Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Bajka o Janie Pawle i ┼Ťw. W┼éasno┼Ťci

Je┼Ťli uwa┼╝acie, ┼╝e najlepszym sposobem na realizowanie preferencyjnej opcji na rzecz ubogich jest preferencyjna opcja na rzecz przedsi─Öbiorc├│w, to wasza sprawa. Ale na lito┼Ť─ç Bosk─ů, nie mieszajcie w sw├│j klasowy egoizm Ko┼Ťcio┼éa.
Bajka o Janie Pawle i ┼Ťw. W┼éasno┼Ťci

W kanonizacyjnym zgie┼éku wpad┼éa mi w ucho wypowied┼║ Jaros┼éawa Gowina, przewodnicz─ůcego radykalnie wolnorynkowej partii Polska Razem:Je┼╝eli przyjrze─ç si─Ö [ÔÇŽ] pierwszym encyklikom Jana Paw┼éa II, to wida─ç, ┼╝e w sprawach gospodarczych by┼é on przez wiele lat bardziej otwarty na dialog z my┼Ťl─ů lewicow─ů [ÔÇŽ]. To oczywi┼Ťcie wi─ůza┼éo si─Ö z jego wra┼╝liwo┼Ťci─ů na bied─Ö. Ale po ÔÇÖ89 roku, a zw┼éaszcza po udanych do┼Ťwiadczeniach przemian wolnorynkowych w Polsce, encyklika ÔÇ×Centesimus annusÔÇŁ przynios┼éa, moim zdaniem, istotny zwrot. [ÔÇŽ] Przynios┼éa ona dowarto┼Ťciowanie wolnego rynku, dowarto┼Ťciowanie swobodnej konkurencji, dowarto┼Ťciowanie zysku, kt├│ry w katolickiej my┼Ťli spo┼éecznej bardzo cz─Östo bywa traktowany podejrzliwie. Nies┼éusznie.

Dwa lata temu w przyp┼éywie szczero┼Ťci Gowin wyzna┼é dziennikarkom ÔÇ×Gazety WyborczejÔÇŁ, ┼╝e jest ÔÇ×prawicowym mastodontemÔÇŁ, kt├│ry zatrzyma┼é si─Ö na etapie Thatcher i Reagana. Zaliczanie samego siebie do gatunku wymar┼éych tr─ůbowc├│w, niezale┼╝nie od ich politycznej proweniencji, stanowi nie najszcz─Ö┼Ťliwszy chyba przypadek w ┼╝yciu by┼éego redaktora naczelnego miesi─Öcznika ÔÇ×ZnakÔÇŁ, ale zostawmy to. ÔÇ×Nigdy nie wierzy┼éem w tzw. spo┼éeczn─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç lewicy ÔÇô m├│wi┼é w├│wczas Gowin. ÔÇô Tak naprawd─Ö wra┼╝liwa na bied─Ö i nier├│wno┼Ťci jest wolnorynkowa prawica, bo tylko wolny rynek jest sprawiedliwy i otwiera przed ubogimi drog─Ö do zamo┼╝no┼ŤciÔÇŁ. Podobne tezy nie budzi┼éy mojego entuzjazmu, ale nie budzi┼éy r├│wnie┼╝ gniewu, poniewa┼╝ ├│wczesny polityk Platformy Obywatelskiej nie pr├│bowa┼é podpiera─ç ich katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

Szcz─Ö┼Ťliwie Gowinowi wci─ů┼╝ daleko do ksi─Ödza Jacka Stryczka, lansuj─ůcego specyficzn─ů wersj─Ö Dobrej Nowiny, na gruncie kt├│rej ÔÇ×bycie niezaradnym jest sprzeczne z Ewangeli─ůÔÇŁ, a podstawow─ů zasad─ů moralno┼Ťci chrze┼Ťcija┼äskiej jest ta, ┼╝e ÔÇ×ka┼╝dy powinien sam radzi─ç sobie w ┼╝yciuÔÇŁ. Daleko mu r├│wnie┼╝ do autor├│w zrealizowanego przez Fundacj─Ö Republika┼äsk─ů filmu ÔÇ×LewiatanÔÇŁ, kt├│rzy w imi─Ö si├│dmego przykazania, z pomini─Öciem dokument├│w katolickiej nauki spo┼éecznej, bezwstydnie chrzcz─ů neoliberalizm (ju┼╝ nied┼éugo odpowiemy im na ┼éamach ÔÇ×KontaktuÔÇŁ).

M├│j problem z Jaros┼éawem Gowinem polega na tym, ┼╝e katolick─ů nauk─Ö spo┼éeczn─ů traktuje on w spos├│b selektywny, koncentruj─ůc si─Ö na czytanej r├│wnie┼╝ w spos├│b selektywny encyklice ÔÇ×Centesimus annusÔÇŁ z 1991 roku. W jego wypowiedziach ÔÇô dodajmy, ┼╝e Gowin nie jest w tym odosobniony ÔÇô ÔÇ×Centesimus annusÔÇŁ staje si─Ö jedyn─ů spo┼éeczn─ů encyklik─ů Jana Paw┼éa II, kt├│ra warta jest uwagi. Encykliki wcze┼Ťniejsze, podejmuj─ůce ÔÇ×dialog z my┼Ťl─ů lewicow─ůÔÇŁ ÔÇô chodzi o ÔÇ×Laborem exercensÔÇŁ i ÔÇ×Sollicitudo rei socialisÔÇŁ ÔÇô to tylko ogniwa teleologicznego procesu, zmierzaj─ůcego do katolicko-spo┼éecznego ÔÇ×ko┼äca historiiÔÇŁ, w kt├│rym Karol Wojty┼éa, zainspirowany lektur─ů ÔÇ×Ducha demokratycznego kapitalizmuÔÇŁ Michaela Novaka, ostatecznie rehabilituje gospodarczy (neo)liberalizm. Nie mieszcz─ů si─Ö w tym modelu p├│┼║niejsze wypowiedzi papie┼╝y na tematy spo┼éeczne ÔÇô mam tu na my┼Ťli przede wszystkim encyklik─Ö Benedykta XVI ÔÇ×Caritas in veritateÔÇŁ, kt├│rej autor powraca do sformu┼éowanego przez Jana XXIII postulatu powo┼éania maj─ůcej zapanowa─ç nad zglobalizowan─ů gospodark─ů ÔÇ×┼Ťwiatowej w┼éadzy politycznejÔÇŁ ÔÇô pojmowane jako degradacja my┼Ťli, kt├│ra osi─ůgn─Ö┼éa swoj─ů pe┼éni─Ö w ÔÇ×Centesimus annusÔÇŁ. W ten spos├│b pisa┼é o ÔÇ×Caritas in veritateÔÇŁ np. ojciec Maciej Zi─Öba.

Warunkowa akceptacja liberalizmu, wyra┼╝ona w ÔÇ×Centesimus annusÔÇŁ, to wyj─ůtek nie tylko w historii katolickiej nauki spo┼éecznej, kt├│ra to historia ÔÇô dodajmy ÔÇô wcale si─Ö nie sko┼äczy┼éa (niecierpliwie czekamy na encyklik─Ö Franciszka ÔÇ×Beati pauperesÔÇŁ), ale r├│wnie┼╝ w historii wyst─ůpie┼ä samego Jana Paw┼éa II. Nie zdezaktualizowa┼éa si─Ö przecie┼╝ personalistyczna teologia pracy, sformu┼éowana przez niego w ÔÇ×Laborem exercensÔÇŁ (1981), kt├│ra ÔÇô podejmuj─ůc czytelny dialog z my┼Ťl─ů m┼éodego Marksa ÔÇô przypomina o zasadzie pierwsze┼ästwa pracy przed kapita┼éem, przestrzega przed utowarowieniem pracy i traktowaniem cz┼éowieka jako narz─Ödzia produkcji. W tej samej encyklice mo┼╝emy przeczyta─ç o prawie w┼éasno┼Ťci, kt├│rego ÔÇ×tradycja chrze┼Ťcija┼äska nigdy nie podtrzymywa┼éa [ÔÇŽ] jako absolutnej i nienaruszalnej zasadyÔÇŁ, ale kt├│re ÔÇ×zawsze rozumia┼éa [ÔÇŽ] w najszerszym kontek┼Ťcie powszechnego prawa wszystkich do korzystania z d├│br ca┼éego stworzeniaÔÇŁ, oraz o ┼Ťrodkach produkcji ÔÇô ┼╝e ÔÇ×jedynym prawowitym tytu┼éem ich posiadania [ÔÇŽ] jest, a┼╝eby s┼éu┼╝y┼éy pracyÔÇŁ (nr 14).

Encyklika ÔÇ×Sollicitudo rei socialisÔÇŁ (1987) podnosi z kolei problem ÔÇ×nier├│wnomiernego podzia┼éu ┼Ťrodk├│w potrzebnych do ┼╝ycia, przeznaczonych z natury dla wszystkich ludziÔÇŁ (nr 9), poddaj─ůc krytyce prymitywn─ů koncepcj─Ö rozwoju sprowadzonego do wymiaru ekonomicznego oraz ÔÇ×istnienie mechanizm├│w ekonomicznych, finansowych i spo┼éecznych, kt├│re, chocia┼╝ s─ů kierowane wol─ů ludzi, dzia┼éaj─ů w spos├│b jakby automatyczny, umacniaj─ů stan bogactwa jednych i ub├│stwa drugichÔÇŁ (nr 16). Ten ostatni fragment w nader czytelny spos├│b odsy┼éa do kategorii ÔÇ×struktur grzechuÔÇŁ, przej─Ötych przez katolick─ů nauk─Ö spo┼éeczn─ů wprost z teologii wyzwolenia.

Jaros┼éaw Gowin ma racj─Ö, dostrzegaj─ůc w ÔÇ×Centesimus annusÔÇŁ zmian─Ö w sposobie roz┼éo┼╝enia akcent├│w w spo┼éecznym nauczaniu Jana Paw┼éa II. ÔÇ×Czy mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e kl─Öska komunizmu oznacza zwyci─Östwo kapitalizmu jako systemu spo┼éecznego i ┼╝e ku niemu winny zmierza─ç kraje, kt├│re podejmuj─ů dzie┼éo przebudowy gospodarczej i spo┼éecznej?ÔÇŁ ÔÇô dopytuje papie┼╝. I sam na postawione przez siebie pytanie odpowiada, kre┼Ťl─ůc ÔÇô trudno powiedzie─ç, czy ┼Ťwiadomie ÔÇô najs┼éynniejsze zdanie swojej encykliki: ÔÇ×Je┼Ťli mianem ┬źkapitalizmu┬╗ okre┼Ťla si─Ö system ekonomiczny, kt├│ry uznaje zasadnicz─ů i pozytywn─ů rol─Ö przedsi─Öbiorstwa, rynku, w┼éasno┼Ťci prywatnej i wynikaj─ůcej z niej odpowiedzialno┼Ťci za ┼Ťrodki produkcji oraz wolnej ludzkiej inicjatywy w dziedzinie gospodarczejÔÇŁ, na postawione wy┼╝ej pytanie nale┼╝y z pewno┼Ťci─ů odpowiedzie─ç twierdz─ůcoÔÇŁ (nr 42). To w┼éa┼Ťnie zdanie mia┼é zapewne na my┼Ťli Jaros┼éaw Gowin w cytowanej ju┼╝ wypowiedzi. Afirmuj─ůc w┼éasno┼Ť─ç prywatn─ů, nie powinien on jednak zapomina─ç o tym, ┼╝e nawet w ÔÇ×Centesimus annusÔÇŁ pozostaje ona podporz─ůdkowana zasadzie powszechnego przeznaczenia d├│br. Afirmuj─ůc wolno┼Ť─ç jednostki, nie powinien przemilcza─ç istnienia pi─Ötnowanych przez Jana Paw┼éa II ÔÇ×struktur grzechuÔÇŁ, kt├│re t─Ö wolno┼Ť─ç ograniczaj─ů. Wszak gdy papie┼╝ pisze o strukturach grzechu, nie ma na my┼Ťli jedynie rozro┼Ťni─Ötej biurokracji, ale r├│wnie┼╝ sytuacje generowane przez ÔÇ×system, w kt├│rym wolno┼Ť─ç gospodarcza nie jest uj─Öta w ramy systemu prawnegoÔÇŁ (nr 42). Pytanie o miejsce tych zastrze┼╝e┼ä w sakralizuj─ůcym w┼éasno┼Ť─ç prywatn─ů i wolno┼Ť─ç inicjatywy gospodarczej programie partii Jaros┼éawa Gowina wydaje mi si─Ö retoryczne.

Wbrew rozpowszechnionym przekonaniom, ÔÇ×Centesimus annusÔÇŁ nie by┼éa ostatnim s┼éowem Jana Paw┼éa II w jego dialogu z kapitalizmem. Ju┼╝ w 1994 roku, raptem trzy lata po og┼éoszeniu encykliki, w ÔÇ×La StampaÔÇŁ ukaza┼é si─Ö skandalizuj─ůcy wywiad z papie┼╝em, w kt├│rym m├│wi┼é on o ÔÇ×ziarnach prawdyÔÇŁ obecnych w programie socjalistycznym: trosce o sfer─Ö spo┼éeczn─ů oraz walce z bezrobociem i ub├│stwem. Kolejne trzy lata p├│┼║niej, w roku 1997, Jan Pawe┼é II m├│wi┼é w Legnicy: ÔÇ×Z sytuacj─ů bezrobocia jest zwi─ůzane takie podej┼Ťcie do pracy, w kt├│rym cz┼éowiek staje si─Ö narz─Ödziem produkcji, zatracaj─ůc w konsekwencji swoj─ů osobow─ů godno┼Ť─ç. W praktyce zjawisko to przybiera form─Ö wyzysku. Cz─Östo przejawia si─Ö on w takich sposobach zatrudniania, kt├│re nie tylko nie gwarantuj─ů pracownikowi ┼╝adnych praw, ale zniewalaj─ů go poczuciem tymczasowo┼Ťci i l─Ökiem przed utrat─ů pracy do tego stopnia, ┼╝e jest pozbawiony wszelkiej wolno┼Ťci w podejmowaniu decyzji. Wielokrotnie ├│w wyzysk przejawia si─Ö w takim ustalaniu czasu pracy, i┼╝ pozbawia si─Ö pracownika prawa do odpoczynku i troski o duchowe ┼╝ycie rodziny. Cz─Östo te┼╝ wi─ů┼╝e si─Ö z niesprawiedliwym wynagrodzeniem, zaniedbaniami w dziedzinie ubezpiecze┼ä i opieki zdrowotnejÔÇŁ. Powy┼╝sz─ů wypowied┼║ dedykuj─Ö wszystkim chrze┼Ťcijanom sk┼éonnym do czynienia z Jana Paw┼éa II proroka Thatcherowsko-Reaganowskiego neoliberalizmu, kt├│ry ÔÇô jako system generuj─ůcy niesprawiedliwe struktury, lansuj─ůcy fa┼észyw─ů wizj─Ö cz┼éowieka i absolutyzuj─ůcy prawa rynku ÔÇô z imienia pot─Öpi papie┼╝ w adhortacji ÔÇ×Ecclesia in AmericaÔÇŁ w roku 1999.┬áJe┼Ťli uwa┼╝acie, ┼╝e najlepszym sposobem na realizowanie preferencyjnej opcji na rzecz ubogich jest preferencyjna opcja na rzecz przedsi─Öbiorc├│w (cho─çby nie mieli lekko), to wasza sprawa. Ale na lito┼Ť─ç Bosk─ů, nie mieszajcie w sw├│j klasowy egoizm Ko┼Ťcio┼éa.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś