fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Bajka o Janie Pawle i 艣w. W艂asno艣ci

Je艣li uwa偶acie, 偶e najlepszym sposobem na realizowanie preferencyjnej opcji na rzecz ubogich jest preferencyjna opcja na rzecz przedsi臋biorc贸w, to wasza sprawa. Ale na lito艣膰 Bosk膮, nie mieszajcie w sw贸j klasowy egoizm Ko艣cio艂a.
Bajka o Janie Pawle i 艣w. W艂asno艣ci

W kanonizacyjnym zgie艂ku wpad艂a mi w ucho wypowied藕 Jaros艂awa Gowina, przewodnicz膮cego radykalnie wolnorynkowej partii Polska Razem:Je偶eli przyjrze膰 si臋 [鈥 pierwszym encyklikom Jana Paw艂a II, to wida膰, 偶e w sprawach gospodarczych by艂 on przez wiele lat bardziej otwarty na dialog z my艣l膮 lewicow膮 [鈥. To oczywi艣cie wi膮za艂o si臋 z jego wra偶liwo艣ci膮 na bied臋. Ale po 鈥89 roku, a zw艂aszcza po udanych do艣wiadczeniach przemian wolnorynkowych w Polsce, encyklika 鈥濩entesimus annus鈥 przynios艂a, moim zdaniem, istotny zwrot. [鈥 Przynios艂a ona dowarto艣ciowanie wolnego rynku, dowarto艣ciowanie swobodnej konkurencji, dowarto艣ciowanie zysku, kt贸ry w katolickiej my艣li spo艂ecznej bardzo cz臋sto bywa traktowany podejrzliwie. Nies艂usznie.

Dwa lata temu w przyp艂ywie szczero艣ci Gowin wyzna艂 dziennikarkom 鈥濭azety Wyborczej鈥, 偶e jest 鈥瀙rawicowym mastodontem鈥, kt贸ry zatrzyma艂 si臋 na etapie Thatcher i Reagana. Zaliczanie samego siebie do gatunku wymar艂ych tr膮bowc贸w, niezale偶nie od ich politycznej proweniencji, stanowi nie najszcz臋艣liwszy chyba przypadek w 偶yciu by艂ego redaktora naczelnego miesi臋cznika 鈥瀂nak鈥, ale zostawmy to. 鈥濶igdy nie wierzy艂em w tzw. spo艂eczn膮 wra偶liwo艣膰 lewicy 鈥 m贸wi艂 w贸wczas Gowin. 鈥 Tak naprawd臋 wra偶liwa na bied臋 i nier贸wno艣ci jest wolnorynkowa prawica, bo tylko wolny rynek jest sprawiedliwy i otwiera przed ubogimi drog臋 do zamo偶no艣ci鈥. Podobne tezy nie budzi艂y mojego entuzjazmu, ale nie budzi艂y r贸wnie偶 gniewu, poniewa偶 贸wczesny polityk Platformy Obywatelskiej nie pr贸bowa艂 podpiera膰 ich katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

Szcz臋艣liwie Gowinowi wci膮偶 daleko do ksi臋dza Jacka Stryczka, lansuj膮cego specyficzn膮 wersj臋 Dobrej Nowiny, na gruncie kt贸rej 鈥瀊ycie niezaradnym jest sprzeczne z Ewangeli膮鈥, a podstawow膮 zasad膮 moralno艣ci chrze艣cija艅skiej jest ta, 偶e 鈥瀔a偶dy powinien sam radzi膰 sobie w 偶yciu鈥. Daleko mu r贸wnie偶 do autor贸w zrealizowanego przez Fundacj臋 Republika艅sk膮 filmu 鈥濴ewiatan鈥, kt贸rzy w imi臋 si贸dmego przykazania, z pomini臋ciem dokument贸w katolickiej nauki spo艂ecznej, bezwstydnie chrzcz膮 neoliberalizm (ju偶 nied艂ugo odpowiemy im na 艂amach 鈥濳ontaktu鈥).

M贸j problem z Jaros艂awem Gowinem polega na tym, 偶e katolick膮 nauk臋 spo艂eczn膮 traktuje on w spos贸b selektywny, koncentruj膮c si臋 na czytanej r贸wnie偶 w spos贸b selektywny encyklice 鈥濩entesimus annus鈥 z 1991 roku. W jego wypowiedziach 鈥 dodajmy, 偶e Gowin nie jest w tym odosobniony 鈥 鈥濩entesimus annus鈥 staje si臋 jedyn膮 spo艂eczn膮 encyklik膮 Jana Paw艂a II, kt贸ra warta jest uwagi. Encykliki wcze艣niejsze, podejmuj膮ce 鈥瀌ialog z my艣l膮 lewicow膮鈥 鈥 chodzi o 鈥濴aborem exercens鈥 i 鈥濻ollicitudo rei socialis鈥 鈥 to tylko ogniwa teleologicznego procesu, zmierzaj膮cego do katolicko-spo艂ecznego 鈥瀔o艅ca historii鈥, w kt贸rym Karol Wojty艂a, zainspirowany lektur膮 鈥濪ucha demokratycznego kapitalizmu鈥 Michaela Novaka, ostatecznie rehabilituje gospodarczy (neo)liberalizm. Nie mieszcz膮 si臋 w tym modelu p贸藕niejsze wypowiedzi papie偶y na tematy spo艂eczne 鈥 mam tu na my艣li przede wszystkim encyklik臋 Benedykta XVI 鈥濩aritas in veritate鈥, kt贸rej autor powraca do sformu艂owanego przez Jana XXIII postulatu powo艂ania maj膮cej zapanowa膰 nad zglobalizowan膮 gospodark膮 鈥炁泈iatowej w艂adzy politycznej鈥 鈥 pojmowane jako degradacja my艣li, kt贸ra osi膮gn臋艂a swoj膮 pe艂ni臋 w 鈥濩entesimus annus鈥. W ten spos贸b pisa艂 o 鈥濩aritas in veritate鈥 np. ojciec Maciej Zi臋ba.

Warunkowa akceptacja liberalizmu, wyra偶ona w 鈥濩entesimus annus鈥, to wyj膮tek nie tylko w historii katolickiej nauki spo艂ecznej, kt贸ra to historia 鈥 dodajmy 鈥 wcale si臋 nie sko艅czy艂a (niecierpliwie czekamy na encyklik臋 Franciszka 鈥濨eati pauperes鈥), ale r贸wnie偶 w historii wyst膮pie艅 samego Jana Paw艂a II. Nie zdezaktualizowa艂a si臋 przecie偶 personalistyczna teologia pracy, sformu艂owana przez niego w 鈥濴aborem exercens鈥 (1981), kt贸ra 鈥 podejmuj膮c czytelny dialog z my艣l膮 m艂odego Marksa 鈥 przypomina o zasadzie pierwsze艅stwa pracy przed kapita艂em, przestrzega przed utowarowieniem pracy i traktowaniem cz艂owieka jako narz臋dzia produkcji. W tej samej encyklice mo偶emy przeczyta膰 o prawie w艂asno艣ci, kt贸rego 鈥瀟radycja chrze艣cija艅ska nigdy nie podtrzymywa艂a [鈥 jako absolutnej i nienaruszalnej zasady鈥, ale kt贸re 鈥瀦awsze rozumia艂a [鈥 w najszerszym kontek艣cie powszechnego prawa wszystkich do korzystania z d贸br ca艂ego stworzenia鈥, oraz o 艣rodkach produkcji 鈥 偶e 鈥瀓edynym prawowitym tytu艂em ich posiadania [鈥 jest, a偶eby s艂u偶y艂y pracy鈥 (nr 14).

Encyklika 鈥濻ollicitudo rei socialis鈥 (1987) podnosi z kolei problem 鈥瀗ier贸wnomiernego podzia艂u 艣rodk贸w potrzebnych do 偶ycia, przeznaczonych z natury dla wszystkich ludzi鈥 (nr 9), poddaj膮c krytyce prymitywn膮 koncepcj臋 rozwoju sprowadzonego do wymiaru ekonomicznego oraz 鈥瀒stnienie mechanizm贸w ekonomicznych, finansowych i spo艂ecznych, kt贸re, chocia偶 s膮 kierowane wol膮 ludzi, dzia艂aj膮 w spos贸b jakby automatyczny, umacniaj膮 stan bogactwa jednych i ub贸stwa drugich鈥 (nr 16). Ten ostatni fragment w nader czytelny spos贸b odsy艂a do kategorii 鈥瀞truktur grzechu鈥, przej臋tych przez katolick膮 nauk臋 spo艂eczn膮 wprost z teologii wyzwolenia.

Jaros艂aw Gowin ma racj臋, dostrzegaj膮c w 鈥濩entesimus annus鈥 zmian臋 w sposobie roz艂o偶enia akcent贸w w spo艂ecznym nauczaniu Jana Paw艂a II. 鈥濩zy mo偶na powiedzie膰, 偶e kl臋ska komunizmu oznacza zwyci臋stwo kapitalizmu jako systemu spo艂ecznego i 偶e ku niemu winny zmierza膰 kraje, kt贸re podejmuj膮 dzie艂o przebudowy gospodarczej i spo艂ecznej?鈥 鈥 dopytuje papie偶. I sam na postawione przez siebie pytanie odpowiada, kre艣l膮c 鈥 trudno powiedzie膰, czy 艣wiadomie 鈥 najs艂ynniejsze zdanie swojej encykliki: 鈥濲e艣li mianem 芦kapitalizmu禄 okre艣la si臋 system ekonomiczny, kt贸ry uznaje zasadnicz膮 i pozytywn膮 rol臋 przedsi臋biorstwa, rynku, w艂asno艣ci prywatnej i wynikaj膮cej z niej odpowiedzialno艣ci za 艣rodki produkcji oraz wolnej ludzkiej inicjatywy w dziedzinie gospodarczej鈥, na postawione wy偶ej pytanie nale偶y z pewno艣ci膮 odpowiedzie膰 twierdz膮co鈥 (nr 42). To w艂a艣nie zdanie mia艂 zapewne na my艣li Jaros艂aw Gowin w cytowanej ju偶 wypowiedzi. Afirmuj膮c w艂asno艣膰 prywatn膮, nie powinien on jednak zapomina膰 o tym, 偶e nawet w 鈥濩entesimus annus鈥 pozostaje ona podporz膮dkowana zasadzie powszechnego przeznaczenia d贸br. Afirmuj膮c wolno艣膰 jednostki, nie powinien przemilcza膰 istnienia pi臋tnowanych przez Jana Paw艂a II 鈥瀞truktur grzechu鈥, kt贸re t臋 wolno艣膰 ograniczaj膮. Wszak gdy papie偶 pisze o strukturach grzechu, nie ma na my艣li jedynie rozro艣ni臋tej biurokracji, ale r贸wnie偶 sytuacje generowane przez 鈥瀞ystem, w kt贸rym wolno艣膰 gospodarcza nie jest uj臋ta w ramy systemu prawnego鈥 (nr 42). Pytanie o miejsce tych zastrze偶e艅 w sakralizuj膮cym w艂asno艣膰 prywatn膮 i wolno艣膰 inicjatywy gospodarczej programie partii Jaros艂awa Gowina wydaje mi si臋 retoryczne.

Wbrew rozpowszechnionym przekonaniom, 鈥濩entesimus annus鈥 nie by艂a ostatnim s艂owem Jana Paw艂a II w jego dialogu z kapitalizmem. Ju偶 w 1994 roku, raptem trzy lata po og艂oszeniu encykliki, w 鈥濴a Stampa鈥 ukaza艂 si臋 skandalizuj膮cy wywiad z papie偶em, w kt贸rym m贸wi艂 on o 鈥瀦iarnach prawdy鈥 obecnych w programie socjalistycznym: trosce o sfer臋 spo艂eczn膮 oraz walce z bezrobociem i ub贸stwem. Kolejne trzy lata p贸藕niej, w roku 1997, Jan Pawe艂 II m贸wi艂 w Legnicy: 鈥瀂 sytuacj膮 bezrobocia jest zwi膮zane takie podej艣cie do pracy, w kt贸rym cz艂owiek staje si臋 narz臋dziem produkcji, zatracaj膮c w konsekwencji swoj膮 osobow膮 godno艣膰. W praktyce zjawisko to przybiera form臋 wyzysku. Cz臋sto przejawia si臋 on w takich sposobach zatrudniania, kt贸re nie tylko nie gwarantuj膮 pracownikowi 偶adnych praw, ale zniewalaj膮 go poczuciem tymczasowo艣ci i l臋kiem przed utrat膮 pracy do tego stopnia, 偶e jest pozbawiony wszelkiej wolno艣ci w podejmowaniu decyzji. Wielokrotnie 贸w wyzysk przejawia si臋 w takim ustalaniu czasu pracy, i偶 pozbawia si臋 pracownika prawa do odpoczynku i troski o duchowe 偶ycie rodziny. Cz臋sto te偶 wi膮偶e si臋 z niesprawiedliwym wynagrodzeniem, zaniedbaniami w dziedzinie ubezpiecze艅 i opieki zdrowotnej鈥. Powy偶sz膮 wypowied藕 dedykuj臋 wszystkim chrze艣cijanom sk艂onnym do czynienia z Jana Paw艂a II proroka Thatcherowsko-Reaganowskiego neoliberalizmu, kt贸ry 鈥 jako system generuj膮cy niesprawiedliwe struktury, lansuj膮cy fa艂szyw膮 wizj臋 cz艂owieka i absolutyzuj膮cy prawa rynku 鈥 z imienia pot臋pi papie偶 w adhortacji 鈥濫cclesia in America鈥 w roku 1999.聽Je艣li uwa偶acie, 偶e najlepszym sposobem na realizowanie preferencyjnej opcji na rzecz ubogich jest preferencyjna opcja na rzecz przedsi臋biorc贸w (cho膰by nie mieli lekko), to wasza sprawa. Ale na lito艣膰 Bosk膮, nie mieszajcie w sw贸j klasowy egoizm Ko艣cio艂a.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij