Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Azbestowy koc katastrofy

Tkwimy ÔÇô zar├│wno na poziomie krajowym, jak szerszym ÔÇô w ogarniaj─ůcym wszystko ogniu, ekpyrosis, jak mawali stoicy: ogniu, kt├│ry czasem zrywa si─Ö ze smyczy i przybiera kszta┼ét kryterium ulicznego, od Portland po Pary┼╝.

Kilkukrotnie przeczytawszy szkic Konstantego Pilawy, kiwam g┼éow─ů nad klawiatur─ů z coraz wi─Ökszym uznaniem, ale i zatroskaniem. Podzielam diagnoz─Ö, jak─ů stawia; przewiduj─Ö g┼é├│wne kierunki polemicznego kontruderzenia; i pow─ůtpiewam, czy stan debaty publicznej istotnie zmieni─ç mog─ů zaproponowane przez publicyst─Ö Klubu Jagiello┼äskiego ┼Ťrodki zaradcze. To ostatnie zastrze┼╝enie formu┼éuj─Ö jednak ze szczeg├│lnym zak┼éopotaniem. Nie znosz─Ö komentator├│w, kt├│rzy szukaj─ů dziury w ca┼éym, wzruszaj─ů ramionami (ÔÇ×nie, to nic nie daÔÇŁ), ┼é─ůcz─ůc nastoletnie ennui z bezsilno┼Ťci─ů zgrzybia┼éych starc├│w.

Nie znosz─Ö ÔÇô a zarazem naprawd─Ö w─ůtpi─Ö, by suflowane przez Pilaw─Ö pomys┼éy Watykanu lub cyber-guru by┼éy w stanie co┼Ť zmieni─ç. W sprawie prze┼éamania blokady i ogranicze┼ä wsp├│┼éczesnej debaty co┼Ť wsk├│ra┼éby jedynie o┼Ťrodek zlokalizowany w pe┼éni poza ni─ů, poza ograniczeniami retoryk politycznych, stronnictw, swych rzeczywistych lub domniemanych sympatii. Takim o┼Ťrodkiem nie s─ů ani organizacje mi─Ödzynarodowe (rozdzierane i sparali┼╝owane klinczami politycznymi, trwaj─ůcymi w ┼éonie pa┼ästw cz┼éonkowskich, ewentualnie s┼éu┼╝─ůce za pud┼éo rezonansowe wewn─ůtrzkrajowych konflikt├│w), ani postulowane przez publicyst─Ö ÔÇ×instytucje odwo┼éawcze na poziomie ponadnarodowymÔÇŁ ÔÇô kt├│re w moim przekonaniu s┼éu┼╝y┼éyby jedynie przeniesieniem na kolejne ÔÇ×pi─ÖtroÔÇŁ konflikt├│w krajowych.

Poza tym ÔÇ×dynamicznym klinczemÔÇŁ, kt├│rego do┼Ťwiadczamy, znajduje si─Ö (i m├│g┼éby narzuci─ç nowe regu┼éy debaty) jedynie marzenie ┼Ťredniowiecznych metafizyk├│w, Nieruchomy Poruszyciel. Nie jest jednak jasne, w jaki spos├│b m├│g┼éby on wkroczy─ç w parali┼╝uj─ůce wsp├│┼éczesno┼Ť─ç spory, uporz─ůdkowa─ç j─Özyk, zerwa─ç zas┼éony demagogii. Tymczasem jego rol─Ö, w braku wygl─ůdanych przez apokaliptyk├│w kosmit├│w, przej─ů─ç mog─ů kataklizmy (zdrowotne, ekologiczne, polityczne, militarne) dokonuj─ůce si─Ö na tak─ů skal─Ö, ┼╝e zmarginalizuj─ů dzisiejsze demagogie, podzia┼éy i oskar┼╝enia.

Dramat milcz─ůcej wi─Ökszo┼Ťci

Zacznijmy od diagnozy. Zgadzam si─Ö z wizj─ů debaty liberalnej jako pewnego teatrum, do kt├│rego dopuszczeni s─ů tylko salonf├Ąhig, a inni, ta czy inna ÔÇ×silent majorityÔÇŁ, pozbawieni swoich medi├│w, retor├│w i mocnej reprezentacji politycznej skazani s─ů na rozproszenie, cisz─Ö, b─ůd┼║ w najlepszym razie obwo┼╝enie po programach satyrycznych w roli dy┼╝urnych cyrkowych wr─Öcz dziwade┼é.

Pilawa wymienia tu w pierwszym rz─Ödzie, i s┼éusznie, bo to do┼Ťwiadczenie r├│wnie masowe, co nieprzepracowane, polskie ofiary transformacji z pocz─ůtku lat 90. Pami─Ötam te┼╝ jednak jak przez mg┼é─Ö, jak w latach 90., pozbawieni byli g┼éosu r├│wnie┼╝ wspominani przez publicyst─Ö narodowcy. Ogromnie mi do nich daleko; ale stworzenie z nich w├│wczas garstki dziadk├│w w ÔÇô co za ironia kostiumu! ÔÇô maciej├│wkach, mamrocz─ůcych jakie┼Ť antyniemieckie frazy z czas├│w Wielkiego Ksi─Östwa Pozna┼äskiego, nie by┼éo fair.

Oczywi┼Ťcie, z milcz─ůc─ů wi─Ökszo┼Ťci─ů k┼éopot jest ten, ┼╝e nie odzywa si─Ö sama, lecz wywo┼éywana jest do tablicy (dodajmy, maj─ůc na wzgl─Ödzie p├│┼║niejsze losy: zwykle bezskutecznie) przez przypartych do ┼Ťciany polityk├│w, od Nixona, kt├│ry o┼╝ywi┼é t─Ö fraz─Ö w roku 1969, przez zapomnianego Antonio di Spinol─Ö, Davida Camerona, a ostatnio ÔÇô prezydenta Trumpa. Oczywi┼Ťcie, jest w tym niezbywalny paradoks: gdyby milcz─ůca wi─Ökszo┼Ť─ç zabra┼éa g┼éos, nie by┼éaby ju┼╝ milcz─ůca. No, ale zwykle latami nie zabiera, albo ÔÇô bo ca┼ékiem niema, albo ÔÇô bo nikt nie s┼éucha ÔÇ×populist├│wÔÇŁ.

Ta bariera zosta┼éa trafnie opisana, podobnie jak jej kruszenie: retoryka ÔÇ×antypopulistycznaÔÇŁ ju┼╝ nie dzia┼éa, coraz cz─Ö┼Ťciej postrzegana jest wy┼é─ůcznie jako tarcza obronna ┼Ťrodowisk ÔÇ×oligarch├│wÔÇŁ: na kruszenie tej tarczy (i wyostrzaj─ůc─ů si─Ö polaryzacj─Ö si┼é politycznych, dzielonych na populist├│w i oligarch├│w) zwraca zreszt─ů od lat uwag─Ö w swojej publicystyce Dariusz Kar┼éowicz. Pojawienie si─Ö terminologii i praktyk ÔÇ×antyhejterskichÔÇŁ, w tym cancel culture, by┼éo prawdopodobnie nieuchronn─ů (cho─ç ┼éatwo zauwa┼╝a─ç t─Ö nieuchronno┼Ť─ç teraz) konsekwencj─ů tej strategii, organizowaniem przedpola s┼éabn─ůcej obrony.

Tragedia moralnego wzmo┼╝enia

Mo┼╝na te┼╝ uzna─ç, ┼╝e eskalacja ┼Ťrodk├│w obronnych, jak to zwykle bywa na okrutnych wojnach, zaskoczy┼éa samych libera┼é├│w: ┼Ťwiadczy─ç o tym mo┼╝e g┼éo┼Ťny protest zbiorowy przeciwko fenomenowi cancel culture: list otwarty (narz─Ödzie, dalipan, dot─ůd bardziej znajome historykom ┼Ťrodkowego PRL ni┼╝ ameryka┼äskim pisarzom), od miejsca publikacji okre┼Ťlany cz─Östo mianem ÔÇ×HarperÔÇÖs LetterÔÇŁ . W oczach milion├│w uczestnik├│w debaty publicznej, znu┼╝onych odpieraniem kolejnych fal poprawno┼Ťci politycznej niczym poilus tkwi─ůcy trzeci rok w b┼éocie okop├│w nad Somm─ů, by┼éo w tym li┼Ťcie co┼Ť z fenomenu rodem z bardziej rycerskich czas├│w, czego┼Ť mi─Ödzy ÔÇ×W┼éadc─ů Pier┼ŤcieniÔÇŁ a ÔÇ×Pie┼Ťni─ů o RolandzieÔÇŁ: jak to, wi─Öc i Noam ChomskyÔÇŽ? Wi─Öc i Anne Applebaum, i Fareed Zakaria?!

W kwarta┼é po jego podpisaniu (i ÔÇô zn├│w te analogie do PRL! ÔÇô wycofaniu podpisu przez co najmniej jedn─ů z sygnatariuszek, kt├│ra znie┼Ť─ç ju┼╝ nie mog┼éa presji) nie wydaje si─Ö, by ÔÇ×HarperÔÇÖs LetterÔÇŁ cokolwiek zmieni┼éo. Nie miejsce tu, by mno┼╝y─ç kolejne anegdoty o zmianach obsady, kanon├│w lektur, regulamin├│w przyznawania nagr├│d czy zwolnieniach kolejnych dziennikarzy ju┼╝ nie za to, co sami napisali, lecz za przeprowadzenie wywiadu z kim┼Ť ┼║le widzianym (przypomnijmy, ┼╝e wydarzeniem bezpo┼Ťrednio inicjuj─ůcym lipcowy list w USA by┼éo zwolnienie z pracy Davida Shora ÔÇô analityka Big Data i lojalnego wyborcy Demokrat├│w, kt├│ry w obliczu fali protest├│w #BLM pozwoli┼é sobie zretweetowa─ç artyku┼é naukowy, wskazuj─ůcy na pewne przewagi protest├│w pokojowych dla uzyskania poparcia opinii publicznej dla swych postulat├│w). Ich liczba wyra┼║nie wskazuje na to, ┼╝e entuzja┼Ťci kolejnych ods┼éon poprawno┼Ťci politycznej przejmuj─ů kontrol─Ö nad kolejnymi obszarami debaty.

Dzi┼Ť ÔÇ×Fawlty TowersÔÇŁ, jutro ÔÇ×GeorgikiÔÇŁ Cycerona ÔÇô nic si─Ö nie ostanie.┬á ÔÇ×Nadu┼╝ywanie moralnego wzmo┼╝eniaÔÇŁ, o kt├│rym pisze Pilawa, jak najbardziej ma miejsce ÔÇô za┼Ť pytanie publicysty Klubu Jagiello┼äskiego ÔÇ×czy bicie pok┼éon├│w i ca┼éowanie but├│w czarnosk├│rym przez Bogu ducha winnych przypadkowych Amerykan├│w mie┼Ťci si─Ö w ramach zdrowego rozs─ůdku? Czy odpowiedzi─ů na nieuczciwy antyaborcyjny komunikat mo┼╝e by─ç usprawiedliwianie fizycznej agresji wobec jego nadawcy?ÔÇŁ uznaj─Ö za zbyt retoryczne, bym musia┼é podkre┼Ťla─ç swoje podw├│jne negative w tych kwestiach.

Kto będzie moderował moderatorów?

Zgoda wreszcie i na przywo┼éan─ů diagnoz─Ö Thomasa Harrisa, nie pierwsz─ů przecie┼╝ i nie bardzo oryginaln─ů dla medioznawc├│w. ÔÇ×Zjawiska takie jak fake newsy, popularno┼Ť─ç teorii spiskowych, polaryzacja polityczna, fa┼észowanie wybor├│w s─ů wywo┼éywane w du┼╝ej mierze przez logik─Ö bezdusznych algorytm├│w zaprojektowanych tak, aby tre┼Ťci wywo┼éuj─ůce najwi─Öksze emocje, najbardziej skrajne i prowokuj─ůce konflikt by┼éy jednocze┼Ťnie tre┼Ťciami najbardziej popularnymiÔÇŁ. 15 lat temu m├│wiono w podobnym tonie o tabloidyzacji prasy i telewizji ÔÇô o stosowanie ÔÇ×logiki bilansu ekonomicznegoÔÇŁ oskar┼╝ano za┼Ť w├│wczas rady nadzorcze tygodnik├│w, nie Facebooka, tyle drugorz─Ödnej r├│┼╝nicy.

Skoro jednak podzielam wizj─Ö spo┼éeczno┼Ťci twitterowc├│w, facebookowicz├│w, publicyst├│w, polityk├│w i wydawc├│w zwartych w ÔÇ×dynamicznym klinczuÔÇŁ nierozwi─ůzywalnych spor├│w ÔÇô jak m├│g┼ébym uwierzy─ç w wizj─Ö ÔÇ×instytucji odwo┼éawczej na poziomie narodowymÔÇŁ, kt├│ra sprawnie, szybko, z poszanowaniem krajowego prawa rozpatrywa┼éaby skargi na arbitralno┼Ť─ç moderator├│w? Pomijam ju┼╝ fenomen pot─Ögi ponadpa┼ästwowej korporacji medialnej, (za┼é├│┼╝my, ┼╝e Zuckie postanowi┼é ol┼Ťni─ç nas wspania┼éomy┼Ťlno┼Ťci─ů i powo┼éa─ç Narodowe Rady Apelacyjne, zdolne zdj─ů─ç w ci─ůgu doby ban z dowolnej osoby). Zastan├│wmy si─Ö nad trybem wy┼éaniania polskiej NRA i gronem zasiadaj─ůcych w niej arbitr├│w. Naczelni? A zatem nad zdejmowaniem ban├│w radzi─ç b─Öd─ů wsp├│lnie Tomasz Lis i Micha┼é Karnowski. A mo┼╝e zawo┼éani publicy┼Ťci? Pozostaje nam liczy─ç na dojrza┼éy, ┼╝yczliwy kompromis Elizy Michalik i Roberta Tekieli. Vlogerzy mo┼╝e?

Wydaje mi si─Ö, ┼╝e tkwimy ÔÇô na poziomie krajowym i szerszym ÔÇô w ogarniaj─ůcym wszystko ogniu, ekpyrosis, jak mawali stoicy: ogniu ju┼╝ nie debaty czy polemiki, lecz charkotu, kt├│ry czasem zrywa si─Ö ze smyczy i przybiera kszta┼ét kryterium ulicznego, od Portland po Pary┼╝. Bardzo chcia┼ébym us┼éysze─ç o mo┼╝liwo┼Ťci wygaszenia tej ß╝É╬║¤Ç¤Ź¤ü¤ë¤â╬╣¤é w inny spos├│b ni┼╝ poprzez narzucenie na ┼Ťwiat azbestowego koca katastrofy.

***

Inicjatywa wspierana jest przez Fundusz Obywatelski imienia Henryka Wujca zarz─ůdzany przez Fundacj─Ö dla Polski.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś