Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Argentyna ty艂em do 艣wiata

Protekcjonizm 艣wi臋ci tryumfy w Argentynie. Niekt贸rzy upatruj膮 w nim pomys艂u Christiny Kirchner na rz膮dzenie krajem. Inni twierdz膮, 偶e to odzwierciedlenie g艂臋bszej zmiany klimatu w艣r贸d miejscowych elit ekonomicznych. P贸ki co, Argentyn臋 mo偶na uzna膰 za przypadek odosobniony, ale mimo to warto, by Europa przejrza艂a si臋 w nim jak w lustrze.

AFP; flaga Argentyny, a na niej wypisane dwa narodowe symbole - Evita i naftowy gigant YPF


 
Protekcjonizm 艣wi臋ci tryumfy w Argentynie. Niekt贸rzy upatruj膮 w nim pomys艂u Christiny Kirchner na rz膮dzenie krajem. Inni twierdz膮, 偶e to odzwierciedlenie g艂臋bszej zmiany klimatu w艣r贸d miejscowych elit ekonomicznych. P贸ki co, Argentyn臋 mo偶na uzna膰 za przypadek odosobniony, ale mimo to warto, by Europa przejrza艂a si臋 w nim jak w lustrze.
 
Bardziej ni偶 gdzie indziej
Argentyna nie ma ostatnio dobrej prasy. S艂ycha膰 o niej albo w kontek艣cie od偶ywaj膮cego na nowo konfliktu z Wielk膮 Brytani膮 o Malwiny/Falklandy, albo w zwi膮zku z wyw艂aszczeniem hiszpa艅skiej firmy REPSOL, kt贸ra wcze艣niej kontrolowa艂a najwi臋ksze przedsi臋biorstwo naftowe w okolicy – YPF. Po tym ostatnim zdarzeniu europejscy politycy stracili do Argentyny resztki cierpliwo艣ci i z艂o偶yli na ni膮 skarg臋 do 艢wiatowej Organizacji Handlu za nagminne naruszanie zasad handlu mi臋dzynarodowego.
 
Maj膮 powody do niezadowolenia. Tendencje protekcjonistyczne s膮, co prawda, obserwowane dzisiaj na ca艂ym 艣wiecie, stanowi膮c jedn膮 z podstawowych konsekwencji kryzysu finansowego. Niemniej, Argentyna zacz臋艂a ogranicza膰 sw贸j handel ze 艣wiatem jeszcze przed wybuchem kryzysu, w pierwszej po艂owie ubieg艂ej dekady. Co wi臋cej, nawet na tle zamykaj膮cego si臋 obecnie 艣wiata wyra藕nie odstaje pod wzgl臋dem stosowanych barier handlowych. Jest trzecim krajem na 艣wiecie, je艣li chodzi o liczb臋 wprowadzonych dyskryminacyjnych 艣rodk贸w handlowych oraz liczb臋 partner贸w handlowych, kt贸rych te 艣rodki dotykaj膮. W mi臋dzynarodowych rankingach otwarcia gospodarczego plasuje si臋 na szarym ko艅cu.
Polityka handlowa stosowana przez Argentyn臋 po roku 2003, podczas prezydentury Nestora Kirchnera, a nast臋pnie jego ma艂偶onki Christiny, opiera si臋 na prostej zasadzie: opodatkowaniu wp艂yw贸w z聽eksportu 偶ywno艣ci i surowc贸w naturalnych w celu sfinansowania krajowej konsumpcji, a tak偶e ograniczeniu importu w celu ochrony miejscowego przemys艂u i zapobie偶enia odp艂ywowi dewiz za granic臋.
 
Co prawda, ze wzgl臋du na uczestnictwo we Wsp贸lnym Rynku Po艂udnia (MERCOSUR), Argentyna nie mo偶e samodzielnie zmienia膰 barier celnych dla importu, niemniej udaje si臋 jej sprytnie omin膮膰 to ograniczenie. Rz膮d wprowadza nieautomatyczne licencje, sk艂ania te偶 wi臋ksze firmy dzia艂aj膮ce na argenty艅skim rynku, aby r贸wnowa偶y艂y import jednych produkt贸w eksportem innych: jeden z powa偶niejszych importer贸w samochod贸w zosta艂 w ten spos贸b zmuszony do zaanga偶owania si臋 w produkcj臋 i eksport wina. Od importer贸w wymaga si臋, aby zwi臋kszali 鈥瀢k艂ad narodowy鈥 w produktach wytwarzanych w kraju, utrudnia si臋 im r贸wnie偶 transfer dochod贸w za granic臋. Z kolei od firm zagranicznych wymaga si臋 coraz cz臋艣ciej, aby produkowa艂y na terytorium Argentyny, inaczej strac膮 dost臋p do miejscowego rynku.
Odbywa si臋 to w warunkach makroekonomicznych, kt贸re dodatkowo ograniczaj膮 zaufanie zagranicznych inwestor贸w i partner贸w handlowych, a miejscowemu biznesowi utrudniaj膮 zaanga偶owanie si臋 w wymian臋 z zagranic膮. Rz膮d przej膮艂 rok temu kontrol臋 nad krajowym instytutem statystycznym, przez co oficjalne dane na temat inflacji nie s膮 ju偶 uznawane za granic膮 za wiarygodne. Ostatnie lata stoj膮 te偶 pod znakiem serii nacjonalizacji, kt贸re trudno interpretowa膰 inaczej ni偶 jako posuni臋cia populistyczne. W 2003 roku rz膮d przej膮艂 g艂贸wn膮 firm臋 pocztow膮, kt贸rej w艂a艣ciciel by艂 powi膮zany ze 艣rodowiskami opozycyjnymi. Nast臋pnie, Nestor Kirchner znacjonalizowa艂 koleje pa艅stwowe, g艂贸wnego operatora radiowego, port w Buenos Aires oraz wodoci膮gi. Christina Kirchner, kt贸ra obj臋艂a po nim w艂adz臋 w roku 2007, znacjonalizowa艂a krajowe linie lotnicze, prywatne fundusze emerytalne, a na koniec zostawi艂a sobie YPF. W wi臋kszo艣ci tych przypadk贸w przej臋cie kontroli przez pa艅stwo prze艂o偶y艂o si臋 na straty przedsi臋biorstw oraz pogorszenie jako艣ci dostarczanych przez nie us艂ug.
 
Powr贸t do przesz艂o艣ci?
Wszystko to budzi zdziwienie zagranicznych inwestor贸w i polityk贸w. Je艣li jednak we藕mie si臋 pod uwag臋 najnowsz膮 histori臋 Argentyny, w贸wczas nale偶a艂oby uzna膰, ze kraj ten po prostu wraca do swoich nawyk贸w z聽przesz艂o艣ci.
Je艣li co艣 mia艂oby charakteryzowa膰 argenty艅sk膮 polityk臋 handlow膮 w d艂ugim okresie, to w艂a艣nie tendencja antyeksportowa oraz stosowanie polityki substytucji importu. Na prze艂omie XIX i XX w., gdy 艣wiatowa gospodarka prze偶ywa艂a okres pierwszej wielkiej globalizacji gospodarczej, w Argentynie (podobnie jak w wielu innych krajach Ameryki 艁aci艅skiej) c艂a utrzymywa艂y si臋 na wyj膮tkowo wysokim poziomie.
 
Na tamtym etapie, c艂a importowe i eksportowe mia艂y na celu zapewni膰 dochody do kasy pa艅stwa oraz zr贸wnowa偶y膰 wymian臋 handlow膮. Natomiast w latach trzydziestych XX w., w reakcji na Wielki Kryzys, zacz臋to w Argentynie stosowa膰 polityk臋 substytucji importu w celu rozwoju wewn臋trznej bazy przemys艂owej. Od tamtej pory kraj ten tylko dwa razy do艣wiadcza艂 zwrot贸w liberalizacyjnych: podczas dyktatury wojskowej 1976-1982 oraz w okresie prezydentury Carlosa Menema 1990-1999. Natomiast po okresach liberalizacji zwykle nast臋powa艂 powr贸t do tendencji protekcjonistycznych 鈥 w du偶ej mierze dlatego, 偶e do艣膰 nieszcz臋艣liwie epizody wolnohandlowe wi膮za艂y si臋 z przykrymi momentami w historii kraju: lata siedemdziesi膮te sta艂y pod znakiem terroru, za艣 na prze艂omie lat 2001/02 Argentyna do艣wiadczy艂a spektakularnego bankructwa.
Niekt贸rzy t艂umacz膮 argenty艅ski protekcjonizm specyficzn膮 struktur膮 spo艂eczn膮: utrzymuj膮cym si臋 konfliktem klasowym pomi臋dzy wielkimi posiadaczami ziemskimi, przemys艂owcami oraz robotnikami. Argentyna posiada wyra藕n膮 przewag臋 konkurencyjn膮 w rolnictwie. Niemniej, ziemia znajduje si臋 g艂贸wnie w posiadaniu wielkich w艂a艣cicieli, a zatem wolny handel prowadzi艂by do wi臋kszego rozwarstwienia dochod贸w. Argument redystrybucyjny dostarcza podstaw do prowadzenia polityki protekcjonistycznej z wyra藕nym odcieniem antyeksportowym.
 
To jednak nie t艂umaczy, dlaczego w kraju tym mog艂y w og贸le wyst膮pi膰 momenty liberalne. W tym celu niezb臋dne wydaje si臋 odwo艂anie do zmiennej popularno艣ci alternatywnych paradygmat贸w ekonomicznych w r贸偶nych momentach historii Argentyny. Aktualny zwrot protekcjonistyczny nast膮pi艂 na tle g艂臋bokiego rozczarowania spo艂ecze艅stwa i znacznej cz臋艣ci elit polityk膮 neoliberaln膮, wprowadzan膮 gorliwie (by膰 mo偶e a偶 zanadto) w ostatniej dekadzie XX w. Argentyna stawiana by艂a w贸wczas za wz贸r kraju, kt贸ry potrafi reformowa膰 si臋 w duchu neoliberalizmu. Dlatego kryzys gospodarczy i bankructwo 2001-2002 w du偶ej mierze zinterpretowano w tym kraju jako dow贸d na niepowodzenie reform zalecanych przez Mi臋dzynarodowy Fundusz Walutowy.
Jednocze艣nie, Argentyna nale偶y do grupy kilku pa艅stw, w kt贸rych od dawna silne by艂y wp艂ywy paradygmat贸w krytycznych wobec ekonomii klasycznej 鈥 zw艂aszcza teorii zale偶no艣ci. Wewn膮trz miejscowej elity zawsze istnia艂y silne grupy forsuj膮ce odmienn膮 wizj臋 rzeczywisto艣ci spo艂eczno-ekonomicznej. To w艂a艣nie one mog艂y wysun膮膰 si臋 na pierwszy plan w momencie, gdy nieomylno艣膰 neoliberalizmu zosta艂a w tym kraju powszechnie zakwestionowana.
 
Argentyna vs Europa
No dobrze, ale co to wszystko mia艂oby obchodzi膰 kogokolwiek poza w膮skim gronem znawc贸w Argentyny, do tego przejawiaj膮cych zainteresowanie ekonomi膮 a nie tylko pami臋tnikami Gombrowicza? Powody s膮 dwa, a w obu przypadkach daleki latynoski kraj s艂u偶y za punkt odniesienia dla aktualnych spraw europejskich.
Po pierwsze, w Europie trwa obecnie o偶ywiona dyskusja na temat populizmu i deficytu demokracji. Zauwa偶a si臋 rosn膮ce niezadowolenie spo艂ecze艅stw, wzrost poparcia dla partii skrajnych, rosn膮ce zw膮tpienie wzgl臋dem projektu europejskiego, post臋puj膮c膮 technokratyzacj臋 unijnej polityki. Jednym z element贸w ca艂ej tej uk艂adanki jest problem demarkacji populizmu. Dla jednych populist膮 jest ka偶dy, kto upraszcza rzeczywisto艣膰 spo艂eczno-gospodarcz膮 po to, by zyska膰 pos艂uch u obywateli. Inni przeciwnie, twierdz膮, 偶e celem polityk贸w jest prezentowanie obywatelom uproszczonego obrazu rzeczywisto艣ci, kt贸ra staje si臋 w dzisiejszych czasach zanadto skomplikowana. Ci drudzy uznaj膮 za populist贸w tych, kt贸rzy wykorzystuj膮 powszechn膮 niewiedz臋 i celowo k艂ami膮 lub mami膮 po to, by pozyska膰 poparcie wyborc贸w.
 
Niestety, rz膮d Christiny Kirchner cz臋sto zdaje si臋 tak w艂a艣nie post臋powa膰 鈥 manipuluj膮c danymi na temat inflacji lub dokonuj膮c kolejnych nacjonalizacji i odwo艂uj膮c si臋 w贸wczas do dumy narodowej, a zupe艂nie pomijaj膮c dotychczasowy bilans pa艅stwa w zarz膮dzaniu przedsi臋biorstwami. Niemniej, stosowanego przez Kirchner贸w protekcjonizmu nie nale偶y automatycznie postrzega膰 jako zachowania populistycznego. Taka polityka ma w Argentynie silne oparcie w tradycji ekonomicznej, kultywowanej przez silne 艣rodowiska miejscowych technokrat贸w. 艢wiadczy o tym tak偶e to, 偶e w kilku punktach kraju wyrasta ostatnio rz膮dowi opozycja, kt贸ra na handel mi臋dzynarodowy patrzy w podobny co on spos贸b, a r贸偶ni si臋 wy艂膮cznie stosowaniem mniej populistycznych argument贸w.
W Europie cz臋sto uwa偶a si臋 za populist贸w wszystkich tych, kt贸rzy kwestionuj膮 dominuj膮ce zasady integracji europejskiej, mi臋dzy innymi d膮偶enie do coraz wi臋kszej sp贸jno艣ci oraz prowadzenie restrykcyjnej polityki fiskalnej. Grzechem polityki unijnej jest w dalszym ci膮gu to, 偶e 鈥 w kluczowych sferach – nie dopuszcza istnienia stanowisk krytycznych. Tymczasem, wiele z tego, co dzi艣 uznawane jest za populizm, mo偶na by r贸wnie dobrze potraktowa膰 jako krytyk臋 mainstreamu. Co ciekawe, dla wielu Latynos贸w, najbardziej populistyczna jest w艂a艣nie… polityka Brukseli, obudowana wok贸艂 kliku abstrakcyjnych hase艂 i nie znosz膮ca jakiegokolwiek sprzeciwu.
 
To natomiast ma zwi膮zek z drugim powodem, dla kt贸rego warto przygl膮da膰 si臋 Argentynie. Zwrot protekcjonistyczny m贸g艂 si臋 w tym kraju dokona膰 za spraw膮 specyficznej serii wydarze艅 (neoliberalizm lat dziewi臋膰dziesi膮tych, po kt贸rym nast膮pi艂o bankructwo 2001/02) oraz dzi臋ki istnieniu wyra藕nej tradycji krytycznej wobec ekonomii klasycznej w艣r贸d miejscowych elit. Ale w efekcie kryzysu 2008 podobn膮 zmian臋 klimatu mo偶na zaobserwowa膰 tak偶e w mainstreamie 艣wiatowej my艣li ekonomicznej: w Stanach Zjednoczonych czy Europie. Jedn膮 kwesti膮 jest to, 偶e poszczeg贸lne kraje (w艣r贸d nich Francja i Niemcy) neutralizuj膮 dzia艂anie kryzysu mno偶膮c bariery dla handlu mi臋dzynarodowego. Inn膮 spraw膮 by艂by natomiast g艂臋bszy zwrot w dominuj膮cych przekonaniach na temat tego, jaka polityka gospodarcza, w tym handlowa, jest s艂uszna.聽 Taki zwrot b臋dzie stawa膰 si臋 tym bardziej prawdopodobny, im d艂u偶ej trwa膰 b臋dzie kryzys. W skrajnym przypadku, za par臋 lat mo偶emy przesta膰 patrze膰 na Argentyn臋 z takim zdziwieniem, jak obecnie.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij