Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Kędziorek: Architektura jest tłem dla codziennych zdarzeń

Hansen my┼Ťla┼é o Formie Otwartej jako o uniwersalnym narz─Ödziu, pozwalaj─ůcym na zwi─Ökszenie udzia┼éu u┼╝ytkownik├│w przestrzeni w jej projektowaniu. Kiedy┼Ť razem z warszawskimi socjologami przygotowa┼é ankiet─Ö, kt├│ra pokazywa┼éa ramy mieszkania, czyli ┼Ťciany zewn─Ötrzne. Ka┼╝dy z przysz┼éych mieszka┼äc├│w osiedla mia┼é dosta─ç tak─ů ankiet─Ö i pokaza─ç, w kt├│rym miejscu chce mie─ç ┼Ťciany dzia┼éowe w mieszkaniu. Cel by┼é jeden: zaprojektowa─ç mieszkania dopasowane do r├│┼╝nych potrzeb u┼╝ytkownik├│w, r├│┼╝nych wielko┼Ťci rodzin, ich zawod├│w i zainteresowa┼ä.

ilustr.: Olga Micińska

ilustr.: Olga Micińska


Z Aleksandr─ů K─Ödziorek, kuratork─ů Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, rozmawia Arek Gruszczy┼äski.┬á
 
AREK GRUSZCZY┼âSKI: Wystawy o Oskarze Hansenie je┼╝d┼╝─ů po ┼Ťwiecie. Jego idee i prace by┼éy ju┼╝ wystawiane w Barcelonie i Porto. Dlaczego polski architekt cieszy si─Ö w┼éa┼Ťnie teraz tak ogromn─ů popularno┼Ťci─ů?
ALEKSANDRA K─śDZIOREK:┬áChodzi przede wszystkim o Form─Ö Otwart─ů, teori─Ö, kt├│ra do dzi┼Ť mo┼╝e by─ç inspiruj─ůca. Pokazujemy j─ů w ka┼╝dej z tych wystaw z r├│┼╝nych stron, wskazuj─ůc na jej ca┼éo┼Ťciowy charakter, d─ů┼╝enie do stworzenia uniwersalnych i sp├│jnych regu┼é, mo┼╝liwo┼Ť─ç stosowania w projektach r├│┼╝nych skal. Jego tw├│rczo┼Ť─ç dobrze wpisuje si─Ö te┼╝ w aktualnie prowadzone badania z historii sztuki i architektury. Z jednej strony na temat alternatywnych metod nauczania, eksperyment├│w w edukacji artystycznej i architektonicznej. Tutaj Hansen jest ciekawym przyk┼éadem jako osoba, kt├│ra metody nauczania architektury przenios┼éa na wydzia┼é rze┼║by, co zostawi┼éo do┼Ť─ç istotny ┼Ťlad w historii polskich sztuk wizualnych. Z drugiej strony to badania nad ┼Ťrodowiskiem Team 10, grupy architekt├│w wyros┼éej z kongres├│w CIAM i stawiaj─ůcej si─Ö w opozycji do modernizmu corbusierowskiego. Sama teoria Formy Otwartej, kt├│r─ů Hansen zaprezentowa┼é na formatywnym dla Team 10 kongresie CIAM w Otterlo w 1959 roku, jest dopiero teraz odkrywana przez zachodni─ů histori─Ö sztuki. Hansen by┼é w swoim czasie mocno obecny w ┼Ťrodowisku mi─Ödzynarodowym, ale zosta┼é na pewien czas zapomniany. Cieszymy si─Ö, ┼╝e teraz mo┼╝emy go przypomnie─ç.
Czym jest w og├│le Forma Otwarta?
Hansenowi zale┼╝a┼éo na przedefiniowaniu roli architekta i u┼╝ytkownika tak, ┼╝eby da─ç u┼╝ytkownikowi jak najwi─Öcej pola do dzia┼éania. Stara┼é si─Ö tworzy─ç architektur─Ö, kt├│ra by┼éaby t┼éem dla codziennych zdarze┼ä. Twierdzi┼é, ┼╝e architektura to najbardziej odpowiedzialna rze┼║ba. Chcia┼é tak projektowa─ç, ┼╝eby p├│┼║niej u┼╝ytkownicy mogli otaczaj─ůc─ů ich przestrze┼ä swobodnie przekszta┼éca─ç, ale ┼╝eby jednocze┼Ťnie zachowywa┼éa ona swoj─ů czytelno┼Ť─ç. Widzia┼é rol─Ö architekta czy artysty w nadawaniu czytelno┼Ťci r├│┼╝nym dzia┼éaniom ludzi w przestrzeni.
A ludzka tendencja do chaosu? Nie ba┼é┬ási─Ö tego?
Chcia┼é j─ů eksponowa─ç. Potrzeba chaosu, czy raczej wyra┼╝ania siebie, pokazuje nasz indywidualizm, r├│┼╝norodno┼Ť─ç naszych potrzeb i pragnie┼ä. W projektach Linearnego Systemu Ci─ůg┼éego, o kt├│rym za chwil─Ö opowiem wi─Öcej, r├│┼╝norodno┼Ť─ç by┼éa podstawow─ů warto┼Ťci─ů. Ka┼╝dy m├│g┼é sobie zbudowa─ç w┼éasny dom czy zaprojektowa─ç w┼éasne mieszkanie. Chaos stawa┼é┬ási─Ö ciekawym elementem, bogactwem, eksponowanym i jednocze┼Ťnie trzymanym w ryzach przez architektoniczn─ů ram─Ö.
Hansen zaczyna rozwija─ç teori─Ö Formy Otwartej w latach 50. Po tych 50 latach nagle zaczynamy interesowa─ç si─Ö miastem, rozkwitaj─ů teorie partycypacyjne. Aktywi┼Ťci miejscy domagaj─ů si─Ö upodmiotowienia mieszka┼äc├│w. Hansen my┼Ťla┼é podobnie, prawda?
My┼Ťla┼é o Formie Otwartej jako o uniwersalnym narz─Ödziu, pozwalaj─ůcym na zwi─Ökszenie udzia┼éu u┼╝ytkownik├│w przestrzeni w jej projektowaniu, ale i nadaj─ůc─ů nieco inn─ů rol─Ö tw├│rcom, osobom pierwotnie decyduj─ůcym o kszta┼écie tej przestrzeni. Rol─ů architekta czy artysty mia┼éo by─ç nadawanie czytelno┼Ťci. Uczy┼é te┼╝ tego student├│w na wydziale rze┼║by. Ich spo┼éeczn─ů powinno┼Ťci─ů by┼éo uczytelnianie chaosu.
W kt├│rym momencie u Hansena pojawia si─Ö u┼╝ytkownik? Na etapie projektu czy dopiero, kiedy znajdzie si─Ö w budynku?
Chcia┼é go wprowadzi─ç jak najwcze┼Ťniej, czyli na etapie projektowania. To mu si─Ö zwykle nie udawa┼éo. Natomiast prowadzi┼é konsultacje z mieszka┼äcami. Dobrym przyk┼éadem jest ankieta przygotowana dla przysz┼éych mieszka┼äc├│w osiedla S┼éowackiego.
Kt├│ry to rok?
1960. Razem z warszawskimi socjologami przygotowa┼é ankiet─Ö, kt├│ra pokazywa┼éa ramy mieszkania, czyli ┼Ťciany zewn─Ötrzne. Ka┼╝dy z przysz┼éych mieszka┼äc├│w osiedla mia┼é dosta─ç tak─ů ankiet─Ö, pokaza─ç, w kt├│rym miejscu chce mie─ç ┼Ťciany dzia┼éowe w mieszkaniu. Mia┼é opisa─ç, jak sobie to wyobra┼╝a. Elementy, z kt├│rych sk┼éada┼éo┬ási─Ö osiedle, by┼éy jak klocki lego. Jak w wi─Ökszo┼Ťci ├│wczesnych budynk├│w wszystko by┼éo prefabrykowane, ale Hansen tak to projektowa┼é, ┼╝eby na przyk┼éad balkony mog┼éy by─ç doczepiane w r├│┼╝nych miejscach.
To chyba musia┼éo si─Ö zderzy─ç z ograniczeniami systemu.
G┼é├│wnie przemys┼éu budowlanego. By┼éa pal─ůca potrzeba jak najszybszego oddania mieszka┼ä, wi─Öc robiono to szybciej, cz─Östo byle jak, bez odpowiadania na indywidualne ┼╝yczenia mieszka┼äc├│w.
Jak przyszli mieszka┼äcy podchodzili do takiego sposobu projektowania?
Pr├│bowa┼éam si─Ö tego dowiedzie─ç. Jest to trudne, poniewa┼╝ osoby, kt├│re mieszkaj─ů od pocz─ůtku na Osiedlu S┼éowackiego i do kt├│rych uda┼éo mi si─Ö dotrze─ç, nie uczestniczy┼éy w badaniach. Ankiety s─ů w archiwach, natomiast nie ma mieszka┼äc├│w, kt├│rzy mogliby opowiedzie─ç, jak to wygl─ůda┼éo. Rozwa┼╝a┼éam mo┼╝liwo┼Ť─ç, ┼╝e p├│┼║niej mieszkania przydzielono na podstawie listy przydzia┼éu i to mogli nie by─ç ci sami mieszka┼äcy, kt├│rzy wcze┼Ťniej zostali przebadani. Wiemy natomiast, jak p├│┼║niej te osiedla by┼éy odbierane przez mieszka┼äc├│w i u┼╝ytkownik├│w. G┼é├│wnie na Przycz├│┼éku Grochowskim, kt├│ry ma sporo b┼é─Öd├│w na poziomie projektu i wykonawstwa, b┼é─Öd├│w, z kt├│rych Hansenowie zreszt─ů te┼╝ zdawali sobie spraw─Ö.
Przycz├│┼éek, czyli osiedle w WarszawieÔÇŽ
ÔÇŽ kt├│re by┼éo budowane na pocz─ůtku lat 70. Hansen pr├│bowa┼é tam wprowadza─ç jakie┼Ť elementy Formy Otwartej, na przyk┼éad tak rozk┼éada┼é ┼Ťciany no┼Ťne i dzia┼éowe budynku, by stworzy─ç mo┼╝liwo┼Ť─ç ┼é─ůczenia mieszka┼ä. Teraz s─ů one w parach ÔÇô wchodzi si─Ö do nich przez wsp├│lny przedsionek. Zak┼éada┼é, ┼╝e p├│┼║niej ludzie b─Öd─ů sobie te mieszkania przebudowywa─ç, wszystkie ┼Ťciany dzia┼éowe by┼éy tam wybudowane celowo tak, ┼╝eby umo┼╝liwia┼éy dowoln─ů zmian─Ö. Reakcje na to osiedle by┼éy r├│┼╝ne, niekt├│re bardzo negatywne.
A na Rakowcu jak by┼éo?
W og├│le s─ů zrealizowane cztery osiedla Hansena: trzy w Polsce i jedno w Peru. W Polsce to Osiedle S┼éowackiego w Lublinie, Przycz├│┼éek Grochowski w Warszawie i najwcze┼Ťniejszy jest ÔÇô┬áte┼╝ warszawski ÔÇôRakowiec. A konkretnie dwa bloki. To by┼éy jego pierwsze eksperymenty z Form─ů Otwart─ů. Du┼╝─ů rol─Ö w tych projektach odegra┼éa Zofia Hansen. Cel by┼é jeden: zaprojektowa─ç mieszkania dopasowane do r├│┼╝nych potrzeb u┼╝ytkownik├│w, r├│┼╝nych wielko┼Ťci rodzin, ich r├│┼╝nych zawod├│w i zainteresowa┼ä. Ka┼╝de mieszkanie posiada inny plan, co do dzisiaj wida─ç. Natomiast potem te mieszkania by┼éy przydzielane na podstawie listy. Jest taka anegdota, kt├│r─ů przytacza te┼╝ Filip Springer w swojej ksi─ů┼╝ce o Hansenach, o krawcowej, kt├│ra dosta┼éa za du┼╝e mieszkanie, przeznaczone pierwotnie dla wielodzietnej rodziny i w tej zbyt du┼╝ej przestrzeni wszystkie dodatki jej fruwa┼éy.
Jakie b┼é─Ödy s─ů na Przycz├│┼éku?
G┼é├│wnie to b┼é─Ödy wykonawcze, zmiany materia┼é├│w. Na galeriach po┼éo┼╝ono beton, a mia┼é by─ç po┼éo┼╝ony korek lub korkopodobna powierzchnia t┼éumi─ůca kroki. Architektur─Ö osiedla odbierano by inaczej akustycznie. Wra┼╝enie echa, kt├│re si─Ö tam niesie, odg┼éosy, kt├│re nie wiadomo sk─ůd dochodz─ů, stwarzaj─ů poczucie zagro┼╝enia i niepokoju. Hansenowie sami zwracali uwag─Ö na to, ┼╝e ÔÇô bardziej Zofia si─Ö do tego przyznawa┼éa, Oskar chyba nigdy by tego nie zrobi┼é ÔÇô sami pope┼énili pewne b┼é─Ödy, kt├│re wp┼éywa┼éy na jako┼Ť─ç ┼╝ycia. Osiedle sk┼éada si─Ö z 22 zachodz─ůcych na siebie blok├│w. Przy takich konstrukcjach krytyczne s─ů momenty ┼é─ůczenia, tam dochodzi najmniej ┼Ťwiat┼éa. Dwa bloki si─Ö ┼é─ůcz─ů, zachodz─ů na siebie, mieszkania znajduj─ůce si─Ö w tych miejscach maj─ů ograniczony dost─Öp do s┼éo┼äca, a ich mieszka┼äcy gorsz─ů jako┼Ť─ç ┼╝ycia. Tam te┼╝ idea zderzy┼éa si─Ö z rzeczywisto┼Ťci─ů. To mia┼éo by─ç osiedle, w kt├│rym ka┼╝dy na galerii ┼╝yje jak na wiejskiej uliczce, wsp├│lnie tworz─ů pewn─ů spo┼éeczno┼Ť─ç, wsp├│lnie dogl─ůdaj─ů swoich dzieci, a komunikacja przez galerie jest u┼éatwieniem. Po latach okaza┼éo si─Ö, ┼╝e jest wr─Öcz przeciwnie. Du┼╝a ilo┼Ť─ç wej┼Ť─ç sprawia, ┼╝e bardzo ┼éatwo o kradzie┼╝e.
Kto mu na to wszystko pozwala┼é? Byli wtedy odwa┼╝ni ludzie, kt├│rzy si─Ö na to decydowali? Nie bali si─Ö tej utopii Hansenowskiej?
Trzeba zacz─ů─ç od tego, ┼╝e Hansen wierzy┼é w socjalizm. Nie by┼é w strukturach w┼éadzy, ale same idee go interesowa┼éy. Stara┼é si─Ö pokaza─ç, ┼╝e jego pomys┼éy s─ů idealne dla tego konkretnego systemu. Zw┼éaszcza utopijny projekt Linearnego Systemu Ci─ůg┼éego ÔÇô┬áto by┼éa propozycja nowego sposobu, w jaki mog┼éo mieszka─ç spo┼éecze┼ästwo socjalistyczne. Bezhierarchiczne i egalitarne. Dla socjalizmu mia┼éo to by─ç idealne rozwi─ůzanie, ka┼╝dy mia┼é dosta─ç po r├│wno ÔÇô┬ár├│wny dost─Öp do ┼Ťwiat┼éa, natury, infrastruktury miejskiej. Oczywi┼Ťcie problemem by┼éa ekspresja jednostki, kt├│r─ů te┼╝ chcia┼é tam uwzgl─Ödni─ç. Na to pozwalano na zasadzie eksperyment├│w, cz─Östo jako pokazowe realizacje. Dzia┼éo si─Ö to te┼╝ w ramach oficjalnie funkcjonuj─ůcych instytucji, na przyk┼éad osiedla warszawskie w ramach Warszawskiej Sp├│┼édzielni Mieszkaniowej, w kt├│rej na pracowa┼éa Zofia Hansen; osiedle lubelskie w ramach Lubelskiej Sp├│┼édzielni Mieszkaniowej.
Je┼╝eli m├│wisz, ┼╝e one by┼éy troch─Ö robione na pokaz, to dlaczego zrealizowa┼é tak ma┼éo projekt├│w?
Nie zgadza┼é si─Ö na wszelkie ust─Öpstwa. Ale te┼╝ nie by┼é taki silnie zwi─ůzany instytucjonalnie. Wi─Ökszo┼Ť─ç projekt├│w budowlanych by┼éa powierzana centralnie powo┼éywanym zespo┼éom, pa┼ästwowym biurom studi├│w i projekt├│w zajmuj─ůcych si─Ö poszczeg├│lnymi dzia┼éami budownictwa. Hansen by┼é troch─Ö na boku. Jego ┼╝ona by┼éa na pocz─ůtku zatrudniona w Biurze Odbudowy Stolicy, potem byli zwi─ůzani z WSM na cz─Ö┼Ť─ç etatu. Natomiast on przede wszystkim by┼é ca┼éy czas profesorem Akademii Sztuk Pi─Öknych. Cz─Ö┼Ť─ç swoich prac, zw┼éaszcza tych koncepcyjnych, realizowa┼é┬áw ramach Zak┼éad├│w Artystyczno-Badawczych ASP, na przyk┼éad Lineralny System Ci─ůg┼éy, humanizacje fabryk.
Humanizacje fabryk?!
Chodzi┼éo o to, ┼╝eby przestrze┼ä pracy uczyni─ç bardziej ludzk─ů. Hansen ma na swoim koncie przynajmniej dwie takie humanizacje. Jedna dotyczy┼éa Fabryki Automat├│w Tokarskich w Chocianowie. Przestrze┼ä fabryki mia┼éa sta─ç si─Ö bardziej przyjazna cz┼éowiekowi. Nie ogranicza┼éo si─Ö to wy┼é─ůcznie do projekt├│w zmian kolorystyki przestrzeni pracy ÔÇô┬áte proste zabiegi Hansen wykorzystywa┼é do uczytelniania wykonywanych czynno┼Ťci; projektowa┼é te┼╝ strefy odpoczynku, w kt├│rych znajdowa┼éy si─Ö na przyk┼éad akwaria, w kt├│rych robotnicy w wolnym czasie mogli poobserwowa─ç ryby. To by┼éo realizowane, co ciekawe, przy oporze robotnik├│w.
Dlaczego?
Pewne elementy tych projekt├│w by┼éy dla nich absurdalne, w Chocianowie by┼éy spore protesty przeciwko profesorowi, kt├│ry przyjecha┼é z Warszawy i wydziwia. Ale to jest jeszcze temat do g┼é─Öbszego przebadania.
Hansen by┼é nie tylko architektem. Wyk┼éada┼é te┼╝ na ASP. Dlaczego tam si─Ö znalaz┼é?
W 1950 roku wr├│ci┼é z Francji, gdzie by┼é na stypendium. Studiowa┼é u Fernanda Legera, by┼é asystentem PierreÔÇÖa Jeannereta, czyli kuzyna Le Corbusiera. By┼é mocno osadzony w zachodnim ┼Ťrodowisku architektonicznym. Wr├│ci┼é do Polski gnany poczuciem, ┼╝e tu czekaj─ů na niego ruiny i moralny obowi─ůzek w┼é─ůczenia si─Ö do odbudowy. Kiedy si─Ö tutaj znalaz┼é, w┼é─ůczy┼é si─Ö w dzia┼éania projektowe. Dosta┼é zlecenie na zaprojektowanie wn─Ötrz tymczasowego ratusza warszawskiego. Sko┼äczy┼éo si─Ö to wielkim skandalem, poniewa┼╝ zaprojektowa┼é co┼Ť, co zdaniem os├│b odbieraj─ůcych projekt, by┼éo za ma┼éo w duchu socjalistycznym. Zbyt modernistyczne, nowoczesne. Sko┼äczy┼éo si─Ö to tak zwanym S─ůdem pod blach─ů, Hansen prawie straci┼é uprawnienia do wykonywania zawodu architekta. Ale r├│wnolegle przygarn─ů┼é go Jerzy So┼étan, kt├│ry wyk┼éada┼é na ASP. Tam przez chwil─Ö by┼é jego asystentem, p├│┼║niej od 1950 roku prowadzi┼é w┼éasn─ů pracowni─Ö. By┼éo to jego g┼é├│wnym zaj─Öciem do emerytury. Prowadzi┼é tam Pracowni─Ö Kompozycji Bry┼é i P┼éaszczyzn, kt├│ra mia┼éa przedwojenne tradycje. By┼éa to pracownia, kt├│ra przygotowywa┼éa student├│w Wydzia┼éu Rze┼║by do pracy tw├│rczej, uczy┼éa ich podstaw kompozycji. On w ramach uczenia tego ÔÇ×ABCÔÇť, podstaw j─Özyka wizualnego, wprowadza┼é te┼╝ elementy swojej teorii Formy Otwartej, na niej opiera┼é zadawane studentom ─çwiczenia.
M├│wi┼éa┼Ť o tym, w jaki spos├│b to si─Ö przek┼éada┼éo na architektur─Ö, a jak to wygl─ůda┼éo na ASP, jak przek┼éada┼éo si─Ö na sztuki wizualne?
Ucz─ůc student├│w podstaw Formy Otwartej, Hansen twierdzi┼é, ┼╝e b─Öd─ů mogli je wykorzysta─ç w swojej p├│┼║niejszej tw├│rczo┼Ťci. Oferowa┼é im pewien, jak twierdzi┼é, uniwersalny j─Özyk do opisu rzeczywisto┼Ťci i wykorzystania w dzia┼éalno┼Ťci artystycznej.
W jaki spos├│b to mogli wykorzysta─ç? Tworz─ůc projekty spo┼éeczne?
─ćwiczenia mia┼éy kilka etap├│w. Zaczyna┼éy si─Ö od rytmiki, podstaw kompozycji, projektowania bry┼éy l┼╝ejszej, bry┼éy ci─Ö┼╝szej ÔÇô┬áto takie podstawy, pozwalaj─ůce budowa─ç czytelne struktury. Kolejne etapy wprowadza┼éy coraz wi─Öksz─ů z┼éo┼╝ono┼Ť─ç zada┼ä. Pojawia┼éy si─Ö na przyk┼éad ─çwiczenia z uczytelniania formy z┼éo┼╝onej. Student dostawa┼é bardzo rozrze┼║bion─ů makiet─Ö i musia┼é j─ů uczytelni─ç przez dodawanie jeszcze wi─Ökszej ilo┼Ťci element├│w. To si─Ö przek┼éada┼éo na praktyk─Ö spo┼éeczn─ů i artystyczn─ů. Hansen twierdzi┼é, ┼╝e kiedy student wyjdzie z akademii i zacznie pracowa─ç na zewn─ůtrz, stanie wobec jakiej┼Ť rzeczywisto┼Ťci spo┼éecznej, wizualnej i jego zadaniem b─Ödzie nadanie jej pewnej czytelno┼Ťci. Kiedy zetknie si─Ö z chaotyczn─ů przestrzeni─ů miejsk─ů, to b─Ödzie m├│g┼é poprzez dzia┼éania plastyczne wydoby─ç pewne elementy, ┼╝eby ta przestrze┼ä sta┼éa si─Ö bardziej przyjazna dla ludzi, ┼╝eby mimo wielo┼Ťci zjawisk w przestrzeni nie odczuwali oni wok├│┼é siebie wizualnego chaosu. On z takich prostych ─çwicze┼ä przechodzi┼é do coraz bardziej z┼éo┼╝onych, przy czym wi─Ökszo┼Ť─ç z nich odwo┼éywa┼éa si─Ö do architektury. Mieli ─çwiczenia z kombinatoryki ÔÇô na wielkiej makiecie mieli zaprojektowa─ç r├│┼╝norodne mieszkania. Te ─çwiczenia p├│┼║niej mogli przek┼éada─ç na swoj─ů dziedzin─Ö tw├│rczo┼Ťci.
To nie by┼éa radykalna partycypacja.
To si─Ö bra┼éo z przekonania Hansena, ┼╝e Form─Ö Otwart─ů dopiero wprowadza i dlatego musi j─ů wprowadza─ç troch─Ö autorytarnie. Natomiast potem, kiedy ludzie si─Ö z ni─ů oswoj─ů i przyjdzie drugie pokolenie wychowane ju┼╝ w Linearnym Systemie Ci─ůg┼éym, to ju┼╝ b─Ödzie naturalne.
Bardziej radykalne by┼éy propozycje reformy akademii. Pr├│bowa┼é prowadza─ç Form─Ö Otwart─ů w strukturze nauczania, usun─ů─ç dominuj─ůce pracownie mistrzowskie. W jego akademii nadal wa┼╝n─ů rol─Ö pe┼éniliby profesorowie, posiadaj─ůcy wiedz─Ö i dziel─ůcy si─Ö ni─ů ze studentami, ale nie byliby gloryfikowani przez przestrze┼ä i program nauczania. Nie byliby w centralnym punkcie. Ca┼éa przebudowa ASP, kt├│r─ů zaproponowa┼é w 1973 roku, polega┼éa na tym, ┼╝e powsta┼éaby przestrze┼ä warsztatowa, w kt├│rej studenci mieli pracowa─ç nad zadaniami, kt├│re sami wybrali z jakie┼Ť puli, mogli sami kszta┼étowa─ç sw├│j program nauczania i prosi─ç konkretnych profesor├│w o konsultacje. Hierarchiczna relacja mistrz-ucze┼ä znika┼éa.
Projekt pomnika w O┼Ťwi─Öcimiu podwa┼╝a┼é ide─Ö pomnika. On chcia┼é potraktowa─ç ca┼éy teren obozu jako pomnik. To wyp┼éywa┼éo z Formy Otwartej?
To by┼é jeden z projekt├│w, kt├│ry przyczyni┼é si─Ö do jej sformu┼éowania. Hansen nad Form─ů Otwart─ů pracowa┼é ca┼ée lata 50., opublikowa┼é j─ů w 1959 roku. Wszystkie projekty, kt├│re si─Ö wymienia jako pokazuj─ůce istot─Ö Formy Otwartej ÔÇô pomnik w O┼Ťwi─Öcimiu, rozbudowa galerii Zach─Öta, pawilony wystawowe ÔÇô s─ů z lat wcze┼Ťniejszych. W nich ta teoria ewoluowa┼éa. Spisa┼é j─ů na dopiero potrzeby artyku┼éu w ÔÇ×Przegl─ůdzie KulturalnymÔÇť i swojego wyk┼éadu na kongresie CIAM w Otterlo.
Na pewno projekt pomnika jest z ni─ů silnie spleciony, z tym ┼╝e nie pracowa┼é nad nim sam Hansen, ale te┼╝ jego ┼╝ona Zofia, r├│wnie wielki artysta, Jerzy Jarnuszkiewicz, a tak┼╝e Edmund Kupiecki, Julian Pa┼éka, Lechos┼éaw Rosi┼äski. Zaproponowali, ┼╝eby ca┼éy teren obozu potraktowa─ç jako pomnik, jako miejsce pami─Öci. I ┼╝eby ca┼éy teren przekre┼Ťli─ç mocnym gestem jako co┼Ť, co nie mia┼éo si─Ö prawa zdarzy─ç. Przekre┼Ťli─ç szerok─ů, asfaltow─ů drog─ů. Mia┼éa zosta─ç udost─Öpniona ludziom. Co wa┼╝ne ona nie mia┼éa przechodzi─ç przez bram─Ö obozu, tylko dok┼éadnie na skos. Wi─Öc sam ob├│z by┼é zanegowany. I ten teren mia┼é┬ápowoli obumiera─ç, mia┼é zosta─ç poddany naturalnej entropii. Mia┼éa zosta─ç ta droga, kt├│ra by┼éa silnym komunikatem wizualnym, ale te┼╝ przestrzeni─ů dla ludzi, kt├│rzy mogli na niej zostawia─ç swoje formy upami─Ötnienia. Odwo┼éywali┬ási─Ö tu na przyk┼éad do tradycji ┼╝ydowskiej, gdzie si─Ö zostawia na macewach kamyki. Oddawali ten teren ludziom. Ten pomnik nie zosta┼é zrealizowany. Jury najpierw bardzo mu przyklasn─Ö┼éo, p├│┼║niej chcia┼éo po┼é─ůczy─ç ten projekt z drugim zwyci─Öskim, kt├│ry by┼é bardziej tradycyjnym pomnikiem, na co Hansen si─Ö nie zgodzi┼é i zrezygnowa┼é┬áz udzia┼éu w realizacji.
Drugi projekt to dom w Szuminie.
To jest dom tworzony na potrzeby w┼éasne, co zawsze pozwala architektom swobodniej realizowa─ç swoje idee. Dom tworzony dla siebie lub rodziny cz─Östo jest wykorzystywany przez architekt├│w jako swego rodzaju manifest. Sama Forma Otwarta powstawa┼éa te┼╝ zreszt─ů jako dotycz─ůc─ů przede wszystkim mieszkania, przestrzeni cz┼éowiekowi najbli┼╝szej. Przebudowuj─ůc strych, na kt├│rym znajdowa┼éo si─Ö pierwsze mieszkanie Hansen├│w przy ulicy S─Ödziowskiej w Warszawie, zaczyna┼é bada─ç r├│┼╝ne jej aspekty. W 1969 roku zacz─ů┼é budowa─ç sw├│j dom letni, dom dzia┼ékowy. On jest zbudowany z tego, co by┼éo dost─Öpne, z bardzo przypadkowych rzeczy. Ten dom to rama, kt├│ra szybko si─Ö adaptowa┼éa do zmian ÔÇô┬ákiedy analizuj─ůc archiwalne zdj─Öcia i tkank─Ö domu, doszli┼Ťmy do tego, jak on wygl─ůda┼é na pocz─ůtku, a jak si─Ö rozr├│s┼é, to wida─ç, ┼╝e ta struktura by┼éa bardzo ch┼éonna. Niewielki domek postawiony na pocz─ůtku p─ůczkowa┼é a┼╝ do lat dwutysi─Öcznych ÔÇô┬áto zosta┼éo tak zaprojektowane, ┼╝e do dzisiaj on jest bardzo sp├│jn─ů struktur─ů.
Powiedz, jak komentowa┼é zmiany w przestrzeni publicznej po ÔÇÖ89?
Dla niego wa┼╝nym zagadnieniem, z kt├│rym nale┼╝a┼éo si─Ö zmierzy─ç, by┼é Pa┼éac Kultury. Na ostatniej wystawie, kt├│r─ů mia┼é w Fundacji Galerii Foksal, pr├│bowa┼é z nim polemizowa─ç. Zaproponowa┼é postawienie obok drugiego budynku, kt├│ry wchodzi┼éby z nim w dialog. To jest kolejna rzecz, kt├│rej uczy┼é student├│w. Je┼╝eli mamy z┼éo┼╝on─ů przestrze┼ä, to mo┼╝na j─ů czyni─ç bardziej czyteln─ů nie przez usuwanie element├│w, ale dodawanie.
Czy on by┼é architektem mieszcza┼äskim?
Nie jest to s┼éowo, kt├│rego on by u┼╝y┼é.
Dlaczego?
To s┼éowo nie istnia┼éo w przestrzeni j─Özykowej PRL-u. A on by┼é jednak mocno z ni─ů zwi─ůzany. Od┼╝egnywa┼é┬ási─Ö od podzia┼éu miasto-wie┼Ť. Konsekwencj─ů jego poszukiwa┼ä w kontek┼Ťcie budownictwa mieszkaniowego mia┼é by─ç Linearny System Ci─ůg┼éy, czyli system osadniczy dla pa┼ästwa socjalistycznego. Istotne jest to, ┼╝e ┼é─ůczy┼é miasto i wie┼Ť. Hansen wychodzi┼é od krytyki miasta centrycznego, pr├│bowa┼é zanegowa─ç miejsko┼Ť─ç, tworz─ůc struktur─Ö, kt├│ra mia┼éa ┼é─ůczy─ç mieszka┼äc├│w ca┼éej Polski na tarasowej strukturze, na kt├│rej ka┼╝dy mia┼é budowa─ç sw├│j dom, ka┼╝dy mia┼é mie─ç r├│wny dost─Öp do infrastruktury, do ┼Ťwiat┼éa, s┼éo┼äca i tak dalej. Je┼╝eli wi─Öc negowa┼é miasto, to negowa┼é te┼╝ mieszcza┼ästwo. On chcia┼é tworzy─ç dla egalitarnego spo┼éecze┼ästwa.
 
 
 
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś