Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

K臋dziorek: Architektura jest t艂em dla codziennych zdarze艅

Hansen my艣la艂 o Formie Otwartej jako o uniwersalnym narz臋dziu, pozwalaj膮cym na zwi臋kszenie udzia艂u u偶ytkownik贸w przestrzeni w jej projektowaniu. Kiedy艣 razem z warszawskimi socjologami przygotowa艂 ankiet臋, kt贸ra pokazywa艂a ramy mieszkania, czyli 艣ciany zewn臋trzne. Ka偶dy z przysz艂ych mieszka艅c贸w osiedla mia艂 dosta膰 tak膮 ankiet臋 i pokaza膰, w kt贸rym miejscu chce mie膰 艣ciany dzia艂owe w mieszkaniu. Cel by艂 jeden: zaprojektowa膰 mieszkania dopasowane do r贸偶nych potrzeb u偶ytkownik贸w, r贸偶nych wielko艣ci rodzin, ich zawod贸w i zainteresowa艅.

ilustr.: Olga Mici艅ska

ilustr.: Olga Mici艅ska


Z Aleksandr膮 K臋dziorek, kuratork膮 Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, rozmawia Arek Gruszczy艅ski.聽
 
AREK GRUSZCZY艃SKI: Wystawy o Oskarze Hansenie je偶d偶膮 po 艣wiecie. Jego idee i prace by艂y ju偶 wystawiane w Barcelonie i Porto. Dlaczego polski architekt cieszy si臋 w艂a艣nie teraz tak ogromn膮 popularno艣ci膮?
ALEKSANDRA K臉DZIOREK:聽Chodzi przede wszystkim o Form臋 Otwart膮, teori臋, kt贸ra do dzi艣 mo偶e by膰 inspiruj膮ca. Pokazujemy j膮 w ka偶dej z tych wystaw z r贸偶nych stron, wskazuj膮c na jej ca艂o艣ciowy charakter, d膮偶enie do stworzenia uniwersalnych i sp贸jnych regu艂, mo偶liwo艣膰 stosowania w projektach r贸偶nych skal. Jego tw贸rczo艣膰 dobrze wpisuje si臋 te偶 w aktualnie prowadzone badania z historii sztuki i architektury. Z jednej strony na temat alternatywnych metod nauczania, eksperyment贸w w edukacji artystycznej i architektonicznej. Tutaj Hansen jest ciekawym przyk艂adem jako osoba, kt贸ra metody nauczania architektury przenios艂a na wydzia艂 rze藕by, co zostawi艂o do艣膰 istotny 艣lad w historii polskich sztuk wizualnych. Z drugiej strony to badania nad 艣rodowiskiem Team 10, grupy architekt贸w wyros艂ej z kongres贸w CIAM i stawiaj膮cej si臋 w opozycji do modernizmu corbusierowskiego. Sama teoria Formy Otwartej, kt贸r膮 Hansen zaprezentowa艂 na formatywnym dla Team 10 kongresie CIAM w Otterlo w 1959 roku, jest dopiero teraz odkrywana przez zachodni膮 histori臋 sztuki. Hansen by艂 w swoim czasie mocno obecny w 艣rodowisku mi臋dzynarodowym, ale zosta艂 na pewien czas zapomniany. Cieszymy si臋, 偶e teraz mo偶emy go przypomnie膰.
Czym jest w og贸le Forma Otwarta?
Hansenowi zale偶a艂o na przedefiniowaniu roli architekta i u偶ytkownika tak, 偶eby da膰 u偶ytkownikowi jak najwi臋cej pola do dzia艂ania. Stara艂 si臋 tworzy膰 architektur臋, kt贸ra by艂aby t艂em dla codziennych zdarze艅. Twierdzi艂, 偶e architektura to najbardziej odpowiedzialna rze藕ba. Chcia艂 tak projektowa膰, 偶eby p贸藕niej u偶ytkownicy mogli otaczaj膮c膮 ich przestrze艅 swobodnie przekszta艂ca膰, ale 偶eby jednocze艣nie zachowywa艂a ona swoj膮 czytelno艣膰. Widzia艂 rol臋 architekta czy artysty w nadawaniu czytelno艣ci r贸偶nym dzia艂aniom ludzi w przestrzeni.
A ludzka tendencja do chaosu? Nie ba艂聽si臋 tego?
Chcia艂 j膮 eksponowa膰. Potrzeba chaosu, czy raczej wyra偶ania siebie, pokazuje nasz indywidualizm, r贸偶norodno艣膰 naszych potrzeb i pragnie艅. W projektach Linearnego Systemu Ci膮g艂ego, o kt贸rym za chwil臋 opowiem wi臋cej, r贸偶norodno艣膰 by艂a podstawow膮 warto艣ci膮. Ka偶dy m贸g艂 sobie zbudowa膰 w艂asny dom czy zaprojektowa膰 w艂asne mieszkanie. Chaos stawa艂聽si臋 ciekawym elementem, bogactwem, eksponowanym i jednocze艣nie trzymanym w ryzach przez architektoniczn膮 ram臋.
Hansen zaczyna rozwija膰 teori臋 Formy Otwartej w latach 50. Po tych 50 latach nagle zaczynamy interesowa膰 si臋 miastem, rozkwitaj膮 teorie partycypacyjne. Aktywi艣ci miejscy domagaj膮 si臋 upodmiotowienia mieszka艅c贸w. Hansen my艣la艂 podobnie, prawda?
My艣la艂 o Formie Otwartej jako o uniwersalnym narz臋dziu, pozwalaj膮cym na zwi臋kszenie udzia艂u u偶ytkownik贸w przestrzeni w jej projektowaniu, ale i nadaj膮c膮 nieco inn膮 rol臋 tw贸rcom, osobom pierwotnie decyduj膮cym o kszta艂cie tej przestrzeni. Rol膮 architekta czy artysty mia艂o by膰 nadawanie czytelno艣ci. Uczy艂 te偶 tego student贸w na wydziale rze藕by. Ich spo艂eczn膮 powinno艣ci膮 by艂o uczytelnianie chaosu.
W kt贸rym momencie u Hansena pojawia si臋 u偶ytkownik? Na etapie projektu czy dopiero, kiedy znajdzie si臋 w budynku?
Chcia艂 go wprowadzi膰 jak najwcze艣niej, czyli na etapie projektowania. To mu si臋 zwykle nie udawa艂o. Natomiast prowadzi艂 konsultacje z mieszka艅cami. Dobrym przyk艂adem jest ankieta przygotowana dla przysz艂ych mieszka艅c贸w osiedla S艂owackiego.
Kt贸ry to rok?
1960. Razem z warszawskimi socjologami przygotowa艂 ankiet臋, kt贸ra pokazywa艂a ramy mieszkania, czyli 艣ciany zewn臋trzne. Ka偶dy z przysz艂ych mieszka艅c贸w osiedla mia艂 dosta膰 tak膮 ankiet臋, pokaza膰, w kt贸rym miejscu chce mie膰 艣ciany dzia艂owe w mieszkaniu. Mia艂 opisa膰, jak sobie to wyobra偶a. Elementy, z kt贸rych sk艂ada艂o聽si臋 osiedle, by艂y jak klocki lego. Jak w wi臋kszo艣ci 贸wczesnych budynk贸w wszystko by艂o prefabrykowane, ale Hansen tak to projektowa艂, 偶eby na przyk艂ad balkony mog艂y by膰 doczepiane w r贸偶nych miejscach.
To chyba musia艂o si臋 zderzy膰 z ograniczeniami systemu.
G艂贸wnie przemys艂u budowlanego. By艂a pal膮ca potrzeba jak najszybszego oddania mieszka艅, wi臋c robiono to szybciej, cz臋sto byle jak, bez odpowiadania na indywidualne 偶yczenia mieszka艅c贸w.
Jak przyszli mieszka艅cy podchodzili do takiego sposobu projektowania?
Pr贸bowa艂am si臋 tego dowiedzie膰. Jest to trudne, poniewa偶 osoby, kt贸re mieszkaj膮 od pocz膮tku na Osiedlu S艂owackiego i do kt贸rych uda艂o mi si臋 dotrze膰, nie uczestniczy艂y w badaniach. Ankiety s膮 w archiwach, natomiast nie ma mieszka艅c贸w, kt贸rzy mogliby opowiedzie膰, jak to wygl膮da艂o. Rozwa偶a艂am mo偶liwo艣膰, 偶e p贸藕niej mieszkania przydzielono na podstawie listy przydzia艂u i to mogli nie by膰 ci sami mieszka艅cy, kt贸rzy wcze艣niej zostali przebadani. Wiemy natomiast, jak p贸藕niej te osiedla by艂y odbierane przez mieszka艅c贸w i u偶ytkownik贸w. G艂贸wnie na Przycz贸艂ku Grochowskim, kt贸ry ma sporo b艂臋d贸w na poziomie projektu i wykonawstwa, b艂臋d贸w, z kt贸rych Hansenowie zreszt膮 te偶 zdawali sobie spraw臋.
Przycz贸艂ek, czyli osiedle w Warszawie鈥
鈥 kt贸re by艂o budowane na pocz膮tku lat 70. Hansen pr贸bowa艂 tam wprowadza膰 jakie艣 elementy Formy Otwartej, na przyk艂ad tak rozk艂ada艂 艣ciany no艣ne i dzia艂owe budynku, by stworzy膰 mo偶liwo艣膰 艂膮czenia mieszka艅. Teraz s膮 one w parach 鈥 wchodzi si臋 do nich przez wsp贸lny przedsionek. Zak艂ada艂, 偶e p贸藕niej ludzie b臋d膮 sobie te mieszkania przebudowywa膰, wszystkie 艣ciany dzia艂owe by艂y tam wybudowane celowo tak, 偶eby umo偶liwia艂y dowoln膮 zmian臋. Reakcje na to osiedle by艂y r贸偶ne, niekt贸re bardzo negatywne.
A na Rakowcu jak by艂o?
W og贸le s膮 zrealizowane cztery osiedla Hansena: trzy w Polsce i jedno w Peru. W Polsce to Osiedle S艂owackiego w Lublinie, Przycz贸艂ek Grochowski w Warszawie i najwcze艣niejszy jest 鈥撀爐e偶 warszawski 鈥揜akowiec. A konkretnie dwa bloki. To by艂y jego pierwsze eksperymenty z Form膮 Otwart膮. Du偶膮 rol臋 w tych projektach odegra艂a Zofia Hansen. Cel by艂 jeden: zaprojektowa膰 mieszkania dopasowane do r贸偶nych potrzeb u偶ytkownik贸w, r贸偶nych wielko艣ci rodzin, ich r贸偶nych zawod贸w i zainteresowa艅. Ka偶de mieszkanie posiada inny plan, co do dzisiaj wida膰. Natomiast potem te mieszkania by艂y przydzielane na podstawie listy. Jest taka anegdota, kt贸r膮 przytacza te偶 Filip Springer w swojej ksi膮偶ce o Hansenach, o krawcowej, kt贸ra dosta艂a za du偶e mieszkanie, przeznaczone pierwotnie dla wielodzietnej rodziny i w tej zbyt du偶ej przestrzeni wszystkie dodatki jej fruwa艂y.
Jakie b艂臋dy s膮 na Przycz贸艂ku?
G艂贸wnie to b艂臋dy wykonawcze, zmiany materia艂贸w. Na galeriach po艂o偶ono beton, a mia艂 by膰 po艂o偶ony korek lub korkopodobna powierzchnia t艂umi膮ca kroki. Architektur臋 osiedla odbierano by inaczej akustycznie. Wra偶enie echa, kt贸re si臋 tam niesie, odg艂osy, kt贸re nie wiadomo sk膮d dochodz膮, stwarzaj膮 poczucie zagro偶enia i niepokoju. Hansenowie sami zwracali uwag臋 na to, 偶e 鈥 bardziej Zofia si臋 do tego przyznawa艂a, Oskar chyba nigdy by tego nie zrobi艂 鈥 sami pope艂nili pewne b艂臋dy, kt贸re wp艂ywa艂y na jako艣膰 偶ycia. Osiedle sk艂ada si臋 z 22 zachodz膮cych na siebie blok贸w. Przy takich konstrukcjach krytyczne s膮 momenty 艂膮czenia, tam dochodzi najmniej 艣wiat艂a. Dwa bloki si臋 艂膮cz膮, zachodz膮 na siebie, mieszkania znajduj膮ce si臋 w tych miejscach maj膮 ograniczony dost臋p do s艂o艅ca, a ich mieszka艅cy gorsz膮 jako艣膰 偶ycia. Tam te偶 idea zderzy艂a si臋 z rzeczywisto艣ci膮. To mia艂o by膰 osiedle, w kt贸rym ka偶dy na galerii 偶yje jak na wiejskiej uliczce, wsp贸lnie tworz膮 pewn膮 spo艂eczno艣膰, wsp贸lnie dogl膮daj膮 swoich dzieci, a komunikacja przez galerie jest u艂atwieniem. Po latach okaza艂o si臋, 偶e jest wr臋cz przeciwnie. Du偶a ilo艣膰 wej艣膰 sprawia, 偶e bardzo 艂atwo o kradzie偶e.
Kto mu na to wszystko pozwala艂? Byli wtedy odwa偶ni ludzie, kt贸rzy si臋 na to decydowali? Nie bali si臋 tej utopii Hansenowskiej?
Trzeba zacz膮膰 od tego, 偶e Hansen wierzy艂 w socjalizm. Nie by艂 w strukturach w艂adzy, ale same idee go interesowa艂y. Stara艂 si臋 pokaza膰, 偶e jego pomys艂y s膮 idealne dla tego konkretnego systemu. Zw艂aszcza utopijny projekt Linearnego Systemu Ci膮g艂ego 鈥撀爐o by艂a propozycja nowego sposobu, w jaki mog艂o mieszka膰 spo艂ecze艅stwo socjalistyczne. Bezhierarchiczne i egalitarne. Dla socjalizmu mia艂o to by膰 idealne rozwi膮zanie, ka偶dy mia艂 dosta膰 po r贸wno 鈥撀爎贸wny dost臋p do 艣wiat艂a, natury, infrastruktury miejskiej. Oczywi艣cie problemem by艂a ekspresja jednostki, kt贸r膮 te偶 chcia艂 tam uwzgl臋dni膰. Na to pozwalano na zasadzie eksperyment贸w, cz臋sto jako pokazowe realizacje. Dzia艂o si臋 to te偶 w ramach oficjalnie funkcjonuj膮cych instytucji, na przyk艂ad osiedla warszawskie w ramach Warszawskiej Sp贸艂dzielni Mieszkaniowej, w kt贸rej na pracowa艂a Zofia Hansen; osiedle lubelskie w ramach Lubelskiej Sp贸艂dzielni Mieszkaniowej.
Je偶eli m贸wisz, 偶e one by艂y troch臋 robione na pokaz, to dlaczego zrealizowa艂 tak ma艂o projekt贸w?
Nie zgadza艂 si臋 na wszelkie ust臋pstwa. Ale te偶 nie by艂 taki silnie zwi膮zany instytucjonalnie. Wi臋kszo艣膰 projekt贸w budowlanych by艂a powierzana centralnie powo艂ywanym zespo艂om, pa艅stwowym biurom studi贸w i projekt贸w zajmuj膮cych si臋 poszczeg贸lnymi dzia艂ami budownictwa. Hansen by艂 troch臋 na boku. Jego 偶ona by艂a na pocz膮tku zatrudniona w Biurze Odbudowy Stolicy, potem byli zwi膮zani z WSM na cz臋艣膰 etatu. Natomiast on przede wszystkim by艂 ca艂y czas profesorem Akademii Sztuk Pi臋knych. Cz臋艣膰 swoich prac, zw艂aszcza tych koncepcyjnych, realizowa艂聽w ramach Zak艂ad贸w Artystyczno-Badawczych ASP, na przyk艂ad Lineralny System Ci膮g艂y, humanizacje fabryk.
Humanizacje fabryk?!
Chodzi艂o o to, 偶eby przestrze艅 pracy uczyni膰 bardziej ludzk膮. Hansen ma na swoim koncie przynajmniej dwie takie humanizacje. Jedna dotyczy艂a Fabryki Automat贸w Tokarskich w Chocianowie. Przestrze艅 fabryki mia艂a sta膰 si臋 bardziej przyjazna cz艂owiekowi. Nie ogranicza艂o si臋 to wy艂膮cznie do projekt贸w zmian kolorystyki przestrzeni pracy 鈥撀爐e proste zabiegi Hansen wykorzystywa艂 do uczytelniania wykonywanych czynno艣ci; projektowa艂 te偶 strefy odpoczynku, w kt贸rych znajdowa艂y si臋 na przyk艂ad akwaria, w kt贸rych robotnicy w wolnym czasie mogli poobserwowa膰 ryby. To by艂o realizowane, co ciekawe, przy oporze robotnik贸w.
Dlaczego?
Pewne elementy tych projekt贸w by艂y dla nich absurdalne, w Chocianowie by艂y spore protesty przeciwko profesorowi, kt贸ry przyjecha艂 z Warszawy i wydziwia. Ale to jest jeszcze temat do g艂臋bszego przebadania.
Hansen by艂 nie tylko architektem. Wyk艂ada艂 te偶 na ASP. Dlaczego tam si臋 znalaz艂?
W 1950 roku wr贸ci艂 z Francji, gdzie by艂 na stypendium. Studiowa艂 u Fernanda Legera, by艂 asystentem Pierre鈥檃 Jeannereta, czyli kuzyna Le Corbusiera. By艂 mocno osadzony w zachodnim 艣rodowisku architektonicznym. Wr贸ci艂 do Polski gnany poczuciem, 偶e tu czekaj膮 na niego ruiny i moralny obowi膮zek w艂膮czenia si臋 do odbudowy. Kiedy si臋 tutaj znalaz艂, w艂膮czy艂 si臋 w dzia艂ania projektowe. Dosta艂 zlecenie na zaprojektowanie wn臋trz tymczasowego ratusza warszawskiego. Sko艅czy艂o si臋 to wielkim skandalem, poniewa偶 zaprojektowa艂 co艣, co zdaniem os贸b odbieraj膮cych projekt, by艂o za ma艂o w duchu socjalistycznym. Zbyt modernistyczne, nowoczesne. Sko艅czy艂o si臋 to tak zwanym S膮dem pod blach膮, Hansen prawie straci艂 uprawnienia do wykonywania zawodu architekta. Ale r贸wnolegle przygarn膮艂 go Jerzy So艂tan, kt贸ry wyk艂ada艂 na ASP. Tam przez chwil臋 by艂 jego asystentem, p贸藕niej od 1950 roku prowadzi艂 w艂asn膮 pracowni臋. By艂o to jego g艂贸wnym zaj臋ciem do emerytury. Prowadzi艂 tam Pracowni臋 Kompozycji Bry艂 i P艂aszczyzn, kt贸ra mia艂a przedwojenne tradycje. By艂a to pracownia, kt贸ra przygotowywa艂a student贸w Wydzia艂u Rze藕by do pracy tw贸rczej, uczy艂a ich podstaw kompozycji. On w ramach uczenia tego 鈥濧BC鈥, podstaw j臋zyka wizualnego, wprowadza艂 te偶 elementy swojej teorii Formy Otwartej, na niej opiera艂 zadawane studentom 膰wiczenia.
M贸wi艂a艣 o tym, w jaki spos贸b to si臋 przek艂ada艂o na architektur臋, a jak to wygl膮da艂o na ASP, jak przek艂ada艂o si臋 na sztuki wizualne?
Ucz膮c student贸w podstaw Formy Otwartej, Hansen twierdzi艂, 偶e b臋d膮 mogli je wykorzysta膰 w swojej p贸藕niejszej tw贸rczo艣ci. Oferowa艂 im pewien, jak twierdzi艂, uniwersalny j臋zyk do opisu rzeczywisto艣ci i wykorzystania w dzia艂alno艣ci artystycznej.
W jaki spos贸b to mogli wykorzysta膰? Tworz膮c projekty spo艂eczne?
膯wiczenia mia艂y kilka etap贸w. Zaczyna艂y si臋 od rytmiki, podstaw kompozycji, projektowania bry艂y l偶ejszej, bry艂y ci臋偶szej 鈥撀爐o takie podstawy, pozwalaj膮ce budowa膰 czytelne struktury. Kolejne etapy wprowadza艂y coraz wi臋ksz膮 z艂o偶ono艣膰 zada艅. Pojawia艂y si臋 na przyk艂ad 膰wiczenia z uczytelniania formy z艂o偶onej. Student dostawa艂 bardzo rozrze藕bion膮 makiet臋 i musia艂 j膮 uczytelni膰 przez dodawanie jeszcze wi臋kszej ilo艣ci element贸w. To si臋 przek艂ada艂o na praktyk臋 spo艂eczn膮 i artystyczn膮. Hansen twierdzi艂, 偶e kiedy student wyjdzie z akademii i zacznie pracowa膰 na zewn膮trz, stanie wobec jakiej艣 rzeczywisto艣ci spo艂ecznej, wizualnej i jego zadaniem b臋dzie nadanie jej pewnej czytelno艣ci. Kiedy zetknie si臋 z chaotyczn膮 przestrzeni膮 miejsk膮, to b臋dzie m贸g艂 poprzez dzia艂ania plastyczne wydoby膰 pewne elementy, 偶eby ta przestrze艅 sta艂a si臋 bardziej przyjazna dla ludzi, 偶eby mimo wielo艣ci zjawisk w przestrzeni nie odczuwali oni wok贸艂 siebie wizualnego chaosu. On z takich prostych 膰wicze艅 przechodzi艂 do coraz bardziej z艂o偶onych, przy czym wi臋kszo艣膰 z nich odwo艂ywa艂a si臋 do architektury. Mieli 膰wiczenia z kombinatoryki 鈥 na wielkiej makiecie mieli zaprojektowa膰 r贸偶norodne mieszkania. Te 膰wiczenia p贸藕niej mogli przek艂ada膰 na swoj膮 dziedzin臋 tw贸rczo艣ci.
To nie by艂a radykalna partycypacja.
To si臋 bra艂o z przekonania Hansena, 偶e Form臋 Otwart膮 dopiero wprowadza i dlatego musi j膮 wprowadza膰 troch臋 autorytarnie. Natomiast potem, kiedy ludzie si臋 z ni膮 oswoj膮 i przyjdzie drugie pokolenie wychowane ju偶 w Linearnym Systemie Ci膮g艂ym, to ju偶 b臋dzie naturalne.
Bardziej radykalne by艂y propozycje reformy akademii. Pr贸bowa艂 prowadza膰 Form臋 Otwart膮 w strukturze nauczania, usun膮膰 dominuj膮ce pracownie mistrzowskie. W jego akademii nadal wa偶n膮 rol臋 pe艂niliby profesorowie, posiadaj膮cy wiedz臋 i dziel膮cy si臋 ni膮 ze studentami, ale nie byliby gloryfikowani przez przestrze艅 i program nauczania. Nie byliby w centralnym punkcie. Ca艂a przebudowa ASP, kt贸r膮 zaproponowa艂 w 1973 roku, polega艂a na tym, 偶e powsta艂aby przestrze艅 warsztatowa, w kt贸rej studenci mieli pracowa膰 nad zadaniami, kt贸re sami wybrali z jakie艣 puli, mogli sami kszta艂towa膰 sw贸j program nauczania i prosi膰 konkretnych profesor贸w o konsultacje. Hierarchiczna relacja mistrz-ucze艅 znika艂a.
Projekt pomnika w O艣wi臋cimiu podwa偶a艂 ide臋 pomnika. On chcia艂 potraktowa膰 ca艂y teren obozu jako pomnik. To wyp艂ywa艂o z Formy Otwartej?
To by艂 jeden z projekt贸w, kt贸ry przyczyni艂 si臋 do jej sformu艂owania. Hansen nad Form膮 Otwart膮 pracowa艂 ca艂e lata 50., opublikowa艂 j膮 w 1959 roku. Wszystkie projekty, kt贸re si臋 wymienia jako pokazuj膮ce istot臋 Formy Otwartej 鈥 pomnik w O艣wi臋cimiu, rozbudowa galerii Zach臋ta, pawilony wystawowe 鈥 s膮 z lat wcze艣niejszych. W nich ta teoria ewoluowa艂a. Spisa艂 j膮 na dopiero potrzeby artyku艂u w 鈥濸rzegl膮dzie Kulturalnym鈥 i swojego wyk艂adu na kongresie CIAM w Otterlo.
Na pewno projekt pomnika jest z ni膮 silnie spleciony, z tym 偶e nie pracowa艂 nad nim sam Hansen, ale te偶 jego 偶ona Zofia, r贸wnie wielki artysta, Jerzy Jarnuszkiewicz, a tak偶e Edmund Kupiecki, Julian Pa艂ka, Lechos艂aw Rosi艅ski. Zaproponowali, 偶eby ca艂y teren obozu potraktowa膰 jako pomnik, jako miejsce pami臋ci. I 偶eby ca艂y teren przekre艣li膰 mocnym gestem jako co艣, co nie mia艂o si臋 prawa zdarzy膰. Przekre艣li膰 szerok膮, asfaltow膮 drog膮. Mia艂a zosta膰 udost臋pniona ludziom. Co wa偶ne ona nie mia艂a przechodzi膰 przez bram臋 obozu, tylko dok艂adnie na skos. Wi臋c sam ob贸z by艂 zanegowany. I ten teren mia艂聽powoli obumiera膰, mia艂 zosta膰 poddany naturalnej entropii. Mia艂a zosta膰 ta droga, kt贸ra by艂a silnym komunikatem wizualnym, ale te偶 przestrzeni膮 dla ludzi, kt贸rzy mogli na niej zostawia膰 swoje formy upami臋tnienia. Odwo艂ywali聽si臋 tu na przyk艂ad do tradycji 偶ydowskiej, gdzie si臋 zostawia na macewach kamyki. Oddawali ten teren ludziom. Ten pomnik nie zosta艂 zrealizowany. Jury najpierw bardzo mu przyklasn臋艂o, p贸藕niej chcia艂o po艂膮czy膰 ten projekt z drugim zwyci臋skim, kt贸ry by艂 bardziej tradycyjnym pomnikiem, na co Hansen si臋 nie zgodzi艂 i zrezygnowa艂聽z udzia艂u w realizacji.
Drugi projekt to dom w Szuminie.
To jest dom tworzony na potrzeby w艂asne, co zawsze pozwala architektom swobodniej realizowa膰 swoje idee. Dom tworzony dla siebie lub rodziny cz臋sto jest wykorzystywany przez architekt贸w jako swego rodzaju manifest. Sama Forma Otwarta powstawa艂a te偶 zreszt膮 jako dotycz膮c膮 przede wszystkim mieszkania, przestrzeni cz艂owiekowi najbli偶szej. Przebudowuj膮c strych, na kt贸rym znajdowa艂o si臋 pierwsze mieszkanie Hansen贸w przy ulicy S臋dziowskiej w Warszawie, zaczyna艂 bada膰 r贸偶ne jej aspekty. W 1969 roku zacz膮艂 budowa膰 sw贸j dom letni, dom dzia艂kowy. On jest zbudowany z tego, co by艂o dost臋pne, z bardzo przypadkowych rzeczy. Ten dom to rama, kt贸ra szybko si臋 adaptowa艂a do zmian 鈥撀爇iedy analizuj膮c archiwalne zdj臋cia i tkank臋 domu, doszli艣my do tego, jak on wygl膮da艂 na pocz膮tku, a jak si臋 rozr贸s艂, to wida膰, 偶e ta struktura by艂a bardzo ch艂onna. Niewielki domek postawiony na pocz膮tku p膮czkowa艂 a偶 do lat dwutysi臋cznych 鈥撀爐o zosta艂o tak zaprojektowane, 偶e do dzisiaj on jest bardzo sp贸jn膮 struktur膮.
Powiedz, jak komentowa艂 zmiany w przestrzeni publicznej po 89?
Dla niego wa偶nym zagadnieniem, z kt贸rym nale偶a艂o si臋 zmierzy膰, by艂 Pa艂ac Kultury. Na ostatniej wystawie, kt贸r膮 mia艂 w Fundacji Galerii Foksal, pr贸bowa艂 z nim polemizowa膰. Zaproponowa艂 postawienie obok drugiego budynku, kt贸ry wchodzi艂by z nim w dialog. To jest kolejna rzecz, kt贸rej uczy艂 student贸w. Je偶eli mamy z艂o偶on膮 przestrze艅, to mo偶na j膮 czyni膰 bardziej czyteln膮 nie przez usuwanie element贸w, ale dodawanie.
Czy on by艂 architektem mieszcza艅skim?
Nie jest to s艂owo, kt贸rego on by u偶y艂.
Dlaczego?
To s艂owo nie istnia艂o w przestrzeni j臋zykowej PRL-u. A on by艂 jednak mocno z ni膮 zwi膮zany. Od偶egnywa艂聽si臋 od podzia艂u miasto-wie艣. Konsekwencj膮 jego poszukiwa艅 w kontek艣cie budownictwa mieszkaniowego mia艂 by膰 Linearny System Ci膮g艂y, czyli system osadniczy dla pa艅stwa socjalistycznego. Istotne jest to, 偶e 艂膮czy艂 miasto i wie艣. Hansen wychodzi艂 od krytyki miasta centrycznego, pr贸bowa艂 zanegowa膰 miejsko艣膰, tworz膮c struktur臋, kt贸ra mia艂a 艂膮czy膰 mieszka艅c贸w ca艂ej Polski na tarasowej strukturze, na kt贸rej ka偶dy mia艂 budowa膰 sw贸j dom, ka偶dy mia艂 mie膰 r贸wny dost臋p do infrastruktury, do 艣wiat艂a, s艂o艅ca i tak dalej. Je偶eli wi臋c negowa艂 miasto, to negowa艂 te偶 mieszcza艅stwo. On chcia艂 tworzy膰 dla egalitarnego spo艂ecze艅stwa.
 
 
 
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij