Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Antypopulizm nie wystarczy

S┼éowo ÔÇ×populizmÔÇŁ cz─Östo jest tylko wym├│wk─ů ÔÇô negatywn─ů etykiet─ů stosowan─ů przez tych, kt├│rzy nie oferuj─ů ┼╝adnej alternatywnej wizji politycznej. Antypopulizm deklaruje walk─Ö z ugrupowaniami antysystemowymi, w rzeczywisto┼Ťci jednak tworzy korzystne warunki dla ich rozwoju.
Antypopulizm nie wystarczy
ilustr.: Natasza Kornobis

Jeszcze kilka lat temu w pa┼ästwach zachodnich przewa┼╝a┼éo przekonanie, ┼╝e ruchy antyestablishmentowe mog─ů zdoby─ç kilka do kilkunastu procent g┼éos├│w w wyborach, ale nie odnie┼Ť─ç zwyci─Östwo. Europejskie ruchy, kt├│re dzisiaj uznaliby┼Ťmy za populistyczne (na przyk┼éad Wolno┼Ťciowa Partia Austrii czy te┼╝ francuski Front Narodowy), by┼éy postrzegane jako radykalna lub ekstremistyczna prawica. Pomimo przekonania, ┼╝e skrajne pogl─ůdy powinny by─ç poddawane ostracyzmowi, niewiele os├│b uznawa┼éo istnienie ruch├│w radykalnych za systemowe zagro┼╝enie dla demokracji liberalnej.

Charakterystycznym przyk┼éadem takiego pojmowania sukces├│w skrajnej prawicy jest teoria ÔÇ×normalnej patologiiÔÇŁ opracowana przez Erwina Scheucha i Hansa Klingemanna w 1967 roku. Zgodnie z tym modelem ÔÇô kiedy┼Ť bardzo wp┼éywowym w politologii ÔÇô w ka┼╝dym spo┼éecze┼ästwie demokratycznym istnieje margines poparcia dla tendencji ekstremistycznych. Nie powinien on jednak stanowi─ç powodu do obaw, gdy┼╝ centrowego elektoratu nie uda si─Ö przekona─ç do tak radykalnych projekt├│w.

Ten spos├│b rozumienia polityki stopniowo traci┼é racj─Ö bytu, a to ze wzgl─Ödu na zacieranie si─Ö granicy mi─Ödzy centrum i tym, co niedopuszczalne. Wiele ugrupowa┼ä ekstremistycznych z┼éagodzi┼éo sw├│j przekaz, aby przebi─ç si─Ö do mainstreamu, czego koronnym przyk┼éadem mo┼╝e by─ç wyrzucenie Jeana-Marie Le Pena z partii, kt├│r─ů sam za┼éo┼╝y┼é. Do zatarcia granic przyczyni┼éy si─Ö r├│wnie┼╝ partie centrowe, w┼é─ůczaj─ůc do swoich program├│w rozwodnione postulaty radyka┼é├│w. Jest to widoczne chocia┼╝by w przej─Öciu przez du┼äsk─ů Parti─Ö Pracy antyimigranckich postulat├│w, kt├│re rozpropagowa┼éa tamtejsza skrajna prawica.

Rok populizmu

Chocia┼╝ widmo populizmu ju┼╝ od d┼éu┼╝szego czasu by┼éo obecne po obu stronach Atlantyku, to w 2016 roku zacz─Ö┼éo kr─ů┼╝y─ç nad ca┼éym ┼Ťwiatem Zachodu. Brexit oraz zwyci─Östwo Donalda Trumpa ostatecznie obali┼éy pogl─ůd, ┼╝e zwyci─Östwo wyborcze musi prowadzi─ç przez elektorat centrowy. Okaza┼éo si─Ö, ┼╝e skuteczniejsza mo┼╝e by─ç mobilizacja w┼éasnego bazowego elektoratu, po┼é─ůczona z dzia┼éaniami maj─ůcymi obni┼╝y─ç frekwencj─Ö w┼Ťr├│d wyborc├│w przeciwnika. Powszechny sta┼é si─Ö pogl─ůd, ┼╝e si┼éy antyestablishmentowe znalaz┼éy metod─Ö na wywr├│cenie politycznego stolika. Du┼╝e znaczenie mi─Ödzynarodowe kraj├│w, w kt├│rych zwyci─Ö┼╝yli populi┼Ťci, dodatkowo przyczyni┼éo si─Ö do og├│lnego poczucia fatalizmu.

Nastr├│j chwili wida─ç dobrze w rozpowszechnionym sformu┼éowaniu ÔÇ×globalna fala populizmuÔÇŁ. W tej przeno┼Ťni r├│┼╝nice mi─Ödzy poszczeg├│lnymi przypadkami populizmu nie s─ů istotne ÔÇô liczy si─Ö przynale┼╝no┼Ť─ç do tego samego globalnego procesu. Takie my┼Ťlenie zrywa z wcze┼Ťniejszym paradygmatem ekstremizmu, ka┼╝─ůcym ocenia─ç ka┼╝de skrajne ugrupowanie przez pryzmat ideologicznego odchylenia od krajowej normy.

Chocia┼╝ ta narracja pozwala lepiej opisywa─ç przemiany polityczne na poziomie mi─Ödzynarodowym, to jednocze┼Ťnie prowadzi do sytuacji, gdy etykieta populisty przys┼éania faktyczn─ů ideologi─Ö danego ugrupowania. W┼Ťr├│d polityk├│w antyestablishmentowych, powo┼éuj─ůcych si─Ö na wol─Ö jednolitego ludu, znajdziemy postacie, kt├│rych nie ┼é─ůczy nic poza niech─Öci─ů do elit. Ujawni┼éo si─Ö to wyra┼║nie w ameryka┼äskiej przestrzeni publicznej w przededniu wybor├│w prezydenckich w 2016 roku, kiedy zar├│wno Bernie Sanders, jak i Donald Trump byli cz─Östo zr├│wnywani jako populi┼Ťci, pomimo i┼╝ pogl─ůdy Trumpa s─ů niepor├│wnywalnie bardziej niebezpieczne dla demokracji liberalnej.

Jednakowe traktowanie wszystkich populist├│w pozwala pos┼éugiwa─ç si─Ö etykiet─ů populistyczn─ů jako narz─Ödziem walki politycznej. Fakt, ┼╝e niekt├│rzy populi┼Ťci przejawiaj─ů tendencje autorytarne, jest tutaj u┼╝ywany do poparcia tezy, i┼╝ populizm sam w sobie jest antydemokratyczny. Tak wi─Öc populi┼Ťci o pozornie nieszkodliwych pogl─ůdach powinni by─ç traktowani jako u┼Ťpieni autokraci.

Ofiar─ů takiego rozumowania by┼é nie tylko wspomniany Sanders, ale r├│wnie┼╝ grecka Syriza oraz hiszpa┼äski Podemos. We wszystkich tych przypadkach etykieta populisty przys┼éoni┼éa rozwa┼╝ania nad propozycjami programowymi, z miejsca klasyfikuj─ůc wymienione ruchy jako zagro┼╝enie systemowe.

Projekty polityczne establishmentu, kt├│re definiowane s─ů przede wszystkim w opozycji do populizmu, b─Öd─Ö okre┼Ťla┼é s┼éowem ÔÇ×antypopulizmÔÇŁ (upowszechnianym ostatnio w USA przez Thomasa Franka). Stanowisko to obejmuje r├│wnie┼╝ uzasadnione obawy o przysz┼éo┼Ť─ç demokracji liberalnej, a formu┼éowana krytyka mo┼╝e zawiera─ç warto┼Ťciowe elementy. Czynnikiem definiuj─ůcym antypopulizmu jest jednak reaktywno┼Ť─ç, stoj─ůca na drodze do stworzenia konstruktywnego projektu politycznego.

Pocz─ůtki ÔÇ×populizmuÔÇŁ

Aby lepiej zrozumie─ç dynamik─Ö wsp├│┼éczesnej walki politycznej, warto przyjrze─ç si─Ö genezie terminu ÔÇ×populizmÔÇŁ. Jego historia si─Öga maja 1891 roku, kiedy to na konwencji organizacji farmerskich w Cincinnati w stanie Ohio powsta┼éa ameryka┼äska Partia Ludowa, zwana te┼╝ Populistyczn─ů (PeopleÔÇÖs Party, Populist Party). Mia┼éa na celu zniszczenie duopolu demokrat├│w i republikan├│w, kt├│rzy jej zdaniem opowiadali si─Ö za interesami du┼╝ego biznesu, ignoruj─ůc bol─ůczki ÔÇ×zwyk┼éych Amerykan├│wÔÇŁ z teren├│w wiejskich. Ze wzgl─Ödu na r├│┼╝norodno┼Ť─ç wewn─ůtrzpartyjn─ů populistom brakowa┼éo wyra┼║nego pod┼éo┼╝a ideologicznego. Zamiast tego ich program skupia┼é si─Ö wok├│┼é kilku atrakcyjnych w├│wczas postulat├│w, takich jak nacjonalizacja kolei, zmniejszenie imigracji czy te┼╝ progresywny system podatkowy.

Cech─ů wsp├│ln─ů tych zr├│┼╝nicowanych propozycji by┼é brak poparcia ze strony dw├│ch g┼é├│wnych partii. Dlatego zwyczajowo sk┼é├│ceni demokraci i republikanie zrozumieli, ┼╝e tym razem mierz─ů si─Ö ze wsp├│lnym wrogiem. Rozpocz─Ö┼éo si─Ö pierwsze wzmo┼╝enie antypopulistyczne.

Efektem skoordynowanej kampanii medialnej by┼éo wprowadzenie do j─Özyka nowego znaczenia ÔÇ×populizmuÔÇŁ. Termin ten nie by┼é odt─ůd tylko nazw─ů ideologii przeciwnej plutokracji, jak chcieliby jego tw├│rcy, ale te┼╝ okre┼Ťleniem demagogii wzbudzaj─ůcej najni┼╝sze instynkty w niewykszta┼éconych masach. S┼éowo ÔÇ×populizmÔÇŁ, podobnie jak dzisiaj, zacz─Ö┼éo by─ç u┼╝ywane zbiorczo, aby nazywa─ç wszelkie pr├│by masowej mobilizacji wyborc├│w niezapo┼Ťredniczone przez tradycyjne partie.

Nieprzychylny stosunek elit do Partii Populist├│w wynika┼é z niech─Öci do jej s┼éabo wykszta┼éconych i ubogich zwolennik├│w. W┼Ťr├│d intelektualist├│w rozpowszechniony by┼é pogl─ůd, ┼╝e ludzie pozbawieni formalnego wykszta┼écenia oraz poka┼║nego maj─ůtku nie s─ů zdolni do odpowiedzialnego dzia┼éania politycznego, gdy┼╝ kieruje nimi prymitywna, nieprzewidywalna emocjonalno┼Ť─ç. Niebezpiecze┼ästwo populizmu mia┼éo polega─ç na wprowadzaniu tej ostatniej do racjonalnej (w za┼éo┼╝eniu) strefy publicznej.

Ten spos├│b my┼Ťlenia skrystalizowa┼é si─Ö w eseju Richarda Hofstadtera ÔÇ×The Paranoid Style in American PoliticsÔÇŁ (1964). Autor zdefiniowa┼é populizm jako nieracjonaln─ů (paranoiczn─ů) reakcj─Ö ludzi o niskim wykszta┼éceniu na nieuchronne zmiany w ┼Ťwiecie, wynikaj─ůc─ů z pragnienia, aby ÔÇ×wszystko by┼éo jak dawniejÔÇŁ. Wskutek zwyci─Östwa Donalda Trumpa w wyborach prezydenckich definicja ta zacz─Ö┼éa prze┼╝ywa─ç drug─ů m┼éodo┼Ť─ç.

Demokracja nieliberalna

Tak rozumiana kategoria populizmu jest narz─Ödziem, kt├│re pomaga opisa─ç wsp├│┼éczesny wzrost popularno┼Ťci si┼é antysystemowych na ca┼éym ┼Ťwiecie. Szeroki zasi─Ög terminu stanowi jednak zar├│wno jego si┼é─Ö, jak i s┼éabo┼Ť─ç, zwa┼╝ywszy na to, w jak swobodny spos├│b poj─Öcie to jest u┼╝ywane w debacie publicznej

Przede wszystkim nie ka┼╝dy projekt populistyczny zmierza do zniszczenia instytucji demokracji liberalnej. Oczywi┼Ťcie, konieczna jest dyskusja nad destruktywnym potencja┼éem rz─ůd├│w, kt├│re wol─ů wi─Ökszo┼Ťci t┼éumacz─ů przeprowadzanie daleko posuni─Ötych zmian ustrojowych. Populistyczne rozumienie demokracji niew─ůtpliwie mo┼╝e nie┼Ť─ç ze sob─ů zagro┼╝enia dla porz─ůdku prawnego i mniejszo┼Ťci politycznych. To, czy te obawy si─Ö zmaterializuj─ů, zale┼╝y jednak od ideologii definiuj─ůcej dane ugrupowanie.

Zas┼éu┼╝ony badacz populizmu Cas Mudde pisa┼é, ┼╝e wi─Ökszo┼Ťciowa obecno┼Ť─ç populist├│w w rz─ůdzie zagra┼╝a demokracji liberalnej, ale ich udzia┼é w opozycji mo┼╝e sprzyja─ç pe┼éniejszej reprezentacji pogl─ůd├│w obecnych w spo┼éecze┼ästwie. Jednak nie wszystkie populistyczne rz─ůdy przejawiaj─ů tendencje antydemokratyczne. Sam populizm jest bowiem odpowiedzi─ů na deficyt demokracji we wsp├│┼éczesnych demokracjach. Ten problem opisa┼é ju┼╝ irlandzki politolog Peter Mair w swej ostatniej ksi─ů┼╝ce ÔÇ×Ruling the VoidÔÇŁ (2013). Autor ukazuje rosn─ůc─ů przepa┼Ť─ç mi─Ödzy partiami, uniezale┼╝niaj─ůcymi si─Ö od swych lokalnych struktur, a wyborcami, wycofuj─ůcymi si─Ö do sfery prywatnej. Nic dziwnego, ┼╝e w t─Ö przestrze┼ä wkraczaj─ů populi┼Ťci, niekojarzeni z systemem, kt├│ry zawi├│d┼é. Przyznanie, ┼╝e sukces nowych ugrupowa┼ä by┼éby niemo┼╝liwy, gdyby nie systemowa pora┼╝ka partii g┼é├│wnego nurtu, powinno sk┼éania─ç do my┼Ťlenia o konieczno┼Ťci demokratyzacji ┼╝ycia publicznego.

Winy establishmentu

Cz─Ö┼Ť─ç polityk├│w i komentator├│w zdaje si─Ö nie uznawa─ç tego stanu rzeczy. Odrzucaj─ů oni my┼Ťl o nieudolno┼Ťci partii mainstreamu, odpowiedzialno┼Ťci─ů za pora┼╝ki wyborcze obarczaj─ůc elektorat przeciwnika. Taka narracja potrafi by─ç uderzaj─ůco podobna do zarzut├│w wysuwanych wzgl─Ödem ameryka┼äskiej Partii Populistycznej pod koniec XIX wieku, nawet je┼╝eli j─Özyk elit uleg┼é z┼éagodzeniu (nikt nie m├│wi ju┼╝ wprost, ┼╝e ludzie z ni┼╝szym wykszta┼éceniem targani s─ů prymitywnymi emocjami i nie powinni by─ç traktowani jako pe┼énoprawni cz┼éonkowie wsp├│lnoty politycznej).

Skuteczno┼Ť─ç retoryki antypopulistycznej maleje, gdy krytyka wykracza poza samych polityk├│w i zostaje skierowana przeciw elektoratowi. To tylko uwiarygodnia przekaz populist├│w o oderwaniu elit o problem├│w ÔÇ×zwyk┼éego cz┼éowiekaÔÇŁ. Jest to bowiem walka z populistami za pomoc─ů ┼Ťrodk├│w retorycznych, dzi─Öki kt├│rym spektakularny wzrost poparcia dla tych┼╝e populist├│w by┼é mo┼╝liwy.

Najs┼éynniejszym przyk┼éadem kontrproduktywno┼Ťci takiej narracji jest opisanie zwolennik├│w Trumpa przez Hillary Clinton jako ÔÇ×deplorablesÔÇŁ (godnych po┼╝a┼éowania). Uwagi te wpisa┼éy si─Ö w wizerunek Clinton jako oderwanej od rzeczywisto┼Ťci przedstawicielki globalnej elity i stanowi┼éy jeden z powod├│w jej przegranej w 2016 roku. Tego rodzaju narracja antypopulistyczna paradoksalnie powiela te┼╝ mechanik─Ö polaryzacji spo┼éecze┼ästwa, o kt├│r─ů najcz─Ö┼Ťciej oskar┼╝ani s─ů sami populi┼Ťci.

Wynoszenie swoich zwolennik├│w ponad reszt─Ö spo┼éecze┼ästwa stanowi jedn─ů z cech konstytutywnych populizmu. Dowarto┼Ťciowanie prawdziwego ÔÇ×luduÔÇŁ, cz─Östo osi─ůgane za pomoc─ů przypisywania mu czysto┼Ťci moralnej lub historycznej ci─ůg┼éo┼Ťci z osi─ůgni─Öciami przodk├│w, jest charakterystyczne dla populistycznej retoryki. Zarazem krytyka skierowana przeciwko ÔÇ×niebezpiecznemu ludowiÔÇŁ tylko uwiarygodni populistyczny przekaz o niech─Öci elit wobec cz─Ö┼Ťci spo┼éecze┼ästwa. Zamiast tego populistyczny elektorat powinien by─ç traktowany jako pe┼énoprawna cz─Ö┼Ť─ç wsp├│lnoty politycznej, z za┼éo┼╝eniem, ┼╝e jego preferencje wyborcze mog─ů si─Ö zmieni─ç w odpowiedzi na atrakcyjn─ů wizj─Ö programow─ů. Chocia┼╝ przyj─Öcie takiej postawy nie zapewnia rych┼éego sukcesu, warto spr├│bowa─ç, gdy┼╝ dalsze pi─Ötnowanie wyborc├│w populist├│w jest gwarantem pora┼╝ki.

Pustka antypopulizmu

Je┼Ťli nie uda si─Ö stworzy─ç wizji politycznej, kt├│ra podwa┼╝a┼éaby monopol populist├│w na ┼Ťmia┼ée obietnice programowe, b─Ödziemy mieli mieli do czynienia z coraz to nowymi pr├│bami zbicia kapita┼éu politycznego na strachu przed widmem populizmu. Najpowszechniejszym sposobem na wype┼énienie pustki ideologicznej jest technokratyczna oferta ÔÇ×sprawnegoÔÇŁ zarz─ůdzania pa┼ästwem, budowana w kontrze do ÔÇ×niekompetentnychÔÇŁ populist├│w. Schludnie sformatowane eksperckie raporty niecz─Östo odnosz─ů si─Ö jednak do systemowych problem├│w, kt├│re nap─Ödzaj─ů spo┼éeczne niezadowolenie.

Najg┼éo┼Ťniejszy przyk┼éad takiego uzasadnienia postawy antypopulistycznej stanowi kariera antysystemowo-systemowego Emmanuela Macrona. Jest ona cz─Ö┼Ťci─ů szerszego zjawiska ┼é─ůcz─ůcego mglisto┼Ť─ç programow─ů z technokratycznym rozumieniem polityki, okrzykni─Ötego mianem technopopulizmu.

Chocia┼╝ antypopuli┼Ťci r├│┼╝ni─ů si─Ö stopniem nacisku na ÔÇ×sprawneÔÇŁ zarz─ůdzanie pa┼ästwem, wszystkim towarzyszy odpolityczniona wizja polityki. Brak propozycji zmian systemowych to nie przygodny atrybut tego projektu, lecz logiczna konsekwencja obranej taktyki wyborczej. Definiowanie si─Ö wy┼é─ůcznie w opozycji do populist├│w jest wygodnym zabiegiem, zwalniaj─ůcym z odpowiedzialno┼Ťci za kszta┼ét w┼éasnego programu. Co wi─Öcej, mo┼╝na w─ůtpi─ç w to, czy reaktywnie nastawieni antypopuli┼Ťci szczerze walcz─ů z ruchami antyestablishmentowymi. Pokonuj─ůc populist├│w, podwa┼╝yliby przecie┼╝ sens istnienia w┼éasnego projektu politycznego.

Pojawiaj─ů si─Ö r├│wnie┼╝ g┼éosy, ┼╝e antypopulizm wcale nie musi oferowa─ç projektu odnowy demokracji liberalnej. Wed┼éug tego stwierdzenia, powi─ůzanego z narracj─ů ÔÇ×faliÔÇŁ, powinien powsta─ç jak najszerszy antypopulistyczny front obronny, a reformy nale┼╝y zostawi─ç na spokojniejsze czasy. Problem w tym, ┼╝e nawet je┼Ťli z zaci┼Ťni─Ötymi z─Öbami przyjmiemy status quo jako tymczasowy punkt docelowy, nie ma pewno┼Ťci, czy antypopulizm jest najlepsz─ů taktyk─ů obronn─ů.

T─Ö strategi─Ö polityczn─ů uciele┼Ťnia niedawna kampania Joego Bidena. Jego g┼é├│wn─ů obietnic─ů by┼éo przywr├│cenie ÔÇ×normalnegoÔÇŁ stanu rzeczy, sprzed wyboru Donalda Trumpa na prezydenta, uj─Öte w wiod─ůcym sloganie kampanijnym: Keep America Great. Has┼éo Bidena to przeciwie┼ästwo has┼éa Trumpa, a portret medialny tego pierwszego opiera si─Ö na cechach odwrotnych do tych, z kt├│rych znany jest Trump, czyli przede wszystkim na bezkonfliktowo┼Ťci i opanowaniu. I faktycznie, w niedawnym sonda┼╝u 56 procent respondent├│w jako najwa┼╝niejszy pow├│d g┼éosowania na Bidena poda┼éo to, ┼╝e ÔÇ×nie jest TrumpemÔÇŁ. Taka narracja tym razem okaza┼éa si─Ö wystarczaj─ůca do pokonania populistycznego kandydata, ale niewielka przewaga ka┼╝e w─ůtpi─ç, czy zwyci─Östwo by┼éoby mo┼╝liwe, gdyby nie rozw├│j epidemii COVID-19, kt├│ra poch┼éon─Ö┼éa ju┼╝ ┼╝ycie 250 tysi─Öcy Amerykan├│w, wp─Ödzaj─ůc przy tym Stany Zjednoczone w powa┼╝ny kryzys ekonomiczny.

W dodatku niewielka wygrana Bidena nie oznacza jeszcze kl─Öski trumpizmu, szczeg├│lnie wzi─ůwszy pod uwag─Ö wzrost poparcia dla Trumpa w┼Ťr├│d Latynos├│w. Odrzucenie trumpizmu b─Ödzie te┼╝ nie lada wyzwaniem dla establishmentu republikan├│w. ┼Üwiadczy o tym brak reakcji w┼éadz partyjnych na insynuacje Trumpa o nierzetelno┼Ťci wybor├│w (obawiano si─Ö rozdra┼╝nienia jego zwolennik├│w w przededniu uzupe┼éniaj─ůcych wybor├│w senackich w Georgii). Ponadto nic nie stoi na przeszkodzie, aby urz─Öduj─ůcy prezydent ponownie ubiega┼é si─Ö o nominacj─Ö w 2024 roku, a jego silna baza w┼Ťr├│d wyborc├│w republika┼äskich czyni go dobrze rokuj─ůcym kandydatem.

Rzut oka na sytuacj─Ö polityczn─ů w innych krajach, w kt├│rych antypopuli┼Ťci wygrali wybory, r├│wnie┼╝ nie napawa optymizmem. En Marche, ruch polityczny skupiony wok├│┼é postaci Macrona, w maju utraci┼é parlamentarn─ů wi─Ökszo┼Ť─ç, podczas gdy populistyczny Front Narodowy we Francji utrzymuje wysoki poziom poparcia. Podobnie rzecz ma si─Ö we W┼éoszech, gdzie centrolewica utworzy┼éa koalicj─Ö z populistami z Ruchu Pi─Öciu Gwiazd ch─Ötnymi do pozostania w rz─ůdzie. W ten spos├│b chcia┼éa zapobiec przy┼Ťpieszonym wyborom parlamentarnym, w kt├│rych wed┼éug sonda┼╝y zwyci─Östwo odnios┼éaby inna partia populistyczna ÔÇô skrajnie prawicowa Lega Mattea Salviniego. Pomimo tego zabiegu partia Salviniego nieprzerwanie prowadzi w sonda┼╝ach po dzi┼Ť dzie┼ä.

Na refleksji nad antypopulizmem niew─ůtpliwie zyska┼éaby r├│wnie┼╝ polska debata publiczna. Jego zdolno┼Ť─ç do pokonania ruch├│w antyestablishmentowych jest bowiem kr├│tkoterminowa. W najlepszym wypadku prowadzi do od┼éo┼╝enia problemu na p├│┼║niej (sukces Macrona i Bidena), a i to nie zawsze udaje si─Ö osi─ůgn─ů─ç (pora┼╝ka Clinton). Nawet dora┼║ne zwyci─Östwa nie przykryj─ů prostego faktu, ┼╝e si┼éy antysystemowe pozostan─ů cz─Ö┼Ťci─ů naszego krajobrazu politycznego tak d┼éugo, jak system b─Ödzie zawodzi┼é.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś