Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Annie Ernaux ÔÇô ma┼éomiasteczkowa opowie┼Ť─ç o spo┼éecze┼ästwie

Biografia Ernaux jest wi─Öc inna od tych, kt├│re przedstawili Dider Eribon w ÔÇ×Powrocie do ReimsÔÇŁ czy ├ëdouard Louis. Niemniej tw├│rczo┼Ť─ç tej tr├│jki cz─Östo jest interpretowana ┼é─ůcznie. Ka┼╝de z nich wykorzysta┼éo swoje biografie, by poprzez literatur─Ö opowiada─ç o spo┼éecze┼ästwie.
Annie Ernaux ÔÇô ma┼éomiasteczkowa opowie┼Ť─ç o spo┼éecze┼ästwie
ilustr.: Marta J├│┼║wiak

Uczestniczki tegorocznego 22. Mi─Ödzynarodowego Festiwalu Filmowego Nowe Horyzonty mia┼éy mo┼╝liwo┼Ť─ç obejrze─ç ÔÇ×Zdarzy┼éo si─ÖÔÇŁ (ÔÇ×LÔÇÖ├ęv├ęnementÔÇŁ) w re┼╝yserii Audrey Diwan. Film powsta┼é na podstawie powie┼Ťci Annie Ernaux o tym samym tytule oraz zosta┼é nagrodzony Z┼éotym Lwem na 78. Festiwalu Filmowym w Wenecji. Natomiast na tegorocznym festiwalu w Cannes zaprezentowano ÔÇ×Les Ann├ęes Super 8ÔÇŁ ÔÇô dokument o ┼╝yciu pisarki. Kilka miesi─Öcy wcze┼Ťniej, w styczniu 2022 roku, Wydawnictwo Czarne wyda┼éo najs┼éynniejsze dzie┼éo Ernaux, czyli ÔÇ×LataÔÇŁ (ÔÇ×Les Ann├ęesÔÇŁ), w t┼éumaczeniu Magdaleny Budzi┼äskiej i Krzysztofa Jarosza, a 16 listopada zostan─ů wydani ÔÇ×BliscyÔÇŁ ÔÇô zbi├│r trzech kr├│tszych dzie┼é Ernaux (w przek┼éadzie Agaty Kozak). 5 maja autorka opublikowa┼éa swoj─ů najnowsz─ů ksi─ů┼╝k─Ö: ÔÇ×M┼éodego m─Ö┼╝czyzn─ÖÔÇŁ (ÔÇ×Le jeune hommeÔÇŁ), a dzie┼ä wcze┼Ťniej we Francji, nak┼éadem wydawnictwa LÔÇÖHerne, ukaza┼é si─Ö┬áÔÇ×ZeszytÔÇŁ (ÔÇ×CahierÔÇŁ) Annie Ernaux ÔÇô┬ázbi├│r list├│w autorki, fragment├│w dziennika, ale tak┼╝e tekst├│w o jej tw├│rczo┼Ťci.

Pa┼║dziernikowe przyznanie Nagrody Nobla by┼éo wi─Öc nie tylko uhonorowaniem jej tw├│rczo┼Ťci, lecz tak┼╝e wpisa┼éo si─Ö w coraz szersz─ů recepcj─Ö pisarki w Polsce oraz nieustaj─ůc─ů popularno┼Ť─ç we Francji. Decyzja Komitetu Noblowskiego doprowadzi┼éa do wysypu tekst├│w o Ernaux, niemniej warto ÔÇô obok przedstawiania d┼éu┼╝szych analiz jej tw├│rczo┼Ťci ÔÇô przyjrze─ç si─Ö pozosta┼éym tegorocznym wydarzeniom zwi─ůzanym z┬áautork─ů. Zw┼éaszcza tym, kt├│re mia┼éy miejsce w Polsce, gdzie jej gwiazda dopiero wschodzi.

Głos małomiasteczkowy

Annie Ernaux urodzi┼éa si─Ö 1 wrze┼Ťnia 1940 roku w Normandii. Jej rodzice, wywodz─ůcy si─Ö z klasy robotniczej, dokonali pewnego awansu spo┼éecznego. Utrzymywali si─Ö z posiadanej ma┼éej kawiarni po┼é─ůczonej ze sklepem. Bynajmniej nie oznacza to, ┼╝e Ernaux by┼éa wychowana w bur┼╝ujskim ┼Ťwiecie. Mieszkaj─ůc w ma┼éym miasteczku, wychowuj─ůc si─Ö w rodzinie, kt├│r─ů mo┼╝na by zaklasyfikowa─ç jako ni┼╝sz─ů klas─Ö ┼Ťredni─ů, do┼Ťwiadczy┼éa ┼╝ycia reprezentatywnego dla wielu os├│b we Francji podczas epoki okre┼Ťlanej trzydziestoma chwalebnymi latami (Les Trente Glorieuses). W tym okresie (latach 1945-1975) zachodzi┼é wzrost gospodarczy, kt├│ry w szybki i widoczny spos├│b zmienia┼é poziom ┼╝ycia Francuzek i Francuz├│w. R├│wnocze┼Ťnie przebywanie w Normandii (pisarka studiowa┼éa pocz─ůtkowo w Rouen), z dala od Pary┼╝a, nie pozwala┼éo Ernaux na zapomnienie o pozycji klasy robotniczej oraz jej problemach.

Biografia Ernaux jest wi─Öc inna od tych, kt├│re przedstawili Dider Eribon w ÔÇ×Powrocie do ReimsÔÇŁ czy ├ëdouard Louis w swoich autobiograficznych powie┼Ťciach. Niemniej tw├│rczo┼Ť─ç tej tr├│jki cz─Östo jest interpretowana ┼é─ůcznie. Ka┼╝de z nich wykorzysta┼éo swoj─ů biografi─Ö, by poprzez literatur─Ö ÔÇô przy zastosowaniu narz─Ödzi socjologicznych ÔÇô opowiedzie─ç o szerszych kwestiach spo┼éecznych. Kluczowym odniesieniem jest dla nich my┼Ťl PierreÔÇÖa Bourdieu, jednego z najs┼éynniejszych socjolog├│w XX wieku, kt├│ry tak┼╝e cz─Östo odnosi┼é si─Ö do swoich robotniczych korzeni.

Wspomnian─ů tr├│jk─Ö ┼é─ůczy tak┼╝e inne ÔÇô r├│wnie francuskie ÔÇô do┼Ťwiadczenie w postaci zwi─ůzania si─Ö z Pary┼╝em w p├│┼║niejszym ┼╝yciu. O ile dla Eribona i Louisa by┼é to spos├│b na zerwanie ze swoj─ů przesz┼éo┼Ťci─ů, kt├│rej si─Ö┬áwstydzili, wyjazd Ernaux zwi─ůzany by┼é z sytuacj─ů┬árodzinn─ů. Ponadto, mieszkaj─ůc na przedmie┼Ťciach, w Cergy-Pontoise, zawsze trzyma┼éa si─Ö na uboczu paryskiego salonu i kawiarni.

Opisa─ç swoje ┼╝ycie, opowiedzie─ç o spo┼éecze┼ästwie

Na pocz─ůtku pa┼║dziernika 2021 roku w Bibliotece Narodowej Francji odby┼éa si─Ö konferencja zatytu┼éowana ÔÇ×Opisa─ç swoje ┼╝ycie, opowiedzie─ç o spo┼éecze┼ästwie. Autobiografia zagro┼╝ona socjologi─ůÔÇŁ. W jej ramach Annie Ernaux oraz Dider Eribon opowiadali o praktyce pisania o sobie oraz granicach mi─Ödzy literatur─ů a socjologi─ů. Niemniej dzie┼éa Ernaux zacz─Ö┼éy by─ç obecne tak┼╝e w formach nieliterackich, czego przyk┼éadem jest wspomniane ÔÇ×Zdarzy┼éo si─ÖÔÇŁ w re┼╝yserii Audrey Diwan. Co istotne, to samo sta┼éo si─Ö z tekstami Eribona i Louisa ÔÇô stanowi─ů one podstaw─Ö mi─Ödzy innymi spektakli teatralnych.

ÔÇ×Zdarzy┼éo si─ÖÔÇŁ┬á(polska premiera kinowa: 28 pa┼║dziernika 2022 roku; wcze┼Ťniej pokazywane podczas wroc┼éawskich Nowych Horyzont├│w) opowiada histori─Ö Anne, studentki, kt├│ra przypadkowo zachodzi w ci─ů┼╝─Ö. Akcja dzieje si─Ö w 1963 roku, czyli czasach uznawania aborcji za przest─Öpstwo. Sytuacja zmieni si─Ö dopiero dwana┼Ťcie lat p├│┼║niej, gdy ustawa Veil (od nazwiska Simone Veil, ├│wczesnej ministry zdrowia) zdepenalizuje przerywanie ci─ů┼╝y.

Jednym z najsilniejszych punkt├│w filmu Diwan ÔÇô podobnie jak ksi─ů┼╝ki Ernaux ÔÇô jest subtelne, a zarazem celne opisywanie zjawisk spo┼éecznych i politycznych poprzez do┼Ťwiadczenie jednostkowe. ÔÇ×Zdarzy┼éo si─ÖÔÇŁ┬ánie inspiruje do przedstawienia ÔÇ×Wa┼╝nego TwierdzeniaÔÇŁ o naturze ludzkiej. Robi co┼Ť bardziej interesuj─ůcego: szeroko zarysowuje kontekst prawny, spo┼éeczny, kulturowy danego miejsca w konkretnym czasie, co pozwala na lepsze zrozumienie po┼éo┼╝enia Anne czy jej argument├│w za poszczeg├│lnymi dzia┼éaniami. To uhistorycznienie u┼Ťwiadamia, ┼╝e posiadanie danych praw nie jest spraw─ů oczywist─ů i niepodwa┼╝aln─ů. W 2022 roku takie przedstawianie dost─Öpu do aborcji jest wa┼╝ne, szczeg├│lnie maj─ůc na uwadze ostatnie zdarzenia z Polski czy Stan├│w Zjednoczonych na tym polu. R├│wnocze┼Ťnie Anne jest podmiotem opowie┼Ťci, a nie wy┼é─ůcznie ┼Ťrodkiem do przedstawienia szerszych tendencji. Diwan oraz Ernaux uda┼éo si─Ö po┼é─ůczy─ç te dwie p┼éaszczyzny, kt├│re chocia┼╝ maj─ů punkty wsp├│lne, to nie s─ů tym samym.

Magdalenki

Aborcja stoi tak┼╝e w centrum najnowszej ksi─ů┼╝ki Ernaux ÔÇô ÔÇ×M┼éodego m─Ö┼╝czyznyÔÇŁ. Opis jej zwi─ůzku z m─Ö┼╝czyzn─ů m┼éodszym o blisko trzydzie┼Ťci lat, kt├│ry trwa┼é w latach 1998-2000, jest z jednej strony analiz─ů p┼éciow─ů i klasow─ů, a z drugiej przedstawieniem stosunku wobec czasu, pami─Öci i historii. Ernaux na dwudziestu kilku stronach opisa┼éa swoje emocje i do┼Ťwiadczenia z tamtego okresu, na kt├│re sk┼éada┼éy si─Ö zar├│wno ekscytacja z ponownego prze┼╝ywania m┼éodo┼Ťci, jak i zderzanie si─Ö ze znacz─ůcymi spojrzeniami w miejscach publicznych. Pisarka naruszy┼éa tabu, spotykaj─ůc si─Ö z osob─ů, kt├│ra ÔÇ×przecie┼╝ mog┼éaby by─ç jej synemÔÇŁ. Zrobi┼éa to tym silniej, ┼╝e zaburzy┼éa domy┼Ťln─ů relacj─Ö p┼éciow─ů takiego zwi─ůzku, w kt├│rej to m─Ö┼╝czyzna jest t─ů starsz─ů stron─ů. Dynamika czyni┼éa Ernaux stron─ů dominuj─ůc─ů, co czyni ÔÇ×M┼éodego m─Ö┼╝czyzn─ÖÔÇŁ┬ádzie┼éem wyj─ůtkowym, innym od wcze┼Ťniejszych, bo skupiaj─ůcym si─Ö na perspektywie silniejszych. Pisarka napisa┼éa, ┼╝e dawnej, ze swoim by┼éym m─Ö┼╝em, czu┼éa si─Ö jak dziewczyna z ludu, natomiast w relacji z m┼éodszym partnerem by┼éa bur┼╝ujk─ů. To spostrze┼╝enie by┼éo dla niej kluczowe, poniewa┼╝ obserwuj─ůc jego zachowania, widzia┼éa siebie ze swojej m┼éodo┼Ťci, co pozwoli┼éo jej na odgrywanie scen ze swojego ┼╝ycia z tamtych czas├│w.

Odtwarzanie przesz┼éo┼Ťci, strukturyzowanie pami─Öci stoi u podstaw ÔÇ×LatÔÇŁ. Natomiast ÔÇ×M┼éody m─Ö┼╝czyznaÔÇŁ┬ámo┼╝e s┼éu┼╝y─ç za tekst poniek─ůd teoretyczny czy metodologiczny, t┼éumacz─ůcy logik─Ö tw├│rczo┼Ťci Ernaux. Jednym z ostatnich wspomnie┼ä z m┼éodszym partnerem jest ich pobyt w Madrycie, gdzie pisarka w jednym z lokali us┼éysza┼éa utw├│r ÔÇ×DonÔÇÖt Make Me OverÔÇŁ w wykonaniu Nancy Holloway. Piosenka ÔÇô jak proustowska magdalenka ÔÇô┬áprzenios┼éa j─ů wspomnieniami do 1963 roku, kiedy dokona┼éa aborcji. M─Ö┼╝czyzna, z kt├│rym Ernaux zasz┼éa w ci─ů┼╝─Ö, potajemnie wklei┼é tekst tego utworu do jej dziennika. Pisarka zda┼éa sobie spraw─Ö, ┼╝e ta piosenka ju┼╝ zawsze b─Ödzie mia┼éa dla niej taki w┼éa┼Ťnie sens. Od tego momentu mia┼éa wra┼╝enie, ┼╝e jej ┼╝ycie coraz bardziej sk┼éada si─Ö z odtwarzania dawnych obraz├│w, do┼Ťwiadcze┼ä, lat. Tym samym rola m┼éodego m─Ö┼╝czyzny, kt├│r─ů odegra┼é w jej ┼╝yciu, sko┼äczy┼éa si─Ö.

Chocia┼╝ wspomnia┼éem powy┼╝ej o magdalenkach, to uwa┼╝am sprowadzanie Annie Ernaux do ÔÇ×Marcela Prousta klasy robotniczejÔÇŁ za b┼é─ůd. Niestety przyznanie Nagrody Nobla zach─Öca do opisywania jej tw├│rczo┼Ťci tego rodzaju chwytliwymi has┼éami. R├│wnocze┼Ťnie nie nale┼╝y odrzuca─ç tego por├│wnania w zupe┼éno┼Ťci. Warto traktowa─ç oba te podej┼Ťcia jako r├│wnorz─Ödne wobec siebie (podobnie jak w przypadku triady Ernaux-Eribon-Louis). Na szcz─Ö┼Ťcie plany wydawnicze Wydawnictwa Czarne, a tak┼╝e planowane premiery kinowe pozwol─ů Annie Ernaux wybrzmie─ç w Polsce na nowo i wpisa─ç j─ů w lokalny kontekst.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś