Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Annett: Wyb贸r ekonomiczny jest wyborem moralnym

W 艣wiecie rozwijaj膮cym si臋 nie ma w kwestii ekologicznej podzia艂u mi臋dzy katolick膮 prawic膮 i lewic膮. Wszyscy kardyna艂owie z Afryki rozumiej膮, 偶e zmiana klimatu to kwestia moralna. 呕yj膮 ni膮 ka偶dego dnia.
Annett: Wyb贸r ekonomiczny jest wyborem moralnym
ilustr.: Tomek Kaczor

Z prof. Anthonym Annettem rozmawia Zuzanna Radzik. Wywiad pochodzi z 34. numeru聽papierowego Magazynu 鈥濳ontakt鈥 pod tytu艂em 鈥炁歸i臋ty gniew鈥.ZUZANNA RADZIK: W czerwcu min臋艂y dwa lata od og艂oszenia przez papie偶a Franciszka encykliki 鈥濴audato si鈥欌. Co takiego si臋 sta艂o, 偶e Ko艣ci贸艂 katolicki wyni贸s艂 ekologi臋 na sztandary?

ANTHONY ANNETT: Ekologia zawsze by艂a obecna w nauczaniu spo艂ecznym Ko艣cio艂a. Jan Pawe艂 II m贸wi艂 o kryzysie ekologicznym ju偶 w 1990 roku, a w encyklice Benedykta XVI 鈥濩aritas in veritate鈥 znalaz艂 si臋 ca艂y rozdzia艂 po艣wi臋cony 艣rodowisku naturalnemu. Cho膰 katoliccy konserwaty艣ci ch臋tnie przygarniaj膮 Josepha Ratzingera, to przecie偶 w艂a艣nie jego, a nie Franciszka, nazywano 鈥瀦ielonym papie偶em鈥. Nauczanie Ko艣cio艂a pozostaje wi臋c niezmienne, cho膰 wielu katolik贸w wola艂oby je przemilcze膰. Franciszek m贸wi jasnym i prostym j臋zykiem, sytuuj膮c ekologi臋 w samym 艣rodku katolickiej nauki spo艂ecznej, dlatego tak trudno go zignorowa膰.

Studiuj膮c jednak teologi臋 kilkana艣cie lat temu, na zaj臋ciach z katolickiej nauki spo艂ecznej nic o ekologii nie s艂ysza艂am. To ja co艣 przeoczy艂am czy przeoczyli moi profesorowie?

Dzi艣 jest to temat wa偶niejszy ni偶 tych 25 czy 30 lat temu, bo o wiele wi臋cej wiemy o wyniszczeniu 艣rodowiska, kt贸re powoduje globalna gospodarka. Na co dzie艅 obserwujemy skutki zmiany klimatu, zanieczyszczenia, zakwaszenia ocean贸w, deforestacji, utraty bior贸偶norodno艣ci鈥

Franciszek nawo艂uje do ekologicznego nawr贸cenia. Co to znaczy?

W swojej encyklice Franciszek napomina, 偶e ekologiczna wra偶liwo艣膰 i dba艂o艣膰 o 艣rodowisko naturalne nie jest dla katolika kwesti膮 wyboru. To spos贸b bycia chrze艣cijaninem. Pisz膮c jednak o ekologicznym nawr贸ceniu, papie偶 apeluje nie tylko do chrze艣cijan. Si臋ga tak偶e po bardziej uniwersalny j臋zyk etyki cn贸t. Je艣li wejdzie ci w nawyk robienie dobrych uczynk贸w, staniesz si臋 praw膮 osob膮 i w艂asnym przyk艂adem zach臋cisz innych do kszta艂towania podobnych przyzwyczaje艅. W tej perspektywie problemy bior膮 si臋 ze 藕le uformowanych 艣wiatopogl膮d贸w i z niew艂a艣ciwych norm zachowania. St膮d pal膮ca potrzeba ekologicznej edukacji.

Zaraz potem papie偶 dodaje jednak co艣 bardzo wa偶nego: indywidualne dzia艂ania nie wystarcz膮. Kryzys ekologiczny jest problemem globalnym, kt贸rego nie rozwi膮偶emy o w艂asnych si艂ach, nawet gdyby艣my wszyscy recyklingowali szk艂o i korzystali z transportu publicznego (chocia偶 oczywi艣cie powinni艣my to robi膰). Potrzebujemy rozwi膮za艅 o charakterze instytucjonalnym.

W swojej encyklice Franciszek nadaje moralny ci臋偶ar temu, co do tej pory wy艣miewano i uwa偶ano za sprawy lifestyle鈥檕we lub 鈥 w najlepszym razie 鈥 nale偶膮ce do programu ruch贸w miejskich: recykling, transport publiczny, ochron臋 teren贸w zielonych.

Ka偶dy wyb贸r ekonomiczny jest wyborem moralnym (to akurat Benedykt XVI). Problem z konserwatywnymi kr臋gami w Ko艣ciele polega na tym, 偶e w pe艂ni przyjmuj膮 one nauczanie na temat seksualno艣ci, ale ju偶 nie na temat ekonomii czy 艣rodowiska naturalnego. Na tym jednak polega integralna ekologia, 偶e to wszystko si臋 ze sob膮 wi膮偶e. To jest istota 鈥濴audato si鈥欌.

Czytaj膮c ksi膮偶k臋 鈥濿 niewoli wzrostu鈥, napisan膮 przez francuskiego ekonomist臋 Daniela Cohena, odnosi艂am wra偶enie, 偶e wspomina on Franciszka z pewn膮 zazdro艣ci膮. Cohen ma swoj膮 dramatyczn膮 diagnoz臋 艣wiata, ale jako ekonomista nie dysponuje j臋zykiem pozwalaj膮cym na wezwanie ludzi do nawr贸cenia. To mo偶e zrobi膰 tylko papie偶.

Pewnie tak rzeczywi艣cie jest. Dla mnie jako ekonomisty najbardziej przekonuj膮ce w 鈥濴audato si鈥欌 jest jednak to, co Franciszek m贸wi o paradygmacie technokratycznym i o jego zwi膮zku z praktycznym relatywizmem. Ten paradygmat to model ekonomiczny, kt贸ry zak艂ada, 偶e mo偶emy mierzy膰 nasz膮 aktywno艣膰 gospodarcz膮 jedynie pod k膮tem jej produktywno艣ci i wydajno艣ci. Powinni艣my wi臋c posi膮艣膰 Ziemi臋 i zarz膮dza膰 ni膮, u偶ywaj膮c dost臋pnych zasob贸w z my艣l膮 o w艂asnej korzy艣ci, do nap臋dzania nieko艅cz膮cego si臋 wzrostu gospodarczego.

Je艣li pomy艣limy o tym d艂u偶ej ni偶 przez dziesi臋膰 sekund, niechybnie zrozumiemy, 偶e taki wzrost nie mo偶e by膰 nieograniczony. Pr臋dzej czy p贸藕niej zabraknie zasob贸w, kosztem kt贸rych m贸g艂by si臋 on odbywa膰. Tak g艂臋boko uwierzyli艣my jednak w ten technokratyczny paradygmat, 偶e nie umiemy ju偶 rozmawia膰 o tym, czy rzeczywi艣cie powinni艣my dba膰 wy艂膮cznie o wzrost ekonomiczny, a je艣li tak, to jaki ma to wp艂yw na biednych tego 艣wiata i na 艣rodowisko naturalne.

Franciszek udowadnia nam, jak bardzo jeste艣my przekonani, 偶e liczy si臋 tylko to, co s艂u偶y zaspokojeniu naszych potrzeb. Stajemy si臋 egotyczni, samolubni, kr贸tkowzroczni, stawiamy siebie w centrum, sob膮 jeste艣my poch艂oni臋ci. Oczekujemy szybkiej gratyfikacji. To s艂owa, kt贸rych papie偶 w k贸艂ko u偶ywa w 鈥濴audato si鈥欌. My艣l臋, 偶e to bardzo trafna diagnoza s艂abo艣ci globalnej gospodarki, kt贸ra wynosi zysk i wzrost gospodarczy ponad dobro wsp贸lne. Diagnoza ta pozostaje w zgodzie z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮, ale te偶 wnosi do niej co艣 nowego.

Co to takiego?

Chodzi o integraln膮 ekologi臋, kt贸ra zak艂ada, 偶e to, jak traktujemy Ziemi臋, wp艂ywa na to, jak traktujemy ubogich 鈥 i odwrotnie. Odpowiedzi膮 jest zatem zr贸wnowa偶ony rozw贸j, bior膮cy pod uwag臋 zar贸wno integracj臋 spo艂eczn膮, jak i r贸wnowag臋 艣rodowiska naturalnego.

Osobn膮 spraw膮 jest rekonstrukcja wspomnianego ju偶 paradygmatu technokratycznego. Benedykt XVI u偶ywa艂 co prawda podobnego j臋zyka w 鈥濩aritas in veritate鈥, ale Franciszek wprost m贸wi o skutkach, jakie pos艂ugiwanie si臋 tym paradygmatem niesie dla 艣rodowiska. Innymi s艂owy, papie偶 twierdzi, 偶e post臋powi technicznemu nie towarzyszy rozw贸j w sferze odpowiedzialno艣ci, warto艣ci i sumienia. Papieski doradca, kardyna艂 脫scar Rodr铆guez Maradiaga, uj膮艂 to w prosty spos贸b: cz艂owiek jest technologicznym gigantem, ale etycznym dzieckiem.

Mo偶na m贸wi膰 o kryzysie ekologicznym w taki spos贸b, 偶e doprowadzi si臋 s艂uchacza do rozpaczy. Franciszek wypowiada si臋 stanowczo, ale daje nadziej臋. Jak bardzo optymistyczni mo偶emy by膰?

Jest taka 艣wietna wypowied藕 Franciszka o tym, 偶e powinni艣my zmieni膰 globalizacj臋 oboj臋tno艣ci w globalizacj臋 nadziei.

Papie偶 og艂osi艂 swoj膮 encyklik臋 w nieprzypadkowym momencie. Chodzi艂o o to, by wp艂yn膮膰 na decyzj臋 spo艂eczno艣ci mi臋dzynarodowej w sprawie cel贸w zr贸wnowa偶onego rozwoju. Cele te przyj臋to na sesji ONZ we wrze艣niu 2015 roku, trzy miesi膮ce po publikacji 鈥濴audato si鈥欌 i towarzysz膮cym jej przem贸wieniu Franciszka. Kolejne trzy miesi膮ce p贸藕niej przyw贸dcy 艣wiatowi spotkali si臋 na szczycie klimatycznym w Pary偶u i przyj臋li porozumienie, w kt贸rym po trzydziestu latach nicnierobienia zobowi膮zali si臋 do eliminacji paliw kopalnych w drugiej po艂owie tego stulecia, oko艂o roku 2070. Tego w艂a艣nie trzeba, by zatrzyma膰 wzrost temperatur. Wszyscy si臋 na to zgodzili! Czy robi膮 wystarczaj膮co du偶o? Nie, ale wykonali pierwszy krok i papie偶 by艂 tu postaci膮 kluczow膮. Kiedy przedstawiciele kolejnych pa艅stw przemawiali na szczycie, delegacja za delegacj膮 wspomina艂a o wp艂ywie Franciszka na decyzj臋 o przyj臋ciu paryskiego porozumienia.

Mo偶e uznano, 偶e skoro nawet Watykan jest zdesperowany, to co艣 jednak jest na rzeczy?

My艣l臋, 偶e odpowiedziano na przekonuj膮ce wezwanie moralne. Zreszt膮 po 鈥濴audato si鈥欌 wyznawcy innych religii doszli do wniosku, 偶e ich tradycje ucz膮 dok艂adnie tego samego. Pojawi艂y si臋 stanowiska rabin贸w, imam贸w, przyw贸dc贸w hinduist贸w, buddyst贸w i sikh贸w. Mo偶emy przywie藕膰 w jedno miejsce ajatollah贸w z Iranu i ortodoksyjnych rabin贸w z Izraela i wszyscy zdo艂aj膮 si臋 w tej sprawie porozumie膰. Co pokazuje te偶, jak bardzo jest wa偶na.

Czy us艂yszymy wi臋cej takich wsp贸lnych deklaracji? Widzieli艣my ju偶 przyw贸dc贸w religijnych jednocz膮cych si臋 wok贸艂 pr贸b blokowania praw reprodukcyjnych czy praw LGBT鈥

Inne religie nie maj膮 centralnego urz臋du, jakim jest papiestwo, wi臋c ich naciski si艂膮 rzeczy s膮 bardziej lokalne i zdecentralizowane. Ale wiele si臋 dzieje, du偶o robi膮 na przyk艂ad muzu艂manie. Problematycznym wyj膮tkiem s膮 natomiast ameryka艅scy ewangelikanie. Ca艂e ich skrzyd艂o uwierzy艂o, 偶e zmiana klimatu to k艂amstwo, a nieko艅cz膮cy si臋 wzrost ekonomiczny jest planem Boga. Nie wiem, jak uzgadniaj膮 to z chrze艣cija艅stwem, najwyra藕niej jednak jako艣 im si臋 udaje. Pewnie sama mo偶e mi pani o tym opowiedzie膰, bo w waszej cz臋艣ci 艣wiata biskupi te偶 nie s膮 w pe艂ni przekonani, 偶e ochrona 艣rodowiska jest moralnym imperatywem.

My艣l臋, 偶e cz臋sto postrzega si臋 ekologi臋 jako punkt programu skrycie lewicowego papie偶a. Takie idee nie znajduj膮 u nas zrozumienia.

Z my艣l膮 o polskich biskupach chcia艂bym wi臋c podkre艣li膰, 偶e m贸wimy o ochronie 偶ycia. Nawr贸cenie ekologiczne to kwestia bycia pro life. Zmiana klimatu jest najwi臋kszym wyzwaniem zdrowia publicznego w XXI wieku, kt贸re zrujnuje 偶ycie wielu ludzi, zw艂aszcza ubogich. Jeden tylko przyk艂ad. Kardyna艂 z Myanmaru, Charles Bo, powiedzia艂, 偶e zmiana klimatu jest jak ludob贸jstwo pope艂niane przez bogatych na biednych. Co za mocne zdanie! Chcia艂bym je us艂ysze膰 od biskupa z USA lub z Polski. To mia艂oby ogromne znaczenie.

Podobnie nowy kardyna艂 z Papui Nowej Gwinei, John Ribat, twierdzi, 偶e zosta艂 wybrany, by by膰 g艂osem regionu, kt贸ry tonie w wyniku podnoszenia si臋 w贸d oceanu.

W 艣wiecie rozwijaj膮cym si臋 nie ma w tej sprawie podzia艂u mi臋dzy katolick膮 prawic膮 i lewic膮. Wszyscy kardyna艂owie z Afryki rozumiej膮, 偶e zmiana klimatu to kwestia moralna. 呕yj膮 ni膮 ka偶dego dnia.

Co mo偶na zrobi膰, 偶eby zrozumieli to tak偶e katolicy w naszej cz臋艣ci 艣wiata?

W Stanach Zjednoczonych przez ostatnie dwie, trzy dekady wielu prawicowych katolik贸w wp艂ywa艂o na kierunek, w kt贸rym zmierza艂 Ko艣ci贸艂, i pr贸bowa艂o uzgodni膰 jego nauczanie z ideologi膮 wolnego rynku. Niekt贸rzy z tych ludzi bywali te偶 w Polsce, by wspomnie膰 cho膰by George鈥檃 Weigela. S膮dz臋, 偶e w takim podej艣ciu nie ma nic zgodnego z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮, a jedyn膮 mo偶liw膮 odpowiedzi膮 jest przypominanie ortodoksyjnego g艂osu Ko艣cio艂a, kt贸ry jest przecie偶 g艂osem za 偶yciem, a nie g艂osem dysydenckiej lewicowo艣ci. Je艣li jeste艣my przeciwni aborcji, powinni艣my by膰 tak偶e przeciwni krzywdzie, kt贸r膮 zmiana klimatu wyrz膮dza najubo偶szym. To wszystko jest powi膮zane w ramach zjawiska, kt贸re Franciszek nazywa 鈥瀔ultur膮 odpadk贸w鈥. Odrzucamy nienarodzonych, odrzucamy ubogich, odrzucamy nasz膮 planet臋.

Kiedy s艂ucha si臋 wyst膮pie艅 Franciszka, mo偶na odnie艣膰 wra偶enie, 偶e papie偶聽wzywa do tworzenia ruchu na rzecz zmiany kulturowej.

On dobrze zdaje sobie spraw臋 z tego, 偶e globalna ekonomia jest zorganizowana wok贸艂 maksymalizowania osobistej u偶yteczno艣ci. Pewnie zgodzi艂by si臋 ze stwierdzeniem, 偶e to niechrze艣cija艅ska ideologia. Niekt贸rzy powiedz膮 na to: on jest socjalist膮. To nieprawda. Gdyby艣my zacytowali im Ojc贸w Ko艣cio艂a, doszliby do wniosku, 偶e Jan Chryzostom i Augustyn byli komunistami. Takie jest jednak nasze dziedzictwo. Wierzymy w konieczno艣膰 sprawiedliwej dystrybucji zasob贸w 艣wiata. Jeste艣my wezwani do tego, by uczciwie dzieli膰 si臋 z innymi.

艁atwiej jednak z pewnym sentymentem cytowa膰 Dzieje Apostolskie czy Jana Chryzostoma ni偶 my艣le膰 o alternatywnych modelach ekonomicznych dla naszego 艣wiata.

Wiele os贸b zastanawia si臋 nad tym, jak zrestrukturyzowa膰 艣wiatow膮 ekonomi臋, by uzgodni膰 j膮 z chrze艣cija艅skimi warto艣ciami. Socjalizm i komunizm nie s膮 tu odpowiedziami. Katolicka nauka spo艂eczna pot臋pia je tak samo, jak pot臋pia libertarianizm, ale istniej膮 inne modele. Warto 艣ledzi膰 na przyk艂ad losy projektu civil economy, nad kt贸rym pracuj膮 Stefano Zamagni i Luigino Bruni.

Czy niezwi膮zani z Ko艣cio艂em ekonomi艣ci widz膮 w nim potencjalnego sojusznika?

Wi臋kszo艣膰 ekonomist贸w g艂贸wnego nurtu nie zwraca uwagi na to, co dzieje si臋 w Ko艣ciele. My艣l臋 jednak, 偶e istnieje pewien potencja艂 wzajemnego wzbogacania si臋. W zesz艂ym roku zaprosili艣my ameryka艅skiego senatora Berniego Sandersa do Watykanu na konferencj臋 po艣wi臋con膮 encyklice 鈥濩entisimus annus鈥. W swoim przem贸wieniu Sanders odnosi艂 si臋 do papieskich encyklik. Ten lewicowy, 艣wiecki 呕yd z Nowego Jorku cytowa艂 czterech papie偶y!

Czy ekologiczny zwrot w nauczaniu Ko艣cio艂a przetrwa obecnego papie偶a?

By膰 mo偶e nast臋pny papie偶 nie b臋dzie m贸wi艂 o 艣rodowisku i gospodarce w tak zdecydowany spos贸b. Benedykt, podobnie jak Franciszek, porusza艂 problematyk臋 ekonomiczn膮, ale jego teologiczny j臋zyk czyni艂 przekaz niezrozumia艂ym dla wi臋kszo艣ci odbiorc贸w. Niewykluczone, 偶e nast臋pny papie偶 b臋dzie komunikowa艂 si臋 z wiernymi w spos贸b bardziej formalny, bo wielu dra偶ni spontaniczny styl Franciszka. Kryzys ekologiczny jest jednak coraz bardziej dojmuj膮cy, wi臋c Ko艣ci贸艂 jako autorytet moralny nie mo偶e go ignorowa膰. Zw艂aszcza biskupi z kraj贸w rozwijaj膮cych si臋 traktuj膮 te sprawy powa偶nie.

S艂ysza艂am, 偶e biskup Bombaju na tegoroczny Wielki Post zaleci艂 post od emisji dwutlenku w臋gla.

Te偶 o tym s艂ysza艂em. Tego rodzaju inicjatywy proponuj膮 za艂o偶yciele Global Catholic Climate Movement. W Stanach Zjednoczonych istnieje te偶 Catholic Climate Covenant, kt贸re inicjuje analogiczne dzia艂ania na poziomie parafialnym.

Kiedy doczekamy si臋 w Stanach Zjednoczonych i w Polsce biskup贸w, kt贸rzy z du偶膮 polityczn膮 si艂膮 dzia艂aliby na rzecz ekologii?

To istotny problem. W USA firmy braci Koch贸w, kt贸re nale偶膮 do najwi臋kszych 艣wiatowych trucicieli z bran偶y paliw kopalnych, s膮 jednocze艣nie darczy艅cami katolickich szk贸艂 biznesowych, podkopuj膮cych potem nauczanie papie偶a Franciszka. My艣l臋, 偶e biskupi wiedz膮, co powinni czyni膰, ale musz膮 te偶 z czego艣 utrzyma膰 swoje ko艣cio艂y. Ich donatorzy mogliby si臋 od nich odwr贸ci膰, s艂ysz膮c o nier贸wno艣ciach lub o zanieczyszczeniu. Ci ludzie maj膮 wielki wp艂yw na Ko艣ci贸艂 i nie u偶ywaj膮 go, by propagowa膰 katolick膮 nauk臋 spo艂eczn膮. Wr臋cz przeciwnie.

A co z demografi膮? Laiccy ekologowie podnosz膮 temat przeludnienia, podczas gdy religie, delikatnie m贸wi膮c, nie s膮 entuzjastyczne w stosunku do kontroli urodze艅.

To problem zast臋pczy, zar贸wno na lewicy, jak i na prawicy. Lewica lubi m贸wi膰: 鈥濲est nas za du偶o, 艣wiat liczy ju偶 prawie osiem miliard贸w ludzi, przesta艅cie rodzic dzieci鈥. Na prawicy powiedz膮: 鈥濿asz program zr贸wnowa偶onego rozwoju to tylko przykrywka dla polityki depopulacyjnej, kt贸rej nie mo偶emy wspiera膰鈥. Obie opinie s膮 b艂臋dne. Problemem nie jest populacja, tylko dwutlenek w臋gla. Najbiedniejsze trzy miliardy ludzi na naszej planecie emituj膮 jedynie pi臋膰 procent gaz贸w cieplarnianych, co znaczy, 偶e ubodzy nie wp艂ywaj膮 na zmian臋 klimatu.

Oczywi艣cie, mo偶na argumentowa膰, 偶e dzietno艣膰 oddzia艂uje na poziom zamo偶no艣ci, ale to osobna sprawa. Chodzi przede wszystkim o zmniejszenie skali emisji dwutlenku w臋gla, i to w najbogatszych krajach 艣wiata. Nie podoba mi si臋, gdy bogaci m贸wi膮: 鈥濶ie chcemy zmienia膰 naszego stylu 偶ycia, ale wy, ubodzy, nie powinni艣cie mie膰 tyle dzieci鈥. Przecie偶 to styl 偶ycia zamo偶nych spo艂ecze艅stw w najwi臋kszym stopniu zanieczyszcza nasz膮聽planet臋!

Jakich najwa偶niejszych wybor贸w moralnych powinni艣my dokona膰, je艣li chodzi o nasz styl 偶ycia? Od czego zacz膮膰 ekologiczne nawr贸cenie?

Jakim samochodem je藕dzisz? Czy u偶ywasz publicznego transportu? Czy marnujesz energi臋 elektryczn膮? Warto stawia膰 sobie takie pytania. Franciszek wspomina te偶 o stosowaniu si艂y portfela, to znaczy o bojkocie konsumenckim. Wielu katolik贸w rezygnuje wreszcie z inwestowania w paliwa kopalne i w firmy, kt贸re czerpi膮 z nich zyski. Nie chodzi tylko o to, co sami robimy, ale i o to, w jakie relacje wchodzimy na co dzie艅 z ca艂ym ekonomicznym systemem.

To nasze osobiste decyzje, a pan wspomnia艂, 偶e wa偶ne jest tak偶e zmienianie samego tego systemu. Czy mamy czeka膰, a偶 za艂atwi to za nas watyka艅ska dyplomacja?

Wsp贸lnoty religijne mog膮 kszta艂towa膰 rzeczywisto艣膰, daj膮c 艣wiadectwo, ale te偶 stosuj膮c lobbing. Powinni艣my rozlicza膰 polityk贸w z tego, co robi膮 dla zr贸wnowa偶onego rozwoju i ochrony 艣rodowiska naturalnego. Jest wiele sposob贸w, nie ma prostego rozwi膮zania.

***

Anthony Annett jest ekonomist膮, pracuje jako doradca ds. zmian klimatycznych i zr贸wnowa偶onego rozwoju w Instytucie Ziemi na Uniwersytecie Columbia. Interesuje si臋 powi膮zaniami mi臋dzy etyk膮, religi膮 i ekonomi膮, ze szczeg贸lnym uwzgl臋dnieniem kwestii zwi膮zanych z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij