Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Anatomia cudu

Singapur sta┼é si─Ö ÔÇ×ziemi─ů obiecan─ůÔÇŁ, kt├│r─ů ekonomi┼Ťci pokazywali politykom z pa┼ästw ÔÇ×zap├│┼║nionychÔÇŁ jako wizj─Ö nagrody za realizacj─Ö polityk rozwojowych wymagaj─ůcych trud├│w i wyrzecze┼ä. Pytanie tylko, czy s┼éusznie.

ilustr.: Marcin Mokierów-Czołowski

ilustr.: Marcin Mokierów-Czołowski


Tekst pochodzi z 33. numeru papierowego Magazynu ÔÇ×KontaktÔÇŁ pod tytu┼éem ÔÇ×Bezdomno┼Ť─çÔÇŁ.
Po zako┼äczeniu II wojny ┼Ťwiatowej wszystkie kraje globu podzielono na trzy grupy.┬á Do Pierwszego ┼Üwiata zaliczono kraje uprzemys┼éowione, dysponuj─ůce rozwini─Öt─ů gospodark─ů, wzgl─Ödnie sprawnie dzia┼éaj─ůcym aparatem pa┼ästwowym oraz ┼╝yj─ůcymi w dobrobycie spo┼éecze┼ästwami. Za nimi goni┼é, a docelowo mia┼é go nawet prze┼Ťcign─ů─ç, tak zwany ┼Ťwiat Drugi, socjalistyczny, id─ůcy w┼éasnymi ┼Ťcie┼╝kami modernizacji i industrializacji. Z kolei Trzeci ┼Üwiat obejmowa┼é kraje s┼éabo rozwini─Öte i biedne, maj─ůce za sob─ů dziedzictwo ekonomicznej i politycznej zale┼╝no┼Ťci od pot─Ög kolonialnych.
W czasie Zimnej Wojny pa┼ästwa nale┼╝─ůce do tej ostatniej grupy sta┼éy si─Ö aren─ů wojskowej, gospodarczej i ideologicznej rywalizacji mi─Ödzy pa┼ästwami kapitalistycznymi i socjalistycznymi. Pa┼ästwom Trzeciego ┼Üwiata oferowano nie tylko pomoc gospodarcz─ů, ale i ca┼éo┼Ťciowe pakiety rozwojowe oparte albo o za┼éo┼╝enia ideologii komunistycznej, albo ÔÇô w wersji zachodniej ÔÇô o zasady ekonomii rozwoju i teorii modernizacji.
Lata 80. i pocz─ůtek lat 90. by┼éy czasem oceny dotychczasowych osi─ůgni─Ö─ç modernizacyjnych. Upadek komunizmu w Europie i rozpad ZSSR ostatecznie dowiod┼éy nieskuteczno┼Ťci modelu gospodarki centralnie planowanej. R├│wnie┼╝ osi─ůgni─Öcia wi─Ökszo┼Ťci kraj├│w Trzeciego ┼Üwiata nie budzi┼éy zachwytu. Patrz─ůc na dane dotycz─ůce ┼Ťredniego wzrostu PKB per capita w latach 1960ÔÇô1985, wida─ç wyra┼║nie, ┼╝e w przypadku kraj├│w ÔÇ×rozwijaj─ůcych si─ÖÔÇŁ, paradoksalnie, trudno m├│wi─ç o rozwoju. Dla jednych lata niepodleg┼éo┼Ťci przynios┼éy zubo┼╝enie ÔÇô PKB per capita spada┼é na przyk┼éad w Angoli, w Zambii czy w Ghanie. Inni po dwudziestu pi─Öciu latach znale┼║li si─Ö w punkcie wyj┼Ťcia, jak cho─çby Haiti czy Senegal. Niekt├│re kraje, jak Argentyna, Peru, Indie czy Kenia, odnotowa┼éy niewielki, wr─Öcz symboliczny wzrost. Ich tempo rozwoju by┼éo jednak zdecydowanie zbyt niskie, by ÔÇ×dogoni─çÔÇŁ rozwini─Öte i wci─ů┼╝ rozwijaj─ůce si─Ö gospodarczo pa┼ästwa Zachodu. Przepa┼Ť─ç, zamiast male─ç, ros┼éa.
Tygrysi skok
W Trzecim ┼Üwiecie znale┼║li si─Ö jednak tak┼╝e zwyci─Özcy. Roczne tempo wzrostu PKB per capita by┼éo w tych pa┼ästwach wy┼╝sze ni┼╝ w krajach rozwini─Ötych. Wspomniani zwyci─Özcy stali si─Ö bohaterami znanego raportu Banku ┼Üwiatowego z roku 1993: ÔÇ×The East Asian Miracle, Economic Growth and Public PolicyÔÇŁ, w kt├│rego tytule ukuto dla nich wsp├│ln─ů nazw─Ö pa┼ästw ÔÇ×wschodnioazjatyckiego cuduÔÇŁ. Eksperci Banku ┼Üwiatowego zaliczyli do tej grupy Japoni─Ö, ÔÇ×azjatyckie tygrysyÔÇŁ, czyli Kore─Ö, Tajwan, Singapur i Hongkong, a tak┼╝e osi─ůgaj─ůce mniej spektakularne wyniki, ale r├│wnie┼╝ wyr├│┼╝niaj─ůce si─Ö na tle reszty kraj├│w rozwijaj─ůcych si─Ö, Indonezj─Ö, Malezj─Ö i Tajlandi─Ö. Zdaniem autor├│w raportu, azjatycki ÔÇ×cudÔÇŁ dotyczy┼é nie tylko b┼éyskawicznego wzrostu gospodarczego lat 1965ÔÇô1990, lecz tak┼╝e wzrostu poziomu ┼╝ycia ludno┼Ťci oraz spadku nier├│wno┼Ťci dochodowych.
Zachwyt nad ÔÇ×cudemÔÇŁ ogarn─ů┼é nie tylko grono ekspert├│w Banku ┼Üwiatowego. Liczni ekonomi┼Ťci zajmuj─ůcy si─Ö rozwojem gospodarczym nie bez podziwu stwierdzaj─ů, ┼╝e azjatyckie tygrysy w ci─ůgu zaledwie trzydziestu czy czterdziestu lat nie tylko wysz┼éy z biedy i zap├│┼║nienia, ale tak┼╝e zacz─Ö┼éy konkurowa─ç z gospodarkami przemys┼éowych pa┼ästw Zachodu. Tym samym, w ci─ůgu ┼╝ycia jednego pokolenia osi─ůgn─Ö┼éy to, na co Europa i USA pracowa┼éy od XIX wieku. Pa┼ästwa te wykona┼éy wi─Öc ÔÇô by pos┼éu┼╝y─ç si─Ö tytu┼éem ksi─ů┼╝ki Adama Leszczy┼äskiego ÔÇô ÔÇ×skok w nowoczesno┼Ť─çÔÇŁ.
Pierwszy w┼Ťr├│d mistrz├│w
Przyjrzyjmy si─Ö bli┼╝ej Singapurowi ÔÇô pa┼ästwu, kt├│re osi─ůgn─Ö┼éo pozycj─Ö rozwojowego prymusa nawet na tle innych ÔÇ×tygrys├│wÔÇŁ. Ta ma┼éa wyspa sta┼éa si─Ö synonimem gospodarczego sukcesu i ÔÇ×ziemi─ů obiecan─ůÔÇŁ, kt├│r─ů ekonomi┼Ťci pokazywali politykom z pa┼ästw ÔÇ×zap├│┼║nionychÔÇŁ jako wizj─Ö nagrody za realizacj─Ö polityk rozwojowych wymagaj─ůcych trud├│w i wyrzecze┼ä. Pytanie tylko, czy s┼éusznie.
Singapur budzi podziw. Kraj jest liderem ┼Ťwiatowych ranking├│w gospodarczych takich jak Logistics Performance Index czy Doing Business. Miasto pe┼éni funkcj─Ö gospodarczego i transportowego hubu Azji Po┼éudniowo-Wschodniej ÔÇô tutejszy port i lotnisko nale┼╝─ů do jednych z najwi─Ökszych na ┼Ťwiecie. To tu lokowane s─ů siedziby mi─Ödzynarodowych korporacji. Poza transportem i komunikacj─ů gospodark─Ö tworz─ů nowoczesne us┼éugi i zaawansowana produkcja. W┼Ťr├│d g┼é├│wnych bran┼╝ wymieni─ç nale┼╝y us┼éugi dla biznesu, us┼éugi finansowe, us┼éugi edukacyjne oraz bran┼╝─Ö ochrony zdrowia. W┼Ťr├│d przemys┼é├│w najwa┼╝niejsze s─ů: petrochemiczny, elektroniczny i biomedyczny. Niezwyk┼éa dynamika wzrostu PKB na obywatela w ostatnim p├│┼éwieczu sprawi┼éa, ┼╝e obecnie jest ono wy┼╝sze od ameryka┼äskiego, co stanowi miar─Ö odniesionego sukcesu.
N─Ödza i samotno┼Ť─ç
Wedle najbardziej popularnej w┼Ťr├│d naukowc├│w, dziennikarzy i polityk├│w wizji historii Singapuru, w roku 1959, gdy kraj uzyska┼é autonomi─ů spod w┼éadzy brytyjskiej, jego sytuacja nale┼╝a┼éa do wyj─ůtkowo trudnych.
Zgodnie z t─ů narracj─ů, podobnie jak inne przysz┼ée tygrysy, Singapur by┼é pa┼ästwem ma┼éym, biednym i pozbawionym bazy surowcowej oraz dobrej infrastruktury. Jak pisze singapurski ekonomista Lim Chong Yah: ÔÇ×W 1965 roku, gdy Singapur sta┼é si─Ö w pe┼éni niepodleg┼é─ů Republik─ů, PKB per capita wynosi┼éo 512 USD, co by┼éo warto┼Ťci─ů typow─ů dla kraj├│w rozwijaj─ůcych si─ÖÔÇŁ. Jego gospodarka opiera┼éa si─Ö na brytyjskiej bazie morskiej oraz na funkcji portu prze┼éadunkowego, kt├│r─ů pe┼éni┼é w handlu surowcami ÔÇô gum─ů i cyn─ů. Ludno┼Ťci miasta doskwiera┼éy n─Ödza, bezrobocie oraz z┼ée warunki mieszkaniowe. Warto ponadto wspomnie─ç o trudach, w jakich powstawa┼éa singapurska pa┼ästwowo┼Ť─ç. Pr├│by federacji z Malezj─ů zako┼äczy┼éy si─Ö fiaskiem. W samym mie┼Ťcie istnia┼éy napi─Öcia etniczne oraz klasowe, tym gro┼║niejsze, ┼╝e w owym czasie po Azji kr─ů┼╝y┼éo widmo komunizmu. R├│wnie┼╝ Indonezja pod rz─ůdami Sukarno wrogo odnosi┼éa si─Ö do miasta ze wzgl─Ödu na rol─Ö, kt├│r─ů pe┼éni┼éo ono w przemycie towar├│w eksportowanych z tego kraju.
Wolny rynek czy jedzenie pa┼éeczkami?
Powy┼╝sz─ů wizj─Ö sytuacji na wyspie przed rokiem 1959, kt├│r─ů skr├│towo mo┼╝na podsumowa─ç jako ÔÇ×obraz n─Ödzy i rozpaczyÔÇŁ, ekonomi┼Ťci przyj─Öli za dan─ů i powielili w dziesi─ůtkach wst─Öp├│w do swoich prac po┼Ťwi─Öconych Singapurowi. Znamienne, ┼╝e tego typu ÔÇ×wst─Öpy historyczneÔÇŁ nie by┼éy opatrywane ┼╝adnymi przypisami. Po nich za┼Ť zazwyczaj nast─Öpowa┼éo wyja┼Ťnienie ÔÇ×cuduÔÇŁ maj─ůcego sw├│j pocz─ůtek w latach 60. Mo┼╝na wyr├│┼╝ni─ç kilka wariant├│w odpowiedzi na pytanie o przyczyny tej niezwyk┼éej przemiany.
W pierwszym podej┼Ťciu singapurski ÔÇ×cudÔÇŁ jest sukcesem wolnego rynku. W tej wizji to mechanizm rynkowy decydowa┼é o tym, ÔÇ×coÔÇŁ, ÔÇ×jakÔÇŁ i ÔÇ×dla kogoÔÇŁ wytwarza─ç. Zas┼éuga w┼éadz pa┼ästwowych Singapuru sprowadza┼éa si─Ö do tego, ┼╝e nie zaburza┼éy zbytnio dzia┼éania rynk├│w oraz tworzy┼éy ÔÇ×zdrowe fundamentyÔÇŁ ÔÇô usprawnia┼éy administracj─Ö i szkolnictwo, zapewnia┼éy stabilno┼Ť─ç sytuacji politycznej i polityki makroekonomicznej, wspiera┼éy otwarcie gospodarki na ┼Ťwiat. Singapur korzysta┼é z dobrodziejstw globalizacji ÔÇô wolnego handlu, mi─Ödzynarodowej presji konkurencyjnej oraz transferu technologii i kapita┼éu.
W latach 80. powsta┼éo alternatywne, interwencjonistyczne wyja┼Ťnienie azjatyckich ÔÇ×cud├│wÔÇŁ. Przedstawiciele tego nurtu wytykali ortodoksom pomijanie licznych ingerencji w mechanizmy rynkowe, dokonywanych przez rz─ůdy Singapuru i pozosta┼éych ÔÇ×azjatyckich tygrys├│wÔÇŁ. Zwracano uwag─Ö na bezpo┼Ťredni─ů obecno┼Ť─ç pa┼ästwa w gospodarce, polegaj─ůc─ů na w┼éasno┼Ťci ziemi, infrastruktury i kluczowych przedsi─Öbiorstw. Wskazywano r├│wnie┼╝ na bardziej ukryte ingerencje ÔÇô ulgi podatkowe, subsydia, obowi─ůzkowe oszcz─Ödno┼Ťci obywateli, preferencyjne kredyty czy regulacj─Ö p┼éac i migracji. W ostatecznym rozrachunku pa┼ästwowa biurokracja mia┼éa ogromny wp┼éyw na to, ÔÇ×coÔÇŁ, ÔÇ×jakÔÇŁ i ÔÇ×dla kogoÔÇŁ jest produkowane, a mechanizm rynkowy wype┼énia┼é tylko pozostawione mu nisze.
Trzecie, kulturalistyczne, wyja┼Ťnienie ÔÇ×cuduÔÇŁ dobrze oddaj─ů s┼éowa historyka gospodarki Davida Landesa: ÔÇ×Max Weber mia┼é racj─Ö. Studiuj─ůc histori─Ö rozwoju gospodarczego, nie spos├│b oprze─ç si─Ö wra┼╝eniu, ┼╝e kultura przes─ůdza prawie o wszystkimÔÇŁ. Jak wielki socjolog Max Weber pisa┼é o etyce protestanckiej le┼╝─ůcej jakoby u genezy kapitalizmu w Europie, tak Landes ┼║r├│de┼é sukcesu azjatyckich smok├│w upatruje w chi┼äskiej etyce ci─Ö┼╝kiej pracy. Wspomina r├│wnie┼╝ o wynikaj─ůcej z pos┼éugiwania si─Ö pa┼éeczkami zr─Öczno┼Ťci manualnej, jak┼╝e przydatnej przy sk┼éadaniu uk┼éad├│w scalonych. Co wa┼╝ne, wyja┼Ťnienia tego typu bardzo dobrze wsp├│┼égraj─ů z pogl─ůdami singapurskich polityk├│w, kt├│rzy ch─Ötnie upatruj─ů ┼║r├│de┼é sukcesu swojego pa┼ästwa w kulturze jego mieszka┼äc├│w.
Opisane wy┼╝ej podej┼Ťcia s─ů odmienne, a nawet cz─Ö┼Ťciowo przeciwstawne. Jednak zar├│wno ÔÇ×cudowno┼Ť─çÔÇŁ przemiany, jak i umiejscowienie jej pocz─ůtk├│w w latach 60. XX wieku pozostawa┼éy poza dyskusj─ů.
ilustr.: Marcin Mokierów-Czołowski

ilustr.: Marcin Mokierów-Czołowski


Cudu nie by┼éo?!
O ile faktem jest, ┼╝e obecny Singapur jest bogatym pa┼ästwem o nowoczesnej gospodarce, o tyle odwo┼éanie si─Ö do mniej znanych, tworzonych g┼é├│wnie przez historyk├│w opracowa┼ä pozwala stwierdzi─ç, ┼╝e pozosta┼éa cz─Ö┼Ť─ç opowie┼Ťci o wielkim skoku jest bardzo daleka od prawdy. Ju┼╝ sam zakres chronologiczny narracji jest nieporozumieniem. Mityczny rok 1960 to tylko pocz─ůtek serii danych gromadzonych przez singapurski GUS, kt├│re u┼éatwiaj─ů prowadzenie analiz ekonomicznych. Cz─Östo przywo┼éywany rok 1965 jest natomiast dat─ů og┼éoszenia niepodleg┼éo┼Ťci. Stanowi ona wa┼╝ny moment w narodowej mitologii, jednak z perspektywy historii gospodarczej wyznacza tylko zmian─Ö politycznej organizacji tej samej realnej przestrzeni, populacji, gospodarki i infrastruktury.
Jeszcze istotniejsze jest jednak to, ┼╝e Singapur w latach 60. nie by┼é typowym pa┼ästwem Trzeciego ┼Üwiata. Wr─Öcz przeciwnie ÔÇô ju┼╝ wtedy wyr├│┼╝nia┼é si─Ö pozytywnie na tle innych kraj├│w rozwijaj─ůcych si─Ö, a ┼║r├│de┼é jego przewag nale┼╝y upatrywa─ç w geografii i historii gospodarczej, kt├│rych wp┼éyw na losy miasta jest konsekwentnie pomijany przez wi─Ökszo┼Ť─ç badaczy. Analiza tych czynnik├│w pozwala zrozumie─ç, ┼╝e w singapurskiej historii nie ma nic z ÔÇ×cudowno┼ŤciÔÇŁ, prze┼éomowych zwrot├│w akcji i wielkiego dramatyzmu. Jest w niej za to du┼╝o ci─ůg┼éo┼Ťci.
Geografii nie oszukasz
Po┼éo┼╝enie geograficzne jest chyba najbardziej oczywistym i jednocze┼Ťnie najbardziej ignorowanym aspektem ca┼éej historii. Stamford Rafles, kt├│ry za┼éo┼╝y┼é miasto w roku 1819, stwierdzi┼é: ÔÇ×Mia┼éem wielkie szcz─Ö┼Ťcie, zak┼éadaj─ůc t─Ö faktori─Ö w miejscu posiadaj─ůcym wszystkie mo┼╝liwe zalety, zar├│wno geograficzne, jak lokalneÔÇŁ. Te zalety to po┼éo┼╝enie na samym ko┼äcu P├│┼éwyspu Malajskiego, przy wej┼Ťciu do Cie┼Ťniny Malakka, a wi─Öc na najkr├│tszej trasie ┼é─ůcz─ůcej Chiny z Indiami, a dalej, po otwarciu kana┼éu Sueskiego, z Europ─ů. Jest to r├│wnie┼╝ naturalne centrum handlu regionu Azji Po┼éudniowo-Wschodniej, bogatego w rop─Ö, kauczuk i cyn─Ö. S─ů to surowce absolutnie strategiczne w ko┼äc├│wce XIX wieku i w wieku XX, kt├│rych eksport nap─Ödza┼é rozw├│j miasta. Sama wyspa posiada dodatkowo naturalny port.
Wielka Brytania doskonale rozumia┼éa, ┼╝e Singapur to jeden z najwa┼╝niejszych punkt├│w strategicznych na mapie ┼Ťwiata. Dba┼éa wi─Öc o rozw├│j swojej ÔÇ×per┼éy w koronieÔÇŁ, dokonuj─ůc niezb─Ödnych inwestycji w infrastruktur─Ö portow─ů, doprowadzaj─ůc do miasta kolej, lokuj─ůc w nim w─Öze┼é sieci telegraficznej oraz hub pierwszych po┼é─ůcze┼ä lotniczych. W 1911 roku port w Singapurze by┼é pi─ůtym pod wzgl─Ödem tona┼╝u portem Imperium Brytyjskiego. W 1938 uko┼äczono budow─Ö pot─Ö┼╝nej bazy Royal Navy, kt├│rej infrastruktura w latach niepodleg┼éo┼Ťci pos┼éu┼╝y komercyjnej ju┼╝ stoczni. Powstawa┼éa tak┼╝e infrastruktura gospodarcza zwi─ůzania z obrotem surowcami. Dok┼éadna warto┼Ť─ç inwestycji nie jest znana. Ich skala by┼éa jednak ogromna, zw┼éaszcza jak na tak ma┼ée pa┼ästwo-miasto. Twierdzenia, ┼╝e kraj dysponowa┼é kiepsk─ů infrastruktur─ů, ocieraj─ů si─Ö o ┼Ťmieszno┼Ť─ç.
Handel d┼║wigni─ů rozwoju
Historia gospodarcza Singapuru doczeka┼éa si─Ö w latach 90. bardzo dobrego opracowania autorstwa W.G. Huffa, ┼é─ůcz─ůcego teorie ekonomiczne z historycznym przywi─ůzaniem do fakt├│w. Autor w spos├│b ca┼éo┼Ťciowy pokazuje histori─Ö miasta, opisuj─ůc kolejne motory nap─Ödzaj─ůce jego wzrost. Niestety, wnioski wynikaj─ůce z jego pracy nie zosta┼éy nale┼╝ycie rozpowszechnione w ┼Ťrodowisku naukowym.
Rytm rozwoju Singapuru wyznacza┼éy towary, kt├│re eksportowano za jego po┼Ťrednictwem. Pierwszym z nich by┼éa cyna ÔÇô towar strategiczny pod koniec XIX wieku, s┼éu┼╝─ůcy do uszczelniania puszek i beczek. Singapur sta┼é si─Ö najwi─Ökszym na ┼Ťwiecie rynkiem tego metalu. U progu XX wieku do cyny do┼é─ůczy┼éy tak┼╝e kauczuk i ropa naftowa, surowce kluczowe dla rozwoju transportu i przemys┼éu, zw┼éaszcza samochodowego. To tu powsta┼éa infrastruktura s┼éu┼╝─ůca do eksportu ropy, tu tankowa┼éy statki, tu tak┼╝e je remontowano. Da┼éo to podstawy do rozwoju przemys┼éu petrochemicznego ju┼╝ w latach niepodleg┼éo┼Ťci. Jego pojawienie si─Ö nie by┼éo rewolucj─ů, a raczej p├│j┼Ťciem o krok dalej w ┼éa┼äcuchu warto┼Ťci przetw├│rstwa ropy.
Przychody z handlu kauczukiem pozwoli┼éy z kolei na akumulacj─Ö kapita┼éu, kt├│ry nap─Ödza┼é rozw├│j singapurskich bank├│w, kt├│rych j─Özykiem urz─Ödowym by┼é angielski. W mie┼Ťcie wykszta┼éci┼éa si─Ö grupa znaj─ůcych angielski i ÔÇ×nosz─ůcych si─Ö po angielskuÔÇŁ prawnik├│w, ekonomist├│w oraz urz─Ödnik├│w bankowych chi┼äskiego pochodzenia. To w┼éa┼Ťnie z tego kr─Ögu zanglicyzowanych Chi┼äczyk├│w wywodzi┼éa si─Ö przysz┼éa elita rz─ůdz─ůca niepodleg┼éym Singapurem, chocia┼╝by sam ÔÇ×ojciec SingapuruÔÇŁ Lee Kuan Yew, prawnik wykszta┼écony w Cambridge, a tak┼╝e wieloletni wicepremier, doktor London School of Economics Goh Keng Swee. By┼é to niebywale rzadki jak na kraj postkolonialny kapita┼é intelektualno-przyw├│dczy. W ostatecznym rozrachunku to ta grupa spo┼éeczna narzuci┼éa swoj─ů wizj─Ö modernizacji miasta oraz stworzy┼éa singapurski nar├│d i jego mitologi─Ö.
W czasie II wojny ┼Ťwiatowej miasto znalaz┼éo si─Ö pod okupacj─ů Japo┼äczyk├│w, kt├│rzy wykorzystali je jako centrum zarz─ůdzania gospodark─ů regionu. Po latach zreszt─ů wr├│cili na wysp─Ö ÔÇô ju┼╝ jako inwestorzy. Bezpo┼Ťrednio po wojnie nast─ůpi┼éa odbudowa, dalszy rozw├│j eksportu surowc├│w oraz przemys┼éu. Pojawi┼é si─Ö r├│wnie┼╝ problem przeludnienia, a wraz z nim ÔÇô bezrobocia i n─Ödzy. Ich ┼║r├│d┼éa to przede wszystkim imigracja, wzrost przyrostu naturalnego i nier├│wny podzia┼é bogactwa. Co istotne ÔÇô ┼Ťwiadcz─ů one raczej o sukcesie gospodarczym miasta ni┼╝ o jego za┼éamaniu. W roku 1960 nominalne PKB per capita Singapuru wynosi┼éo 428 USD, czyli oko┼éo pi─Ö─ç razy wi─Öcej ni┼╝ w Chinach czy w Indiach, troch─Ö wi─Öcej ni┼╝ w Hiszpanii czy Portugalii, oko┼éo jedn─ů trzeci─ů tego, co we Francji i oko┼éo jedn─ů si├│dm─ů ameryka┼äskiego. Oczywi┼Ťcie, dzi┼Ť Singapur wypada w tej klasyfikacji lepiej, ale twierdzenie, ┼╝e startowa┼é z pozycji ÔÇ×typowegoÔÇŁ kraju rozwijaj─ůcego si─Ö, jest zupe┼énie nietrafione.
Ignorancja w s┼éu┼╝bie mitu
Jak to mo┼╝liwe, ┼╝e jedno miasto ma dwie tak odmienne historie? Czemu to pe┼éna cud├│w, mityczna historia jest wizj─ů popularniejsz─ů w publikacjach naukowych i gospodarczych? Rz─ůdz─ůca na wyspie przez przesz┼éo p├│┼é wieku partia PAP (PeopleÔÇÖs Action Party) mia┼éa swoje powody do stworzenia mitycznej, jednocz─ůcej mieszka┼äc├│w historii sukcesu, tak zwanego Singapore Story, gdy pojawi┼éo si─Ö zagro┼╝enie dla jej jednopartyjnych rz─ůd├│w. To typowy mit legitymizuj─ůcy w┼éadz─Ö oraz mit narodu tworzonego wok├│┼é postkolonialnego pa┼ästwa. Jego tre┼Ť─ç jest w du┼╝ej mierze dzie┼éem samego ÔÇ×ojca SingapuruÔÇŁ, Lee Kuan Yew.
Ale nie tylko wewn─Ötrzna dynamika polityczna zdecydowa┼éa o dominacji historii wielkiego skoku nad histori─ů ci─ůg┼éo┼Ťci. Po stronie obserwator├│w zewn─Ötrznych r├│wnie┼╝ mo┼╝na wskaza─ç kilka przyczyn rozpowszechniania tego mitu.
Znaczenie ma cho─çby zwyk┼éa ignorancja na temat Azji i jej historii, kt├│ra pozwala powiela─ç nawet najbardziej niedorzeczn─ů informacj─Ö, o ile tylko wpisuje si─Ö w ramy obiegowego mitu. W┼Ťr├│d badaczy spo┼éecznych szczeg├│lnie podatni na uciekanie si─Ö do tego typu uproszcze┼ä s─ů ekonomi┼Ťci, kt├│rzy w wi─Ökszo┼Ťci skupiaj─ů si─Ö na danych ilo┼Ťciowych, potrzebnych do tworzenia i weryfikowania modeli. W przypadku Singapuru, poprzez narzucenie sobie tej w─ůskiej perspektywy, nie byli w stanie zanalizowa─ç sytuacji przed rokiem 1960, gdy odpowiednie dane statystyczne nie by┼éy systematycznie zbierane. Tylko nieliczni docierali g┼é─Öbiej. W efekcie badacze pomylili pocz─ůtek obserwacji zjawiska z pocz─ůtkiem samego zjawiska.
Nie bez winy jest te┼╝ ekonomia rozwoju ÔÇô ga┼é─ů┼║ ekonomii zajmuj─ůca si─Ö szukaniem recept na problemy kraj├│w rozwijaj─ůcych si─Ö. Charakterystyczne dla wielu opracowa┼ä w tym obszarze jest instrumentalne traktowanie historii analizowanych kraj├│w. R├│wnie┼╝ historia Singapuru nie by┼éa przedmiotem autentycznego zainteresowania. Mia┼éa odgrywa─ç rol─Ö s┼éu┼╝ebn─ů, stanowi─ç ┼║r├│d┼éo skutecznych i uniwersalnych recept gospodarczych.
Podej┼Ťcie kulturalist├│w nara┼╝one jest z kolei na liczne zagro┼╝enia wynikaj─ůce z trudno┼Ťci zwi─ůzanych z rzetelnym badaniem zwi─ůzk├│w mi─Ödzy ÔÇ×narodowymi cechamiÔÇŁ a rozwojem gospodarczym. Tego typu analizy s─ů szczeg├│lnie ryzykowne w przypadku pa┼ästwa, kt├│re przesz┼éo kulturow─ů i ideologiczn─ů rewolucj─Ö i w kt├│rym sam temat ÔÇ×singapurskich warto┼ŤciÔÇŁ sta┼é si─Ö wa┼╝nym elementem pa┼ästwowej propagandy sukcesu. Granica mi─Ödzy obiektywn─ů analiz─ů a mniej lub bardziej ┼Ťwiadomym wspieraniem dominuj─ůcej w Singapurze ideologii jest szczeg├│lnie trudna do uchwycenia.
Siła interesów
Za zniekszta┼éceniami w percepcji rozwoju Singapuru kryje si─Ö nie tylko ÔÇ×niewinna niewiedzaÔÇŁ, ale r├│wnie┼╝ ca┼ékiem powa┼╝ne interesy. Poszczeg├│lni ekonomi┼Ťci oraz ÔÇ×specjali┼ŤciÔÇŁ od rozwoju gospodarczego staraj─ů si─Ö przekonywa─ç, ┼╝e za sukcesem miasta stoj─ů akurat te czynniki, kt├│re oni uwa┼╝aj─ů za kluczowe. S─ů to zar├│wno spory akademickie, jak i praktyczne, dotycz─ůce tego, jakie polityki gospodarcze powinny stosowa─ç pa┼ästwa rozwijaj─ůce si─Ö. Przekaz jest nast─Öpuj─ůcy: ÔÇ×Patrzcie: od zera do milionera, ty te┼╝ tak mo┼╝esz, o ile przyjmiesz nasze zaleceniaÔÇŁ. Stawk─ů jest nie tylko rozw├│j kraj├│w ÔÇ×zap├│┼║nionychÔÇŁ, ale r├│wnie┼╝ realne interesy gospodarcze tych pa┼ästw i firm, kt├│re zyskuj─ů na konkretnej polityce ÔÇô na przyk┼éad na liberalizacji handlu mi─Ödzynarodowego lub przep┼éyw├│w kapita┼éowych.
O ┼╝ywotno┼Ťci mitu o cudzie, kt├│ry mia┼é sta─ç si─Ö udzia┼éem Singapuru, nie decyduje si┼éa argument├│w, lecz si┼éa interes├│w, kt├│re je podtrzymuj─ů. Na ich korzy┼Ť─ç dzia┼éa zasada Goebbelsa, zgodnie z kt├│r─ů k┼éamstwo powt├│rzone tysi─ůc razy staje si─Ö prawd─ů, zw┼éaszcza je┼Ťli powielaj─ů je autorytety nauki, nobli┼Ťci i wybitni politycy. Kt├│┼╝ m├│g┼éby podwa┼╝y─ç t─Ö histori─Ö? Dysydenci polityczni, nieortodoksyjni ekonomi┼Ťci, a mo┼╝e przedstawiciele innych ni┼╝ ekonomia nauk spo┼éecznych, takich jak socjologia czy historia?
***
Tekst powsta┼é w oparciu o prac─Ö licencjack─ů przygotowan─ů w Instytucie Historycznym UW pod kierunkiem dr hab. prof. UW Micha┼éa Kopczy┼äskiego.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś