Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Akademickie wr贸偶enie z politycznych fus贸w

Zmiana w 艣wiecie akademickim by膰 mo偶e jest nieuchronna. Pytanie tylko, czy szerokie konsultacje nie s膮 pozorne. A w efekcie reforma b臋dzie mia艂a i tak znaczenie polityczne.

 

Ilustr.: Magda Walkowiak

Ilustr.: Magda Walkowiak


Truizmem jest stwierdzenie, 偶e zmiany spo艂eczno-polityczno-kulturowe obserwowane i do艣wiadczane przez wsp贸艂czesne spo艂ecze艅stwa (wiedzy) dotykaj膮 tak偶e uniwersytet贸w. Od dawna m贸wi si臋 powszechnie 鈥 zar贸wno w prasie codziennej, jak i w opracowaniach naukowych 鈥撀犈糴 instytucja ta przestaje by膰 tylko i wy艂膮cznie 鈥瀢ie偶膮 z ko艣ci s艂oniowej鈥, a staje si臋鈥 鈥瀎abryk膮 dyplom贸w鈥, 鈥瀙ralni膮鈥, 鈥瀖asow膮 szko艂膮 wy偶sz膮鈥 i tym podobne. Okre艣lenia te dezawuuj膮 rol臋 i znaczenie nauki i kszta艂cenia akademickiego, odejmuj膮 warto艣ci spo艂eczno艣ci akademickiej, powoduj膮, 偶e etos 艣rodowiskowy przestaje mie膰 kulturotw贸rczy efekt. Uniwersytety, wed艂ug wi臋kszo艣ci spo艂ecze艅stwa, nie kreuj膮 elit, a staj膮 si臋 instytucjami finansowanymi szczodrze ze 艣rodk贸w publicznych, kszta艂c膮cymi kolejne roczniki bezrobotnych magistr贸w czy doktor贸w. Szczeg贸lnie nisko oceniane s膮 w tym wzgl臋dzie kierunki humanistyczne, traktowane jako nieprzydatne i 鈥瀗ieprzysz艂o艣ciowe鈥. Pojawia si臋 jednak zasadne pytanie: jaka jest przysz艂o艣膰 uniwersytetu? Dotyczy ono nie tylko samego modelu Akademii per se, bo przecie偶 m贸wimy o pewnej idei dotycz膮cej ca艂ego 艣wiata zachodniego, ale te偶 szczeg贸艂owych rozwi膮za艅 obowi膮zuj膮cych w polskich warunkach.
Pytania s膮 jak najbardziej na miejscu, bowiem od pa藕dziernika 2016 roku uczestniczymy w znacz膮cym, a tak偶e bardzo medialnym wydarzeniu (o czym poni偶ej), jakim jest praca nad now膮 ustaw膮 prawo o szkolnictwie wy偶szym. Jej nazwa 鈥 鈥濽stawa 2.0鈥 鈥 sta艂a si臋 swoistym symbolem zmiany (a tak偶e zabiegiem PR-owym). Zmiany, kt贸ra by膰 mo偶e jest nieuchronna. Jednak jej efekty maj膮 by膰 鈥 zgodnie z za艂o偶eniem 2.0 鈥 lepsze ni偶 wszystko to, co do tej pory spotyka艂o nas w akademickim 艣wiecie. Czy na pewno?
Obywatelski dystans
Podobnie jak ca艂y ruch Obywatele Nauki, podchodz臋 do samej ustawy z pewn膮 rezerw膮, nie jest bowiem do ko艅ca jasne, jakie b臋d膮 jej za艂o偶enia i jak daleko p贸jd膮 zmiany ustroju uczelni. Z drugiej strony za艣, w moim wci膮偶 jeszcze do艣膰 kr贸tkim akademickim 偶yciu do艣wiadczy艂am wielu zmian przepis贸w prawa reguluj膮cych funkcjonowanie uczelni. Dlatego mam 艣wiadomo艣膰 tego, 偶e nic nie jest dane na zawsze 鈥 szczeg贸lnie w przypadku prawa o szkolnictwie wy偶szym i wynikaj膮cej z niego praktyki akademickiej. Czasem zmiany prawa by艂y powierzchowne, kosmetyczne, a innym razem mia艂y bardziej rewolucyjny czy radykalny charakter, cho膰 ich znaczenie i oddzia艂ywanie nie by艂o tak istotne, jak by si臋 wydawa艂o (na przyk艂ad KRK). Do wszystkiego jednak pracownicy akademiccy adaptowali si臋 z mniejszym lub wi臋kszym entuzjazmem. Pewnie nie inaczej b臋dzie i tym razem, bowiem minister nauki i szkolnictwa wy偶szego Jaros艂aw Gowin zapowiada, 偶e b臋dzie to 鈥瀔onstytucja鈥 nauki, obowi膮zuj膮ca przez wiele nast臋pnych lat.
Musz臋 zaznaczy膰 ponadto, 偶e nie chcia艂abym analizowa膰 zaproponowanych i 鈥 w efekcie 鈥 wprowadzanych zmian i tre艣ci samej ustawy w perspektywie politycznej. Jest to postulat ruchu ON od pocz膮tku jego istnienia, by nie widzie膰 akademii jako podmiotu/przedmiotu dzia艂a艅 politycznych, ale jako dobro wsp贸lne, instytucj臋 maj膮c膮 okre艣lone funkcje spo艂eczne. Z tego te偶 powodu ruch nie przyst膮pi艂 do ministerialnego konkursu na projekt ustawy 2.0. Mieli艣my w膮tpliwo艣膰, jak zostanie wykorzystany materia艂 przygotowany przez trzy zwyci臋skie zespo艂y. Uwa偶ali艣my, 偶e 鈥瀢艂膮czanie 艣rodowiska do dyskusji o prawie i przysz艂ym ustroju uczelni na zasadzie rywalizacji o granty i rozliczania si臋 z realizacji projektu nie powinno zdejmowa膰 odpowiedzialno艣ci z MNiSW i przenosi膰 jej na zespo艂y, za kt贸rych prac臋 ministerstwo zap艂aci trzysta tysi臋cy z艂otych鈥. (Stanowisko ON w sprawie konkursu 鈥 Ustawa 2.0聽jest ju偶 dost臋pne, trwaj膮 prace nad opini膮 ON dotycz膮c膮 efekt贸w pracy nad za艂o偶eniami nowej ustawy prawo o szkolnictwie wy偶szym. Nale偶y jednak przypomnie膰, 偶e w czerwcu 2015 roku Obywatele Nauki przedstawili swoj膮 propozycj臋 zmian w obr臋bie nauki i szkolnictwa wy偶szego 鈥 鈥濸akt dla Nauki鈥.)
W艣r贸d dzia艂a艅 ministerialnych zdecydowanie pozytywnie nale偶y oceni膰 spos贸b anga偶owania 艣rodowiska w prace nad now膮 ustaw膮. Nie chodzi tu tylko o sam konkurs, jaki zosta艂 przez ministra rozpisany w lutym 2016 roku, ale o swoiste 鈥瀙rzygotowanie gruntu鈥 pod przyj臋cie nowej ustawy, czyli organizacj臋 Narodowego Kongresu Nauki. Spotkanie maj膮ce si臋 odby膰 w dniach 19鈥20 wrze艣nia 2017 roku jest zaplanowane jako konferencja prezentuj膮ca nowe przepisy (cho膰 coraz cz臋艣ciej m贸wi si臋 o tym, 偶e b臋d膮 to jedynie za艂o偶enia ustawy 2.0). Zanim jednak do tego dojdzie, od pa藕dziernika 2016 do czerwca 2017 w ramach NKN odbywaj膮 si臋 comiesi臋czne problemowe konferencje, gromadz膮ce 艣rodowisko akademickie, ekspert贸w, specjalist贸w w danym obszarze (zarz膮dzanie, finanse, doskona艂o艣膰 naukowa, jako艣膰 kszta艂cenia i tym podobne).
Jak napisa艂am wy偶ej, jest to nie tylko praca merytoryczna, ale te偶 wydarzenie medialne, maj膮ce trafi膰 do ka偶dego Polaka i ka偶dej Polki. W Toruniu, mie艣cie, w kt贸rym mieszkam i pracuj臋, w czasie konferencji NKN plakaty informuj膮ce o wydarzeniu wisia艂y na billboardach, s艂upach og艂oszeniowych, a nawet w autobusach. Wszystko po to, by pokaza膰, jak wa偶ne jest to wydarzenie, jak bardzo edukacja akademicka dotyczy nas wszystkich, 偶e jest to nasza wsp贸lna sprawa. W kontek艣cie wielkiego zaniedbania, jakim by艂o przez lata niew艂膮czanie do debaty publicznej tematu edukacji (wy偶szej), jest to godne pochwa艂y zjawisko[2]. Tylko czy nie ma ono fasadowego charakteru? Czy nie s膮 to 艣rodki wydatkowane na dzia艂ania niemaj膮ce znaczenia dla ostatecznych decyzji ministra? Pojawia si臋 tu pewna obawa, czy konferencje, podobnie jak i projekty ustawy 2.0, nie s膮 tylko i wy艂膮cznie dzia艂aniem pozornym, maj膮cym na celu zjednanie sobie 艣rodowiska akademickiego? Szczeg贸lnie, 偶e 鈥撀爅ak powiedzia艂 sam minister Gowin 鈥 zmiany zadowol膮 jedynie cz臋艣膰 zatrudnionych w instytucjach naukowych i na uczelniach鈥 tylko tych najbardziej 鈥瀙romodernistycznych鈥. Kto z nas jest w tej grupie, ten zyska. A kto straci? Co zyska, a co straci? Nie s膮 to pytania bez znaczenia, szczeg贸lnie, gdy we藕mie si臋 pod uwag臋, 偶e w instytucjach akademickich i naukowych pracuje obecnie ponad sto tysi臋cy os贸b (wed艂ug systemu POLON).
Zwyci臋skie zespo艂y, z艂o偶one projekty
Konkurs na ustaw臋 2.0 wygra艂y trzy zespo艂y, w艣r贸d kt贸rych tylko jeden 鈥 profesora Marka Kwieka 鈥 ma bogate do艣wiadczenie w badaniach nad szkolnictwem wy偶szym. Ka偶dy zesp贸艂 reprezentowa艂 odmienne 艣rodowisko akademickie, co znalaz艂o wyraz w zg艂oszonych propozycjach ustawy 2.0. Projekty bowiem albo docenia艂y i dofinansowa艂y szkolnictwo niepubliczne (Uniwersytet SWPS), albo te偶 skupia艂y si臋 na wzmacnianiu rangi i znaczenia polskich uczelni publicznych w kraju i w 艣wiecie (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu), ale te偶 proponowa艂y rozwi膮zania niekoniecznie wyp艂ywaj膮ce z praktyki uniwersyteckiej (Instytut Allerhanda). Efekty swojej pracy zaprezentowa艂y 1 marca 2017 roku na Politechnice Warszawskiej, cho膰 dokumenty zbieraj膮ce ca艂o艣膰 propozycji by艂y dost臋pne w sieci ju偶 wcze艣niej. Ka偶da z propozycji jest rozbudowanym tekstem (oko艂o dwustu鈥搕rzystu stron), zawieraj膮cym nie tylko konkretne rozwi膮zania, ale te偶 diagnoz臋 zastanego stanu rzeczy lub wyja艣nienia dotycz膮ce logiki wprowadzanych zmian. Z tego powodu odnios臋 si臋 jedynie do najistotniejszych kwestii, na jakie sami kierownicy zespo艂贸w wskazywali podczas marcowej prezentacji. Zdaj臋 sobie spraw臋, i偶 przekaz i dob贸r tre艣ci by艂 celowy, podporz膮dkowany efektowi, jaki mia艂 wywrze膰 na obecnych w auli Politechniki go艣ciach. W tej historycznej sali obecni byli przedstawiciele MNiSW, w tym minister Gowin, oraz rektorzy, prorektorzy, dziekani i prodziekani uczelni z ca艂ej Polski. Mimo limitu miejsc dzi臋ki transmisji online ka偶dy zainteresowany m贸g艂 wzi膮膰 udzia艂 w spotkaniu. Warto doda膰, 偶e wszystkie konferencje w ramach NKN by艂y filmowane, a materia艂y z nich s膮 dost臋pne na stronie internetowej Kongresu.
Kierownikiem pierwszego zespo艂u jest prof. Hubert Izdebski, kt贸ry reprezentowa艂 Uniwersytet Humanistyczno-spo艂eczny SWPS. Zacz膮艂 od podkre艣lenia, co jest bliskie my艣leniu Obywateli Nauki, 偶e kszta艂cenie uniwersyteckie jest jednym z element贸w w systemie edukacji. Zatem nale偶y widzie膰 jego funkcje w pewnym kontek艣cie, st膮d te偶 tak wa偶ne jest na przyk艂ad kszta艂cenie nauczycieli. Prezentacja tego zespo艂u by艂a jednak zdominowana przez w艂a艣ciwie same has艂a, z kt贸rymi nie mo偶na si臋 nie zgodzi膰, to jest zamiana produktywno艣ci na jako艣膰 w przypadku wszystkich trzech misji uniwersytetu, podniesienie rangi polskich szk贸艂 i uniwersytet贸w, deregulacja i odbiurokratyzowanie, dzia艂ania projako艣ciowe. Niekt贸re zabiegi mia艂y charakter jedynie j臋zykowy, na przyk艂ad Polsk膮 Komisj臋 Akredytacyjn膮 zmieniono na 鈥 znamienna to zmiana dla wsp贸艂czesnej sytuacji politycznej 鈥 Narodow膮 Komisj臋 Akredytacyjn膮 (ale jest ju偶 ona wybieralna, nie za艣 z nominacji). Inn膮 wa偶n膮 dla instytucji wsp贸艂pracuj膮cych z uczelniami ide膮 jest po艂膮czenie Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytu艂贸w Naukowych z Komitetem Ewaluacji Jednostek Naukowych, co mia艂oby wzmocni膰 si艂臋 projako艣ciowego oddzia艂ywania na nauk臋. Rewolucyjna by艂aby rezygnacja z ustawowego wymogu uzyskania habilitacji jako warunku samodzielno艣ci naukowej i dydaktycznej w stosunku do os贸b posiadaj膮cych doktorat naukowy. Zesp贸艂 zaproponowa艂 tak偶e, by da膰 uczelniom wi臋ksz膮 swobod臋 gospodarcz膮, zgodnie z mened偶ersk膮 logik膮 proponowanych zmian.
Drugi zesp贸艂, pod przewodnictwem profesora Marka Kwieka z UAM w Poznaniu, sk艂ada艂 si臋 z grupy badaczy szkolnictwa wy偶szego, co niew膮tpliwie wp艂yn臋艂o na jako艣膰 proponowanych rozwi膮za艅. Czym innym bowiem s膮 badania czynione tu i teraz, na potrzeby projektu, a czym innym 鈥 do艣wiadczenie i wiedza (cz臋sto o charakterze por贸wnawczym czy te偶 krytycznym) na temat uniwersytetu. Co wa偶ne 鈥 profesor Kwiek na samym pocz膮tku podkre艣li艂, 偶e zaproponowana reforma jest roz艂o偶ona w czasie. Nie chodzi bowiem o to, by rewolucjonizowa膰 system, ale rozk艂adaj膮c zmiany w czasie, m贸c si臋 do nich najlepiej przygotowa膰 i zaadaptowa膰. Taki spos贸b my艣lenia jest obecny od samego pocz膮tku w opiniach i propozycjach Obywateli Nauki, podobnie jak w ustaleniach drugiego wygranego zespo艂u 鈥 chodzi o konieczno艣膰 wzmocnienia nauki poprzez wzrost nak艂ad贸w na badania. Has艂a i cele tej reformy s膮 wa偶ne i koncentruj膮 si臋 na poprawie i rozwoju 鈥 nie tylko wynik贸w naukowych, liczby presti偶owych publikacji, odkry膰 naukowych 鈥 jednym s艂owem 鈥 doskona艂o艣ci naukowej, ale te偶 atrakcyjno艣ci zawodowej pracy na uczelniach. Profesor Kwiek chce te偶 umi臋dzynarodowienia i wzrostu mobilno艣ci kadry naukowej w globalnej, a nie tylko polskiej perspektywie. Dzia艂ania te maj膮 by膰 jak najbardziej przejrzyste i transparentne. Cen膮 zmian jest jednak silne zr贸偶nicowanie systemu akademickiego (a zatem i sposobu finansowania) i zmiana sposobu zarz膮dzania.
Ostatni zesp贸艂 kierowany przez dr. hab. Arkadiusza Radwana zosta艂 zg艂oszony przez instytucj臋, kt贸ra opisuje siebie jako niezale偶n膮, pozauniwersyteck膮 i apolityczn膮 jednostk臋 naukowo-badawcz膮 i eksperck膮. Projekt Instytutu Allerhanda k艂adzie nacisk na adaptowalno艣膰 uczelni, co mo偶na odczyta膰 w spos贸b polityczny. Wiele propozycji bowiem odwo艂ywa艂o si臋 do reform czy wypowiedzi ministra Gowina, ale te偶 ministra Mateusza Morawieckiego (tak zwany 鈥濸lan Morawieckiego鈥). Zmiana systemu uniwersyteckiego ma wzmocni膰 gospodark臋 i jej innowacyjno艣膰. Wa偶ne jest tu, by podnie艣膰 poziom polskiej nauki, w tym poziom doktorat贸w (co jaki艣 czas przytakiwa艂 temu Jaros艂aw Gowin). Uczelnia ma by膰 zarz膮dzana w spos贸b 鈥瀙ragmatyczny鈥, by uzyska膰 鈥瀙opraw臋 efektywno艣ci zarz膮dzania uczelni膮, w tym kreowania wizji, definiowania cel贸w, identyfikowania i realizowania projekt贸w strategicznych鈥 czy 鈥瀦wi臋kszenie sterowno艣ci uczelni膮 i poprawa koordynacji zasob贸w kadrowych i infrastrukturalnych dla lepszej realizacji misji uczelni鈥 (strona 36 dokumentu). W tym celu 鈥濶ast臋puje rozdzielenie funkcji w艂adczych w uczelni na dwa organy: Rektora i Prezydenta鈥 (strona 38).
Nieznana przysz艂o艣膰, ale jeden kierunek
Rozwi膮za艅 szczeg贸艂owych w tekstach projekt贸w wybranych zespo艂贸w jest bardzo du偶o i niekiedy mocno si臋 one r贸偶ni膮. Zwr贸ci艂abym jednak uwag臋 na trzy g艂贸wne kwestie, co do kt贸rych istnieje wzgl臋dna zgoda autor贸w propozycji. S膮 to: (1) wprowadzenie biznesowych mechanizm贸w zarz膮dzania uczelni膮, w tym mened偶erski styl zarz膮dzania, (2) konieczno艣膰 wzrostu nak艂ad贸w na badania naukowe, (3) nowo definiowana autonomia uczelni, funkcjonuj膮cej w szerokim otoczeniu spo艂eczno-gospodarczym.
Pomimo (oczywistych) r贸偶nic ka偶da propozycja wprowadza jedn膮 podstawow膮 zmian臋. Zak艂adaj膮 one powstanie nowego modelu uniwersytetu, bazuj膮cego na nowym sposobie administrowania uczelni膮. Przestaje ona by膰 instytucj膮 zarz膮dzan膮 kolegialnie przez senat i rady wydzia艂贸w, a staje si臋 przedsi臋biorstwem z rad膮 powiernicz膮, strategi膮 biznesow膮 i marketingow膮. Wyst臋puje zatem swoista specjalizacja funkcji i roli r贸偶nych organ贸w uniwersyteckich, a tak偶e wzrost znaczenia kadry administracyjnej. Szczeg贸lnie siln膮 pozycj臋 zyskuje rektor albo prezydent, posiadaj膮cy swe uprawnienia z nadania b膮d藕 z wyboru. Staje si臋 on dzier偶膮cym faktyczn膮 w艂adz臋 (nie tylko symboliczn膮) mened偶erem nauki i edukacji wy偶szej. Nie chcia艂abym widzie膰 tej zmiany jako mo偶liwo艣ci politycznego sterowania nauk膮, lecz raczej jako nieuchronno艣膰 wydarzaj膮c膮 si臋 w 艣wiecie rz膮dz膮cym si臋 neoliberaln膮 logik膮. Jednak rzeczywisto艣膰 mo偶e okaza膰 si臋 trudniejsza do akceptacji, st膮d nale偶y przemy艣le膰 skal臋 ingerencji w obecny system uniwersytecki, bowiem w polskich warunkach okaza膰 si臋 mo偶e 鈥 przed czym ostrzega艂 profesor Kwiek 鈥 i偶 system ten wprost doprowadzi do upolitycznienia uczelni. A tego nale偶y si臋 wystrzega膰.
Wszystkie projekty podkre艣laj膮 konieczno艣膰 znacznego wzrostu nak艂ad贸w na nauk臋, cho膰 niekoniecznie ju偶 na dydaktyk臋. St膮d wsz臋dzie pojawia si臋 pomys艂, by zr贸偶nicowa膰 uczelnie, tak by okre艣li艂y sw贸j profil w zale偶no艣ci od potencja艂u naukowego. Pojawiaj膮 si臋 wi臋c mocne naukowo uczelnie badawcze, badawczo-dydaktyczne i dydaktyczne. Dodam, 偶e jest to jeden z g艂贸wnych postulat贸w obywatelskiego 鈥濸aktu dla Nauki鈥, bazuj膮cego na idei zr贸wnowa偶onego spo艂ecznego rozwoju. Skutkuje to podniesieniem poziomu bada艅 naukowych, ma bowiem miejsce koncentracja potencja艂u intelektualnego. Z drugiej za艣 strony, by zadba膰 o harmonijny wzrost r贸偶nych typ贸w jednostek, wa偶ny jest przep艂yw kadry akademickiej i wzrost jej mobilno艣ci (tak偶e mi臋dzynarodowej).
Taki podzia艂 uczelni skutkowa艂by rozr贸偶nieniem stanowisk akademickich, w艣r贸d kt贸rych by艂yby 艣cie偶ki naukowa i dydaktyczna. Obywatele Nauki zaproponowali, by doda膰 jeszcze trzeci膮 鈥 wdro偶eniow膮, do kontakt贸w z biznesem. Jednak w sytuacji, gdy nast臋puje zmiana orientacji uczelni na wyra藕nie biznesow膮, nie znajduje to, wed艂ug projektodawc贸w, uzasadnienia w tworzeniu kolejnej 艣cie偶ki.
Kolejn膮 wa偶n膮 kategori膮 wybrzmiewaj膮c膮 we wszystkich trzech projektach jest autonomia uczelni (ju偶 nie wydzia艂贸w, rad naukowych i tak dalej). Podkre艣li艂abym jednak za profesorem Kwiekiem z UAM-u fundamentalno艣膰 zasady transparentno艣ci, kt贸ra winna mie膰 prymat nad autonomi膮, traktowan膮 przez wszystkie zespo艂y jako samorz膮dno艣膰 i suwerenno艣膰 (szczeg贸lnie w kwestiach finansowych). Przecie偶 je艣li jest to uczelnia pa艅stwowa, finansowana ze 艣rodk贸w publicznych, to musi by膰 wiadomo, na co s膮 wydawane pieni膮dze publiczne (mo偶na doda膰, 偶e prof. Kwiek jest te偶 autorem wa偶nej tezy o 鈥瀌eprywatyzacji鈥 szkolnictwa wy偶szego w Polsce. 鈥濪eprywatyzacja to procesy zachodz膮ce w obu sektorach i w ca艂ym systemie: upraszczaj膮c, maleje rola wymiar贸w prywatnych i ro艣nie rola wymiar贸w publicznych – dlatego deprywatyzacja oznacza zarazem 禄republicyzacj臋芦 czy 禄ponowne upublicznienie芦)鈥.
Bycie jednostk膮 autonomiczn膮 oznacza tak偶e niepodporz膮dkowanie si臋 uczelni celom politycznym. Uczelnia winna istnie膰 poza i ponad politycznymi sojuszami zar贸wno na szczeblu og贸lnopolskim, jak i lokalnym. Nawet je艣li chcemy mie膰 rektora czy prezydenta mened偶era, zarz膮dzaj膮cego uniwersytetem, to niech b臋dzie to ekspert, nie za艣 przywieziony w teczce figurant czy przyprowadzony do uczelni lokalny dzia艂acz partyjny. Da to szans臋 na zbudowanie nowej elity spo艂ecznej, intelektualnej, jednak bazuj膮cej na idei (i praktyce) merytokracji, nie za艣 nowego politycznego czy biznesowego feudalizmu czy akademickiej oligarchii. Zdecydowanie popieram postulat konieczno艣ci zmian i kieruj臋 si臋 tu starym chi艅skim przys艂owiem, g艂osz膮cym, 偶e 鈥瀔ryzys mo偶e by膰 szans膮鈥. W przypadku ustawy 2.0 jest to szansa na likwidacj臋 g艂臋boko osadzonych patologii akademickich. U艣wiadommy sobie, 偶e nie ka偶dy na uczelni wykonuje prac臋 naukow膮 na wysokim poziomie, ale te偶 doce艅my inne 艣cie偶ki kariery, odmienne kompetencje, stw贸rzmy kompatybilny, sp贸jny system bada艅 i kszta艂cenia akademickiego. Niech te rozwi膮zania odwo艂uj膮 si臋 jednak do zachodnich dobrych praktyk, nie za艣 b臋d膮 egzotycznymi i niezrozumia艂ymi z punktu widzenia naszej kulturowej specyfiki rozwi膮zaniami. Szczeg贸lnie, 偶e tak wa偶ne dla wszystkich stron procesu reform uniwersyteckich jest umi臋dzynarodowienie polskiej nauki. W tym sensie winni艣my uczy膰 si臋 od najlepszych, unika膰 b艂臋d贸w, kt贸re pojawia艂y si臋 w innych systemach, czerpa膰 dobre praktyki od tych, kt贸rym si臋 powiod艂o.
Na koniec chcia艂abym kr贸tko wymieni膰 kwestie, kt贸rych zabrak艂o w projektach ustawy, a kt贸re s膮 wa偶ne dla istnienia systemu i jego praktyki. Zbyt ma艂o miejsca po艣wi臋cono problemom, kt贸re nazywam 鈥瀞ocjalnymi鈥, zwi膮zanym z 偶yciem osobistym i zawodowym pracownik贸w naukowych i student贸w. Nie podj臋to zatem tematu ochrony socjalnej os贸b zatrudnionych w uczelniach i jednostkach naukowych czy problem贸w kobiet (macierzy艅stwa, kwestii wychowywania ma艂oletnich dzieci, opieki nad osobami zale偶nymi, ale te偶 akademickiego szklanego sufitu). W systemie akademickim istnieje przecie偶 wiele szczelin, kt贸re w nowoczesnych spo艂ecze艅stwach musz膮 by膰 wzi臋te pod uwag臋 w sytuacji organizowania pracy, to jest聽work-life balance czy wsparcie os贸b niepe艂nosprawnych. Bardzo wa偶na dla Obywateli Nauki jest te偶 nieobecna tu kwestia szeroko pojmowanej edukacji, kt贸rej w zasadzie w og贸le nie po艣wi臋cono miejsca, a kt贸ra, obok bada艅 naukowych, stanowi przecie偶 sedno pracy akademickiej, jak r贸wnie偶 popularyzacji wiedzy.
Jakie decyzje podejmie minister Gowin? Czy b臋dzie optowa艂 za szybkim przygotowaniem szczeg贸艂owych rozwi膮za艅, czy raczej skupi si臋 na wyznaczeniu ram prawnych? To drugie podej艣cie jest bli偶sze praktyce akademickiej, ale i temu, co cz臋sto sam podkre艣la 鈥 偶e uczelnia musi mie膰 autonomi臋 w wyznaczaniu sobie w艂asnych cel贸w 鈥 naukowych, ale i biznesowych. Prawo winno by膰 w tym wypadku elastyczne. Czy b臋dzie to rewolucja, czy stopniowa zmiana? Pyta艅 jest wi臋cej ni偶 pewnik贸w, cho膰 dla mnie najwa偶niejsze jest jedno: uniwersytet, czyli kto? Czy s膮 to rektorzy, maj膮cy za zadanie optymalizowa膰 zysk firmy? Czy jest to swoista prawno-polityczna idea do realizowania partykularnych partyjnych interes贸w? Czy jest to 鈥瀔lasa kreatywna鈥 naszych czas贸w? A mo偶e s膮 to tylko 鈥瀙racownicy wiedzy鈥 (za Thomasem Davenportem) lub bardziej zdecydowanie 鈥 鈥瀝obotnicy wiedzy鈥 (za Tomaszem Szkudlarkiem)? Pytanie i mo偶liwe odpowiedzi pokazuj膮 bezsprzecznie, podobnie jak opisane wy偶ej fakty spo艂eczne, 偶e akademia wci膮偶 jest wa偶nym aktorem na scenie spo艂eczno-politycznej.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij