Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Acta Bryleviana

Trudno pisa膰 o Robercie Brylewskim. Jego osi膮gni臋cia i bezkompromisowa postawa wymykaj膮 si臋 standardowym opisom. Wszystko, co zrobi艂, jest w jakim艣 sensie nieuchwytne, cho膰 przecie偶 utrwalone na p艂ytach, w druku i na twardych dyskach. Trudno oprze膰 si臋 wra偶eniu, 偶e w muzyce i pozosta艂ych dzia艂aniach Brylewskiego tkwi膮 tre艣ci o walorach wi臋kszych ni偶 to, co zwykle zawiera si臋 w muzyce rockowej.

ilustr.: Ada Wawer

ilustr.: Ada Wawer


Trudno艣ci wynikaj膮 tak偶e st膮d, 偶e rockmanom nie do twarzy w 偶a艂obnych kirach i pe艂nych patosu zapewnieniach o wielko艣ci. A szczeg贸lnie Brylewskiemu. Niewielu jest tw贸rc贸w, kt贸rych kariera by艂a r贸wnie skromna w splendory, na dodatek w pe艂ni zas艂u偶one. No a poza tym trudno mi opisywa膰 tw贸rc臋, kt贸remu wiele zawdzi臋czam, a nie zd膮偶y艂em si臋 cho膰 w cz臋艣ci odwdzi臋czy膰. Przez ponad dwadzie艣cia lat prawie codziennie s艂ucha艂em nagra艅 kt贸rej艣 z jego grup. A jednak czuj臋, 偶e nie by艂em dostatecznie oddanym fanem. Mam braki w p艂ytach koncertowych, zaniedbywa艂em zbieranie reedycji, z b艂ahych przyczyn odpu艣ci艂em kilka koncert贸w. To, 偶e jego gitara, bity i g艂os towarzyszy艂y mi w najwa偶niejszych momentach 偶ycia, u艣wiadomi艂em sobie dopiero, gdy odszed艂. Zawdzi臋czam mu nie tyle to, kim jestem, ale raczej to, kim si臋 nie sta艂em. S艂uchanie 鈥濱d膮 ludzie Babilonu鈥 lub 鈥濶ie r贸b tego z艂ego鈥 (鈥瀓e艣li tylko chcesz by膰 wolny, nigdy nie pracuj dla Babilonu, nigdy nie chod藕 do niego鈥) w drodze do pracy, kt贸ra spe艂nia艂a wszelkie kryteria Babilonu, pomog艂o mi skorygowa膰 偶yciowe wybory. Taki rodzaj odbioru zobowi膮zuje s艂uchacza do zaanga偶owania przekraczaj膮cego standardowe umilanie czasu i obdarzanie sentymentem. Tym bardziej z艂oszcz膮 鈥瀟witterowe gromnice鈥 cz臋sto stawiane przez ludzi, kt贸rzy maj膮c szcz臋艣cie pozna膰 muzyk臋 Izraela i Kryzysu w heroicznych czasach tych grup, nie skorzystali z przestr贸g. Poszli do Babilonu i przyczynili si臋 do budowy rzeczywisto艣ci, w kt贸rej s艂uchanie radykalnej muzyki sta艂o si臋 niezobowi膮zuj膮cym dodatkiem do publicznego wizerunku.
Bez Roberta Brylewskiego nie by艂oby w Polsce autentycznej i niezale偶nej muzyki. Zapewne powsta艂oby kilka niez艂ych zespo艂贸w, niekt贸re nagra艂yby ciekawe p艂yty i da艂y pami臋tne koncerty. Trudno by艂oby jednak odr贸偶ni膰 je od odpowiednik贸w z s膮siednich kraj贸w.
Na szcz臋艣cie istnieje specyficznie polska wariacja zachodniej kontrkultury. Zawar艂a si臋 dyskografii Brylewskiego, w p艂ytach, na kt贸rych pojawia艂 si臋 go艣cinnie, i oko艂o dwustu nagraniach z prowadzonego przeze艅 studia Z艂ota Ska艂a.
Polska muzyka buntu brzmi troch臋 kostropato, momentami zgrzebnie i archaicznie. Zawsze oddaje ducha czas贸w, w kt贸rych dokonano nagrania. Kompozycje z 鈥瀋zarnej鈥 p艂yty Brygady Kryzys, efekt korzystnego zbiegu okoliczno艣ci (zesp贸艂 w ramach test贸w nowego studia wytw贸rni Tonpress otrzyma艂 mn贸stwo czasu na nagrania) i wsp贸艂pracy z progresywnie my艣l膮cym realizatorem J贸zefem B. Nowakowskim to 艣wiadectwo stanu wojennego. Psychodeliczne poszukiwania zamkni臋to w zimnej, prawie industrialnej formie. Po latach okaza艂o si臋, 偶e klaustrofobiczny nastr贸j albumu lepiej oddaje groz臋 i beznadziej臋 stanu wojennego ni偶 opracowania historyk贸w, wspomnieniowe reporta偶e i pochodz膮ca z epoki proza. 鈥濨iada Biada Biada鈥 debiutancka p艂yta grupy Izrael to ju偶 zupe艂nie inne barwy. Okaza艂o si臋, 偶e muzyka reggae i rastafaria艅ska wra偶liwo艣膰 doskonale przyjmuj膮 si臋 u S艂owian, tak偶e b臋d膮cych potomkami niewolnik贸w. Album sympatycznie si臋 starzeje. Po latach wzrusza szlachetn膮 naiwno艣ci膮, kt贸rej pr贸偶no szuka膰 u wi臋kszo艣ci wsp贸艂czesnych nadwi艣la艅skich rastaman贸w, skupiaj膮cych si臋 na kopiowaniu jamajskiego orygina艂u. 鈥1991鈥 鈥撀爌艂yta nagrana w legendarnym londy艅skim studiu Ariwa by艂a z kolei niezwykle nowoczesna. Otwiera艂a epok臋 艂膮czenia styl贸w i gatunk贸w. Zdaje si臋 te偶 metafor膮 nadziei, kt贸re na kr贸tko ow艂adn臋艂y nasz膮 cz臋艣膰 Europy po upadku 偶elaznej kurtyny.
Brylewski rozwija艂 swoje realizatorskie talenty dzi臋ki fascynacji dubem, gatunkiem jamajskiej muzyki i technik膮 nagraniow膮 eksponuj膮c膮 g艂臋bi臋 brzmienia basu. Od tej pory b臋dzie si臋 zajmowa膰 nie tylko gitarami, ale tak偶e elektronik膮. Z powodzeniem przeciera艂 szlaki dla polskich hip hopowc贸w czy producent贸w techno. Wyda艂 dubowe wersje utwor贸w Izraela, solow膮 p艂yt臋 鈥濿arsaw Beat鈥. Ciekawym, cho膰 niedocenionym epizodem by艂 jeden z etap贸w wsp贸艂pracy z Paw艂em Kelnerem Rozwadowskim 鈥 p艂yta 鈥濼ehno Terror鈥 duetu Max i Kelner 鈥 prekursorska, intuicyjna odpowied藕 na zachodni膮 eksplozj臋 elektronicznej muzyki tanecznej i ameryka艅ski rap. Po latach te dziwne, partyzanckie nagrania zyska艂y przyjemn膮 patyn臋. Czaruj膮 t膮 sam膮 naiwno艣ci膮 i odr臋bno艣ci膮 co pierwsze nagrania Izraela.
Te kroki milowe nast臋powa艂y zaraz po sobie, lub wr臋cz jednocze艣nie. Dzia艂aj膮c z Izraelem, by艂 jednocze艣nie wsp贸艂tw贸rc膮 bombastycznego brzmienia grupy Armia. Recenzenci nazywali je 鈥瀞ymfonicznym, progresywnym punk rockiem鈥.
Nigdy nie zako艅czy艂 muzycznych poszukiwa艅. Kolejne przedsi臋wzi臋cia by艂y nowymi rozdzia艂ami w historii muzyki niezale偶nej. Nowoczesne, motoryczne nagrania grupy Falarek czy psychodeliczny, eklektyczny projekt 52UM po latach okazuj膮 si臋 mie膰 wi臋cej 艣wie偶o艣ci ni偶 nagrania debiutant贸w.
Najwi臋kszym zagro偶eniem dla punkowych muzyk贸w jest nostalgia starzej膮cej si臋 publiczno艣ci, kt贸ra 偶ywo reaguje na 鈥瀉lternatywne przeboje鈥, ignoruj膮c wsp贸艂czesne przedsi臋wzi臋cia. Brylewski wielokrotnie poddawa艂 w艂asne dokonania artystycznemu recyklingowi. Przetwarza艂 stare utwory na rozmaite sposoby, w艂膮cza艂 w nowych aran偶acjach do repertuaru tworzonych z Ryszardem Tymonem Tyma艅skim projekt贸w Dyli偶ans i Poganie, odgrywa艂 na koncertach sk艂adu Trudna M艂odzie偶 i reaktywowanego Kryzysu. Nawet je艣li odgrzewa艂 przy takich okazjach (najpewniej sojowe) kotlety, to okazywa艂y si臋 r贸wnie smaczne jak te prosto z patelni. Nowe, rozwibrowane aran偶acje, pe艂ne improwizacji, zaskakuj膮cych zwrot贸w akcji, autoironicznych gest贸w sprawia艂y, 偶e koncerty by艂y za ka偶dym razem intensywnym prze偶yciem. Podobnie rzecz mia艂a si臋 z p艂yt膮 鈥濳ryzys Komunizmu鈥, nagranymi na nowo utworami pierwszego wa偶nego zespo艂u Brylewskiego.
Tomasz Adamski, drugi filar krajowego undergroundu, lider Siekiery, zespo艂u, kt贸ry r贸wnie odwa偶nie zmienia艂 swoje oblicze, w jednym z wywiad贸w u偶y艂 okre艣lenia 鈥瀞艂owia艅ski punk鈥. Zacz臋艂o 偶y膰 w艂asnym 偶yciem, z czasem staj膮c si臋 synonimem tego, co w krajowej alternatywie kiepskie i wt贸rne. Dzi艣 trzeba je odczarowa膰, bo z perspektywy blisko czterdziestu lat okazuje si臋 doskonale opisywa膰 talent i oryginalno艣膰 Adamskiego, Brylewskiego i kilku innych tw贸rc贸w polskiego podziemia.
Brylewski by艂 przede wszystkim muzykiem. Na scenie i w studio towarzyszy艂 najbardziej utalentowanym polskim tek艣ciarzom, mi臋dzy innymi Magurze 鈥撀燤aciejowi G贸ralskiemu, Tomaszowi Budzy艅skiemu, Tomaszowi Lipi艅skiemu, Marcinowi 艢wietlickiemu. Sam pisa艂 oszcz臋dnie, has艂owo, u偶ywaj膮c s艂贸w troch臋 tak, jak korzysta si臋 z nich w nagraniach dubowych. Bywa艂y proste i naiwne, ale z regu艂y zadziwiaj膮co trafne. Zn贸w odnios臋 si臋 do osobistego do艣wiadczenia. W czasach licealnego antyklerykalizmu to w艂a艣nie s艂uchanie Izraela uratowa艂o mnie przed intelektualnymi i moralnymi mieliznami bezrefleksyjnego odrzucania chrze艣cija艅stwa. Z tekstami do utwor贸w Brylewskiego obcuj臋 zdecydowanie cz臋艣ciej ni偶 z Bibli膮. To w艂a艣nie one otworzy艂y mnie na przes艂anie, kt贸rego nie potrafili wyartyku艂owa膰 katecheci ani instytucje ko艣cielne.
Brylewski nie ogranicza艂 si臋 do muzyki. Rzadko wspomina si臋 o jego rysunkach, kola偶ach, eksperymentach z filmem i animacj膮 czy grafik膮 komputerow膮. A tymczasem cho膰by pionierski komputerowy art zin 鈥濭onietz Konopny鈥 (ulubiony motyw: mistrz Yoda i Genera艂 Jaruzelski pal膮cy jointy) wart jest przypomnienia, zw艂aszcza w dobie renesansu zainteresowania demo scen膮 skupion膮 wok贸艂 komputer贸w Atari, Commodore i Amiga.
Wyst膮pi艂 te偶 w kilku filmach. Ostatnia rola, w 艣mieszno-gorzkim 鈥濸olskim G贸wnie鈥, sta艂a si臋 swoistym memorandum. W finale (zn贸w 鈥 przedrze藕niaj膮c Jaruzelskiego) og艂asza 鈥瀞tan psychodeliczny na terenie ca艂ego kraju鈥 i wysadza w powietrze budynek, w kt贸rym toczy si臋 komercyjna i tandetna impreza muzyczna, symbolizuj膮ca pauperyzacj臋 polskiej kultury.
Robert Brylewski mia艂 skomplikowan膮 biografi臋. By艂 nadproduktywny. Nie zawsze ko艅czy艂 i domyka艂 rozpocz臋te projekty. Wiele jego wa偶nych dokona艅 powstawa艂o przy okazji, po drodze, rzutem na ta艣m臋, w partyzanckich warunkach. Po przedwczesnej 艣mierci ojca polskiego undergroundu przyjaciele, dziennikarze i fani zacz臋li przypomina膰 jego osi膮gni臋cia i publicznie zastanawia膰 si臋 nad form膮 upami臋tnienia. Jestem przekonany, 偶e dokonania Brylewskiego nie potrzebuj膮 uwiecznienia w spi偶u, po艣miertnych odznacze艅 i tym podobnych gest贸w. By艂yby one raczej nobilitacj膮 dla przyznaj膮cych je oficjeli ni偶 artysty. Jego przynale偶no艣膰 to postulowany na p艂ycie 鈥濶abij faj臋鈥 鈥濿olny nar贸d鈥, a nie zbiurokratyzowane i odhumanizowane pa艅stwo, kt贸remu niewiele zawdzi臋cza艂. Refren pami臋tnego utworu Izraela g艂osi 鈥濶asza kultura jest teraz/ Nasza kultura jest tu鈥. To prawda. Tw贸rczo艣膰 Brylewskiego nie pasuje do muzealnych gablot. S艂u偶y do codziennej praktyki, s艂uchania, skandowania, powielania na monitorach, vlepkach i szablonach. Skoro przysz艂o mi zabra膰 g艂os we wspominkach o Robercie Brylewskim, pozwol臋 sobie zg艂osi膰 postulat zebrania jego dokona艅 i kompletnej publikacji w formie 鈥濧cta Bryleviana鈥. Zostawi艂 po sobie tyle nagra艅 i grafik, 偶e inspiracji starczy dla wielu przysz艂ych pokole艅. Najbardziej godny spos贸b oddania ho艂du to s艂uchanie tego, co mia艂 nam do przekazania.
***

Pozosta艂e teksty z聽bie偶膮cego numeru dwutygodnika 鈥濳ontakt鈥 mo偶na znale藕膰聽tutaj.

***

Polecamy tak偶e:

Ud藕wi臋kowiony Mickiewicz. Spe艂niony sen Bia艂oszewskiego?

Pablopavo: Ta syta Warszawa nie bardzo mnie interesuje

Dr偶膮ce cia艂o mesjasza

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij