Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

64. Berlinale: Raz na wojnie, raz w winiarni

Po barwnej rozrywkowej i stoj─ůcej na przyzwoitym poziomie inauguracji 64. Berlinale przyszed┼é czas na kino powa┼╝niejsze i ÔÇô co istotne ÔÇô z pewno┼Ťci─ů nie gorsze.


 
Po barwnej, rozrywkowej i stoj─ůcej na przyzwoitym poziomie inauguracji 64. Berlinale (ÔÇ×Grand Budapest HotelÔÇŁ Wesa Andersona) przyszed┼é czas na kino powa┼╝niejsze i ÔÇô co istotne ÔÇô z pewno┼Ťci─ů nie gorsze.

 
Pierwszym objawieniem festiwalu jest nieustannie trzymaj─ůcy w napi─Öciu i sprawnie zrealizowany brytyjski film ÔÇ×ÔÇÖ71ÔÇŁ w re┼╝yserii utalentowanego Francuza, Yanna DemangeÔÇÖa, dla kt├│rego by┼é to pe┼énometra┼╝owy debiut fabularny. Akcja rozgrywa si─Ö w tytu┼éowym roku 1971, podczas wojny domowej w Irlandii. Brytyjscy rekruci zostaj─ů wys┼éani do Belfastu by stan─ů─ç po stronie katolik├│w skonfliktowanych z protestantami. Obie frakcje maj─ů w swoich szeregach jednostki paramilitarne i stosuj─ů partyzanckie metody walki. Wyszkoleni i ÔÇô wydawa─ç by si─Ö mog┼éo ÔÇô doskonale zorganizowani rekruci zawodz─ů podczas chrztu bojowego. Zaatakowani przez wzburzony t┼éum wycofuj─ů si─Ö w pop┼éochu. Dwaj spo┼Ťr├│d z nich zostaj─ů jednak na zupe┼énie im obcym terytorium wroga. Jeden natychmiast ginie, a drugi ucieka. I w┼éa┼Ťnie desperacka pr├│ba przedarcia si─Ö do angielskiej bazy jest tematem tego stuminutowego filmu.
 
Nie jest to jednak proste kino sensacyjne. Nocna w─Ödr├│wka bohatera nieznanymi mu ulicami miasta urasta do rangi metafory ludzkiego ┼╝ycia w duchu egzystencjalizmu, oraz atmosferze ÔÇ×ProcesuÔÇŁ Franza Kafki. Cel wydaje si─Ö niemo┼╝liwy do osi─ůgni─Öcia, droga ku niemu nieznana, a wszyscy wok├│┼é zrobi─ů wszystko, by przeszkodzi─ç w jego osi─ůgni─Öciu. Mimo to Gary (Jack OÔÇÖConnell) podejmuje heroiczn─ů walk─Ö o ┼╝ycie. A nie jest to niezniszczalny bohater znany z ameryka┼äskiego kina sensacyjnego, lecz nieporadny i wra┼╝liwy m┼éodzieniec, kt├│ry nie ma nic do stracenia, poniewa┼╝ w jego sytuacji kapitulacja oznacza┼éaby ┼Ťmier─ç. Poza wyd┼║wi─Ökiem filozoficznym oraz silnym oddzia┼éywaniem emocjonalnym, ÔÇ×ÔÇÖ71ÔÇŁ zawiera r├│wnie┼╝ mocno wyeksponowany aspekt polityczny ÔÇô zajmuje stanowisko antywojenne. M┼éodzi, nie┼Ťwiadomi tego, co ich czeka rekruci s─ů figur─ů uniwersaln─ů. Pasuj─ů zar├│wno do wojny domowej w Irlandii, jak i do misji militarnych wysy┼éanych do Iraku czy Afganistanu. A sugestywne ┼Ťrodki wyrazu, wywo┼éuj─ůce siln─ů identyfikacj─Ö z g┼é├│wnym bohaterem, sprawiaj─ů ┼╝e przes┼éanie tw├│rc├│w jest bardzo przekonuj─ůce. W czasach gdy wojny sta┼éy si─Ö wirtualne, a cierpienie anonimowych ofiar spowszednia┼éo i przesta┼éo porusza─ç opini─Ö publiczn─ů, pojawi┼é si─Ö tw├│rca, kt├│ry na przyk┼éadzie jednostki przypomina, czym jest trwoga o ┼╝ycie i o co naprawd─Ö chodzi w dzisiaj ju┼╝ wy┼Ťwiechtanym sloganie: wojna jest straszna.
 
Remake, kt├│ry nie zachwyca

Poczucie niedosytu pozostawi┼é natomiast Rachid Bouchareb, kt├│rego remake ÔÇ×Dw├│ch ludzi z miastaÔÇŁ (ÔÇ×Deux hommes dans la villeÔÇŁ, 1973) stoi przede wszystkim dobrym aktorstwem i wysmakowanymi zdj─Öciami w rozleg┼éych i urokliwych plenerach Teksasu. Re┼╝yser nie tylko przeni├│s┼é miejsce akcji z Francji do Ameryki, lecz tak┼╝e wprowadzi┼é zmiany w fabule, w zwi─ůzku z czym ÔÇ×La voie de l’ennemiÔÇŁ (ÔÇ×Two Men in TownÔÇŁ) nale┼╝y traktowa─ç nie jako remake sensu strico, lecz jako film inspirowany dzie┼éem Jos├ę Giovanniego z lat 70. Grany przez Foresta Whitakera g┼é├│wny bohater po kilkunastu latach odsiadki za morderstwo wychodzi na zwolnienie warunkowe. Za kratami nawr├│ci┼é si─Ö na islam i jest zdeterminowany, by zacz─ů─ç proste i spokojne ┼╝ycie na nowo. Pomaga mu w tym kontroluj─ůca jego poczynania pani kurator (Brenda Blethyn), lecz k┼éody pod nogi rzuca mu szeryf (Harvey Keitel), kt├│rego przyjaciel pad┼é ofiar─ů Williama Garnetta (Whitaker), a tak┼╝e by┼éy wsp├│lnik z przest─Öpczego ┼Ťwiatka, kt├│ry nie mo┼╝e pogodzi─ç si─Ö z jego nowym ÔÇô praworz─ůdnym i religijnym ÔÇô obliczem.
 
Film opowiada o trudno┼Ťciach, z kt├│rymi musz─ů zmaga─ç si─Ö zresocjalizowani wi─Ö┼║niowie po wyj┼Ťciu na wolno┼Ť─ç; o silnej woli, nonkonformizmie i cierpliwo┼Ťci, kt├│rych potrzeba, by nie wr├│ci─ç na przest─Öpcz─ů ┼Ťcie┼╝k─Ö w z jednej strony nieprzyjaznym i nieufnym, a z drugiej pe┼énym pokus ┼Ťwiecie. Za nie do ko┼äca trafione mo┼╝na uzna─ç jednak przeniesienie opowie┼Ťci o problemach francuskich imigrant├│w na grunt ameryka┼äski i doprawienie go islamem, co zapewne mia┼éo na celu uwsp├│┼écze┼Ťnienie i uaktualnienie historii sprzed czterdziestu lat. Toporne wydaje si─Ö r├│wnie┼╝ zako┼äczenie, do kt├│rego fabu┼éa zmierza zbyt prost─ů ┼Ťcie┼╝k─ů. Scena morderstwa, kt├│ra zarazem rozpoczyna i ko┼äczy film, nasuwa skojarzenia z ÔÇ×Kr├│tkim filmem o zabijaniuÔÇŁ Krzysztofa Kie┼Ťlowskiego, sugeruj─ůcym fina┼é jeszcze wcze┼Ťniej ni┼╝ w pierwszej scenie, bo ju┼╝ w tytule. W dziele Polaka grany przez Miros┼éawa Bak─Ö bohater by┼é jednak znacznie bardziej skomplikowany, a przez to r├│wnie┼╝ bardziej interesuj─ůcy dla widza. Jego zachowanie nie by┼éo oczywiste, a motywacja trudna do odgadni─Öcia i zrozumienia ÔÇô w przeciwie┼ästwie do kreowanego przez Whitakera dobrotliwego Williama, kt├│ry walczy ze swoj─ů wybuchow─ů natur─ů i chocia┼╝ nie zawsze wygrywa, to zazwyczaj zachowuje si─Ö zgodnie z oczekiwaniami. A przewidywalno┼Ť─ç na ekranie nudzi.
 

 
Wino (nie)ekologiczne
 
Poza filmami konkursowymi na uwag─Ö zas┼éuguj─ů r├│wnie┼╝ te prezentowane w sekcji Panorama Dokumentu. W┼éosko-francuska produkcja ÔÇ×Natural ResistanceÔÇŁ w re┼╝yserii Jonathana Nossitera opowiada o problemach, z kt├│rymi zmagaj─ů si─Ö w┼éoscy producenci wina, pos┼éuguj─ůcy si─Ö tradycyjnymi metodami wytwarzania szlachetnego trunku. Pr├│by komisyjnych standaryzacji norm prowadz─ů do absurd├│w ÔÇô ujednolicenia koloru, zapachu i innych w┼éa┼Ťciwo┼Ťci wina, kt├│re w produkcji nieprzemys┼éowej rokrocznie zmieniaj─ů si─Ö zale┼╝nie od klimatu. Kultywuj─ůcy winiarsk─ů tradycj─Ö wytw├│rcy s─ů powoli wypierani z rynku przez w┼éa┼Ťcicieli przemys┼éowych winiarni, kt├│rych wydajno┼Ť─ç zwi─Ökszaj─ů pestycydy i inne chemikalia. Efektem takiej uprawy winoro┼Ťli jest nie tylko wyja┼éowienie gleby, lecz przede wszystkim utrata warto┼Ťci od┼╝ywczych, energetycznych oraz walor├│w smakowych produktu ko┼äcowego ca┼éego procesu. Film Nossitera jest interesuj─ůcy r├│wnie┼╝ ze wzgl─Ödu na dekonstrukcyjn─ů metod─Ö opowiadania. ÔÇ×Produkujemy wino, a nie wino ekologiczneÔÇŁ ÔÇô stwierdza jeden z bohater├│w dokumentu. W ten spos├│b przypomina nam o tym, ┼╝e przemys┼éowi producenci narzucili spo┼éecze┼ästwu now─ů terminologi─Ö. Ludzie zacz─Öli nazywa─ç winem masowo produkowane sikacze i inne trunki w─ůtpliwej jako┼Ťci, kt├│re nie maj─ů nic wsp├│lnego z tradycj─ů i histori─ů, stanowi─ůcymi dusz─Ö prawdziwego wina. Natomiast to, czym wino by┼éo dotychczas, zacz─Öto nazywa─ç winem ekologicznym. W ten spos├│b nastawieni wy┼é─ůcznie na zysk producenci przemys┼éowi przyw┼éaszczyli sobie szlachetn─ů tradycj─Ö, kt├│r─ů sprzedaj─ů ludziom razem z fa┼észyw─ů nazw─ů produktu, kt├│ry wcale nie jest winem, lecz winopodobnym trunkiem, kt├│rego w┼éa┼Ťciwo┼Ťci i specyfika s─ů zdeterminowane przez urz─Ödnik├│w, a nie natur─Ö.
 
Powaga tematu wcale nie przeszkadza tw├│rcy w artystycznej ekspresji po┼éudniowego temperamentu, przejawiaj─ůcej si─Ö w ciep┼éym, zabawnym portretowaniu bohater├│w, ironicznych komentarzach oraz wielu zabiegach formalnych, wywo┼éuj─ůcych salwy ┼Ťmiechu podczas seansu i czyni─ůcych film lekkim, a zarazem tre┼Ťciwym. Pozycja obowi─ůzkowa dla ka┼╝dego kinomana (w filmie historia wina ┼é─ůczy si─Ö z histori─ů kinematografii ÔÇô oryginalna, a jednocze┼Ťnie bardzo trafna i intelektualnie p┼éodna analogia) oraz mi┼éo┼Ťnika wina. Pozostaje mie─ç nadziej─Ö, ┼╝e filmem zainteresuj─ů si─Ö polscy dystrybutorzy lub organizatorzy festiwali.
 
Je┼Ťli nie chc─ů Pa┼ästwo przegapi─ç kolejnych wyda┼ä naszego tygodnika, zach─Öcamy do zapisania si─Ö do naszego newslettera.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś