fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

23 rzeczy, kt贸rych nie dowiecie si臋 o kapitalizmie.

Zamiast 23 nowych rzeczy o kapitalizmie, dowiadujemy si臋 tylko, 偶e ekonomia, 鈥瀢 takiej wersji, jaka by艂a praktykowana przez ostatnie trzydzie艣ci lat, czynnie przyczyni艂a si臋 do krzywdy wi臋kszo艣ci ludzko艣ci鈥.

Kryzys gospodarczy i finansowy, kt贸rego do艣wiadczyli艣my w ostatnich latach, sta艂 si臋 okazj膮 do wielu dyskusji o dominuj膮cym modelu gospodarczym, nurtach intelektualnych, kt贸re go kszta艂towa艂y, czy zmianach, kt贸rych wymaga. Pojawia艂o i wci膮偶 pojawia si臋 wiele opinii skrajnych – od postulat贸w ca艂kowitego odrzucenia porz膮dku opartego na prywatnej w艂asno艣ci i rynku, po zrzucenie ca艂ej winy za kryzys na dzia艂ania i regulacje pa艅stwowe. W 23 rzeczach, kt贸rych nie m贸wi膮 ci o kapitalizmie Ha-Joon Chang, korea艅ski ekonomista, chce w 23 krokach ukaza膰 nam jak naprawd臋 dzia艂a kapitalizm. Jego zdaniem to, co dotychczas m贸wili nam tzw. 鈥瀢olnorynkowcy鈥, by艂o 鈥瀢 najlepszym wypadku tylko cz臋艣ciow膮 prawd膮, a w najgorszym w og贸le ni膮 nie by艂o鈥. Jednak po lekturze ksi膮偶ki, obejmuj膮cej szerokie spektrum temat贸w, od kwestii wynagrodzenia menad偶er贸w i w艂asno艣ci firm, po wolny handel i rozw贸j gospodarczy, dok艂adnie to samo mo偶na powiedzie膰 o tezach autora.
 
Od pocz膮tku wychodzi on z b艂臋dnych za艂o偶e艅 i ustawia sobie przeciwnika tam, gdzie go nie ma: 鈥瀔azano nam w pe艂ni zaufa膰 rynkowi i po prostu zej艣膰 mu z drogi鈥 – w rzeczywisto艣ci fakt, 偶e rynek ma swoje ograniczenia i zawodno艣ci jest od dawna znany i badany, a konieczno艣膰 zaanga偶owania pa艅stwa w niekt贸re dziedziny czy regulacje jest cz臋艣ci膮 g艂贸wnego nurtu ekonomii.
 

***

 
Przyj膮wszy taki punkt wyj艣cia, autor stosuje r贸偶nego rodzaju sofistyczne zabiegi dla poparcia swoich tez. Nast臋pstwo czasowe r贸偶nych wydarze艅 – jak np. wprowadzenia liberalizacji handlu i zmniejszenia tempa wzrostu w niekt贸rych krajach – interpretuje jako przyczyn臋 i skutek, co cz臋sto nie jest uprawnione (jak z bocianami i dzie膰mi – jak ludzie przenie艣li si臋 do miast, w kt贸rych by艂o mniej bocian贸w, to spad艂a dzietno艣膰). A fakt, 偶e z wolnego handlu korzystaj膮 te偶 kraje bogate wprost prowadzi autora do zarzut贸w o 艣wiadome dzia艂anie ze z艂膮 wol膮. Podobnie wyprowadzanie z pojedynczych przypadk贸w og贸lnych zasad – jak dla roli pa艅stwa w 鈥瀞tawianiu na najlepszych鈥 – wybieraniu firm b膮d藕 ca艂ych bran偶, kt贸re s膮 wspierane i odnosz膮 sukces gospodarczy. Nikt nie przeczy, 偶e czasem to dzia艂a, jednak nie podwa偶a to og贸lnej zasady, 偶e pa艅stwo gorzej spe艂nia si臋 w tej roli ni偶 zdecentralizowany rynek (nie wchodz膮c ju偶 w dyskusje o celowo艣ci takiego przeznaczania publicznych pieni臋dzy).
 
Powy偶sze rozumowanie bywa wzmocnione arbitralnym doborem danych. Afryka Subsaharyjska rozwija艂a si臋 w tempie 鈥瀟ylko 0,2% [per capita] mi臋dzy 1980 a 2009 rokiem鈥 – jako kontrast do wcze艣niejszego, szybszego rozwoju, w czasach, gdy bariery protekcjonistyczne by艂y wy偶sze. Tyle tylko, 偶e dok艂adniejsze spojrzenie na dane pokazuje, 偶e wzrost znacz膮co przyspieszy艂 w pierwszej dekadzie XXI wieku. Czemu tak si臋 sta艂o? Czy wtedy zacz臋艂y przynosi膰 efekty wprowadzanych wcze艣niej wolnorynkowych reform? Tego si臋 z ksi膮偶ki nie dowiemy.
 

***

 
Tendencyjno艣膰 doboru fakt贸w uwypukla te偶 brak jakiejkolwiek wzmianki o transformacji Europy 艢rodkowo-Wschodniej, gdzie otwarcie si臋 na handel i integracja z Zachodem da艂a spektakularne efekty. Nie dowiemy si臋 wi臋c, czemu to, co zadzia艂a艂o w jednym regionie, mia艂oby nie dzia艂a膰 w innym – szczeg贸lnie, 偶e autor z podziwu godn膮 lekko艣ci膮 odrzuca znaczenie kultury dla rozwoju gospodarczego i skuteczno艣ci poszczeg贸lnych rozwi膮za艅, pozostawiaj膮c wszystko polityce (鈥瀔ultura jest raczej skutkiem, ni偶 przyczyn膮 rozwoju gospodarczego鈥).
 
Gdzie indziej wskazania i wnioski s膮 do艣膰 banalne, jak te, by do por贸wnywania kraj贸w u偶ywa膰 PKB skorygowanego o si艂臋 nabywcz膮, a najlepiej w og贸le szuka膰 szerszego wska藕nika (rozdzia艂 Stany Zjednoczone nie s膮 krajem o najwy偶szym standardzie 偶ycia na 艣wiecie). To pogl膮d obecny w mainstreamie od lat, wszystkie argumenty zosta艂y w tej dyskusji ju偶 chyba powiedziane. Podobnie rozdzia艂 zapowiadaj膮cy si臋 ciekawie (Pralka zmieni艂a 艣wiat bardziej ni偶 internet) tonie na koniec w banale 鈥 鈥瀞i艂y technologiczne 聽kszta艂towa艂y wydarzenia gospodarcze i spo艂eczne w kapitalizmie w du偶o bardziej skomplikowany spos贸b ni偶 zazwyczaj si臋 uwa偶a鈥. Natomiast o roli internetu nie dowiemy sie nic ponad to, 偶e zmniejszy艂 czas przesy艂ania informacji.
 
Nie znaczy to, 偶e w ksi膮偶ce nie ma trafnych spostrze偶e艅 czy s艂usznie dostrze偶onych b艂臋d贸w i nieoczywisto艣ci obecnych w g艂贸wnym nurcie debaty ekonomicznej. Nie id膮 jednak za tym przemy艣lane i odpowiednio umotywowane propozycje rozwi膮za艅. Na przyk艂ad krytyka formy w艂asno艣ci firm dominuj膮cej w krajach anglosaskich 鈥 sp贸艂ek akcyjnych z bardzo rozproszonym akcjonariatem 鈥 ko艅czy sie przedstawieniem innych, obecnych tu i 贸wdzie schemat贸w (firmy rodzinne, firmy ze znacz膮cym udzia艂em pa艅stwa) ale pozostawiona bez wskazania wad innych system贸w jest nieprzekonuj膮ca.
 

***

 
Powracaj膮c jeszcze na chwil臋 do tak podkre艣lanej w ksi膮偶ce roli pa艅stwa, warto zauwa偶y膰 zupe艂ny brak odniesienia si臋 do b艂臋d贸w jakie cz臋艣ciowo doprowadzi艂y do kryzysu. Retoryka tzw. 鈥瀢olnorynkowc贸w鈥 wytyka rz膮dom, 偶e zapewniaj膮c gwarancje bankom i instytucjom finansowym de facto zach臋ca艂y je do podejmowania zbyt ryzykownych dzia艂a艅. Z drugiej strony, nadmierna ilo艣膰 niskiej jako艣ci kredyt贸w hipotecznych w USA, jedna z przyczyn za艂amania sektora finansowego, by艂a r贸wnie偶 efektem zach臋t ameryka艅skiego rz膮du. Te wa偶ne zastrze偶enia odnosz膮ce si臋 do nadmiernej roli pa艅stwa w gospodarce (i prowadz膮cych do b艂臋d贸w rynku) nie s膮 zupe艂nie w ksi膮偶ce poruszone.
 
List臋 tego typu b艂臋d贸w, uproszcze艅 i pomini臋膰 mo偶na ci膮gn膮膰 d艂ugo (zachwyty nad pa艅stwowym 聽planowaniem, uproszczone spojrzenie na problem wzrostu w Afryce Subsaharyjskiej). Autor cz臋sto kieruje si臋 w艂asn膮 intuicj膮, bez oparcia w rzetelnych danych czy badaniach (a przynajmniej z tym si臋 nie zdradza). Tego typu dywagacje niewiele wnosz膮 do powa偶nej dyskusji. Utrzymana w tonie gazetowych dyskusji narracja daje tak膮 te偶 wiedz臋 鈥 na zwulgaryzowane, gazetowe argumenty zwolennik贸w 鈥瀒deologii wolnorynkowej鈥 dostajemy zwulgaryzowane, gazetowe argumenty jej krytyk贸w. Zamiast 23 nowych rzeczy o kapitalizmie, dowiadujemy si臋 wi臋c tylko, 偶e ekonomia, 鈥瀢 takiej wersji, jaka by艂a praktykowana przez ostatnie trzydzie艣ci lat, czynnie przyczyni艂a si臋 do krzywdy wi臋kszo艣ci ludzko艣ci鈥. Dla tej jednej rzeczy nie warto po t臋 ksi膮偶k臋 si臋ga膰.
 
Ha-Joon Chang 23 rzeczy, kt贸rych nie m贸wi膮 ci o kapitalizmie. Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2013. 346 stron.
 
Je艣li nie chc膮 Pa艅stwo przegapi膰 kolejnych wyda艅 naszego tygodnika, zach臋camy do zapisania si臋 do naszego newslettera.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij