magazyn lewicy katolickiej

23 rzeczy, kt├│rych nie dowiecie si─Ö o kapitalizmie.

Zamiast 23 nowych rzeczy o kapitalizmie, dowiadujemy si─Ö tylko, ┼╝e ekonomia, ÔÇ×w takiej wersji, jaka by┼éa praktykowana przez ostatnie trzydzie┼Ťci lat, czynnie przyczyni┼éa si─Ö do krzywdy wi─Ökszo┼Ťci ludzko┼ŤciÔÇŁ.

Kryzys gospodarczy i finansowy, kt├│rego do┼Ťwiadczyli┼Ťmy w ostatnich latach, sta┼é si─Ö okazj─ů do wielu dyskusji o dominuj─ůcym modelu gospodarczym, nurtach intelektualnych, kt├│re go kszta┼étowa┼éy, czy zmianach, kt├│rych wymaga. Pojawia┼éo i wci─ů┼╝ pojawia si─Ö wiele opinii skrajnych – od postulat├│w ca┼ékowitego odrzucenia porz─ůdku opartego na prywatnej w┼éasno┼Ťci i rynku, po zrzucenie ca┼éej winy za kryzys na dzia┼éania i regulacje pa┼ästwowe. W 23 rzeczach, kt├│rych nie m├│wi─ů ci o kapitalizmie Ha-Joon Chang, korea┼äski ekonomista, chce w 23 krokach ukaza─ç nam jak naprawd─Ö dzia┼éa kapitalizm. Jego zdaniem to, co dotychczas m├│wili nam tzw. ÔÇ×wolnorynkowcyÔÇŁ, by┼éo ÔÇ×w najlepszym wypadku tylko cz─Ö┼Ťciow─ů prawd─ů, a w najgorszym w og├│le ni─ů nie by┼éoÔÇŁ. Jednak po lekturze ksi─ů┼╝ki, obejmuj─ůcej szerokie spektrum temat├│w, od kwestii wynagrodzenia menad┼╝er├│w i w┼éasno┼Ťci firm, po wolny handel i rozw├│j gospodarczy, dok┼éadnie to samo mo┼╝na powiedzie─ç o tezach autora.
 
Od pocz─ůtku wychodzi on z b┼é─Ödnych za┼éo┼╝e┼ä i ustawia sobie przeciwnika tam, gdzie go nie ma: ÔÇ×kazano nam w pe┼éni zaufa─ç rynkowi i po prostu zej┼Ť─ç mu z drogiÔÇŁ – w rzeczywisto┼Ťci fakt, ┼╝e rynek ma swoje ograniczenia i zawodno┼Ťci jest od dawna znany i badany, a konieczno┼Ť─ç zaanga┼╝owania pa┼ästwa w niekt├│re dziedziny czy regulacje jest cz─Ö┼Ťci─ů g┼é├│wnego nurtu ekonomii.
 

***

 
Przyj─ůwszy taki punkt wyj┼Ťcia, autor stosuje r├│┼╝nego rodzaju sofistyczne zabiegi dla poparcia swoich tez. Nast─Öpstwo czasowe r├│┼╝nych wydarze┼ä – jak np. wprowadzenia liberalizacji handlu i zmniejszenia tempa wzrostu w niekt├│rych krajach – interpretuje jako przyczyn─Ö i skutek, co cz─Östo nie jest uprawnione (jak z bocianami i dzie─çmi – jak ludzie przenie┼Ťli si─Ö do miast, w kt├│rych by┼éo mniej bocian├│w, to spad┼éa dzietno┼Ť─ç). A fakt, ┼╝e z wolnego handlu korzystaj─ů te┼╝ kraje bogate wprost prowadzi autora do zarzut├│w o ┼Ťwiadome dzia┼éanie ze z┼é─ů wol─ů. Podobnie wyprowadzanie z pojedynczych przypadk├│w og├│lnych zasad – jak dla roli pa┼ästwa w ÔÇ×stawianiu na najlepszychÔÇŁ – wybieraniu firm b─ůd┼║ ca┼éych bran┼╝, kt├│re s─ů wspierane i odnosz─ů sukces gospodarczy. Nikt nie przeczy, ┼╝e czasem to dzia┼éa, jednak nie podwa┼╝a to og├│lnej zasady, ┼╝e pa┼ästwo gorzej spe┼énia si─Ö w tej roli ni┼╝ zdecentralizowany rynek (nie wchodz─ůc ju┼╝ w dyskusje o celowo┼Ťci takiego przeznaczania publicznych pieni─Ödzy).
 
Powy┼╝sze rozumowanie bywa wzmocnione arbitralnym doborem danych. Afryka Subsaharyjska rozwija┼éa si─Ö w tempie ÔÇ×tylko 0,2% [per capita] mi─Ödzy 1980 a 2009 rokiemÔÇŁ – jako kontrast do wcze┼Ťniejszego, szybszego rozwoju, w czasach, gdy bariery protekcjonistyczne by┼éy wy┼╝sze. Tyle tylko, ┼╝e dok┼éadniejsze spojrzenie na dane pokazuje, ┼╝e wzrost znacz─ůco przyspieszy┼é w pierwszej dekadzie XXI wieku. Czemu tak si─Ö sta┼éo? Czy wtedy zacz─Ö┼éy przynosi─ç efekty wprowadzanych wcze┼Ťniej wolnorynkowych reform? Tego si─Ö z ksi─ů┼╝ki nie dowiemy.
 

***

 
Tendencyjno┼Ť─ç doboru fakt├│w uwypukla te┼╝ brak jakiejkolwiek wzmianki o transformacji Europy ┼Ürodkowo-Wschodniej, gdzie otwarcie si─Ö na handel i integracja z Zachodem da┼éa spektakularne efekty. Nie dowiemy si─Ö wi─Öc, czemu to, co zadzia┼éa┼éo w jednym regionie, mia┼éoby nie dzia┼éa─ç w innym – szczeg├│lnie, ┼╝e autor z podziwu godn─ů lekko┼Ťci─ů odrzuca znaczenie kultury dla rozwoju gospodarczego i skuteczno┼Ťci poszczeg├│lnych rozwi─ůza┼ä, pozostawiaj─ůc wszystko polityce (ÔÇ×kultura jest raczej skutkiem, ni┼╝ przyczyn─ů rozwoju gospodarczegoÔÇŁ).
 
Gdzie indziej wskazania i wnioski s─ů do┼Ť─ç banalne, jak te, by do por├│wnywania kraj├│w u┼╝ywa─ç PKB skorygowanego o si┼é─Ö nabywcz─ů, a najlepiej w og├│le szuka─ç szerszego wska┼║nika (rozdzia┼é Stany Zjednoczone nie s─ů krajem o najwy┼╝szym standardzie ┼╝ycia na ┼Ťwiecie). To pogl─ůd obecny w mainstreamie od lat, wszystkie argumenty zosta┼éy w tej dyskusji ju┼╝ chyba powiedziane. Podobnie rozdzia┼é zapowiadaj─ůcy si─Ö ciekawie (Pralka zmieni┼éa ┼Ťwiat bardziej ni┼╝ internet) tonie na koniec w banale ÔÇô ÔÇ×si┼éy technologiczne ┬ákszta┼étowa┼éy wydarzenia gospodarcze i spo┼éeczne w kapitalizmie w du┼╝o bardziej skomplikowany spos├│b ni┼╝ zazwyczaj si─Ö uwa┼╝aÔÇŁ. Natomiast o roli internetu nie dowiemy sie nic ponad to, ┼╝e zmniejszy┼é czas przesy┼éania informacji.
 
Nie znaczy to, ┼╝e w ksi─ů┼╝ce nie ma trafnych spostrze┼╝e┼ä czy s┼éusznie dostrze┼╝onych b┼é─Öd├│w i nieoczywisto┼Ťci obecnych w g┼é├│wnym nurcie debaty ekonomicznej. Nie id─ů jednak za tym przemy┼Ťlane i odpowiednio umotywowane propozycje rozwi─ůza┼ä. Na przyk┼éad krytyka formy w┼éasno┼Ťci firm dominuj─ůcej w krajach anglosaskich ÔÇô sp├│┼éek akcyjnych z bardzo rozproszonym akcjonariatem ÔÇô ko┼äczy sie przedstawieniem innych, obecnych tu i ├│wdzie schemat├│w (firmy rodzinne, firmy ze znacz─ůcym udzia┼éem pa┼ästwa) ale pozostawiona bez wskazania wad innych system├│w jest nieprzekonuj─ůca.
 

***

 
Powracaj─ůc jeszcze na chwil─Ö do tak podkre┼Ťlanej w ksi─ů┼╝ce roli pa┼ästwa, warto zauwa┼╝y─ç zupe┼ény brak odniesienia si─Ö do b┼é─Öd├│w jakie cz─Ö┼Ťciowo doprowadzi┼éy do kryzysu. Retoryka tzw. ÔÇ×wolnorynkowc├│wÔÇŁ wytyka rz─ůdom, ┼╝e zapewniaj─ůc gwarancje bankom i instytucjom finansowym de facto zach─Öca┼éy je do podejmowania zbyt ryzykownych dzia┼éa┼ä. Z drugiej strony, nadmierna ilo┼Ť─ç niskiej jako┼Ťci kredyt├│w hipotecznych w USA, jedna z przyczyn za┼éamania sektora finansowego, by┼éa r├│wnie┼╝ efektem zach─Öt ameryka┼äskiego rz─ůdu. Te wa┼╝ne zastrze┼╝enia odnosz─ůce si─Ö do nadmiernej roli pa┼ästwa w gospodarce (i prowadz─ůcych do b┼é─Öd├│w rynku) nie s─ů zupe┼énie w ksi─ů┼╝ce poruszone.
 
List─Ö tego typu b┼é─Öd├│w, uproszcze┼ä i pomini─Ö─ç mo┼╝na ci─ůgn─ů─ç d┼éugo (zachwyty nad pa┼ästwowym ┬áplanowaniem, uproszczone spojrzenie na problem wzrostu w Afryce Subsaharyjskiej). Autor cz─Östo kieruje si─Ö w┼éasn─ů intuicj─ů, bez oparcia w rzetelnych danych czy badaniach (a przynajmniej z tym si─Ö nie zdradza). Tego typu dywagacje niewiele wnosz─ů do powa┼╝nej dyskusji. Utrzymana w tonie gazetowych dyskusji narracja daje tak─ů te┼╝ wiedz─Ö ÔÇô na zwulgaryzowane, gazetowe argumenty zwolennik├│w ÔÇ×ideologii wolnorynkowejÔÇŁ dostajemy zwulgaryzowane, gazetowe argumenty jej krytyk├│w. Zamiast 23 nowych rzeczy o kapitalizmie, dowiadujemy si─Ö wi─Öc tylko, ┼╝e ekonomia, ÔÇ×w takiej wersji, jaka by┼éa praktykowana przez ostatnie trzydzie┼Ťci lat, czynnie przyczyni┼éa si─Ö do krzywdy wi─Ökszo┼Ťci ludzko┼ŤciÔÇŁ. Dla tej jednej rzeczy nie warto po t─Ö ksi─ů┼╝k─Ö si─Öga─ç.
 
Ha-Joon Chang 23 rzeczy, kt├│rych nie m├│wi─ů ci o kapitalizmie. Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2013. 346 stron.
 
Je┼Ťli nie chc─ů Pa┼ästwo przegapi─ç kolejnych wyda┼ä naszego tygodnika, zach─Öcamy do zapisania si─Ö do naszego newslettera.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś