fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

ÔÇ×1970ÔÇŁ ÔÇô czy wydarzenia z Wybrze┼╝a to tylko historia?

Frustracja obywateli ÔÇô kt├│rzy w tym filmie s─ů niemal podw├│jnie niemi ÔÇô przeradza si─Ö w coraz wi─Öksz─ů agresj─Ö. Ta dynamika jest w┼éa┼Ťciwa nie tylko wydarzeniom na Wybrze┼╝u, ale jest te┼╝ szkicem o ka┼╝dym publicznym prote┼Ťcie, kt├│ry pr─Ödzej zostanie st┼éumiony ni┼╝ wys┼éuchany.
ÔÇ×1970ÔÇŁ ÔÇô czy wydarzenia z Wybrze┼╝a to tylko historia?
ilustr.: materia┼é promocyjny filmu ÔÇ×1970ÔÇŁ, re┼╝. Tomasz Wolski

Tomasz Wolski po raz drugi, po filmie ÔÇ×Zwyczajny KrajÔÇŁ o aparacie inwigilacyjnym PRL, si─Öga po nagrania przechowywane w IPN. Tym razem s─ů to rozmowy sztabu kryzysowego, kt├│ry w 1970 roku pr├│buje st┼éumi─ç strajki na Wybrze┼╝u. Re┼╝yser w wywiadach zapowiada┼é, ┼╝e cho─ç pr├│buje odtworzy─ç wydarzenia z przesz┼éo┼Ťci, to zale┼╝y mu przede wszystkim na stworzeniu narracji uniwersalnej. I rzeczywi┼Ťcie, cho─ç si─Öga do wydarze┼ä znanych, to udaje mu si─Ö poruszy─ç nowe struny.

Dokument ┼é─ůczy w sobie materia┼éy archiwalne ze scenami, w kt├│rych kolejnych cz┼éonk├│w sztabu graj─ů lalki. Te animowane sceny staj─ů si─Ö g┼é├│wnie t┼éem dla zachowanych rozm├│w pomi─Ödzy przedstawicielami w┼éadzy. Przetykaj─ů je sceny doskonale znane z innych dokument├│w ÔÇô starcia protestuj─ůcych z policj─ů, czo┼égi, p┼éon─ůcy gmach komitetu. Jednak zamiast spokojnego g┼éosu lektora, kt├│ry obja┼Ťnia nam te wydarzenia, s┼éyszymy coraz bardziej nerwowe rozmowy cz┼éonk├│w sztabu.

Wolski uk┼éada sw├│j film niemal jak thriller. Od pierwszych informacji o strajkuj─ůcych stoczniowcach wiemy, ┼╝e sytuacja b─Ödzie si─Ö zaostrza─ç. S┼éuchamy, jak przedstawiciele sztabu podejmuj─ů kolejne decyzje ÔÇô dos┼éa─ç wi─Öcej milicji, wys┼éa─ç wojsko, przes┼éa─ç ┼Ťrodki chemiczne, rozrzuci─ç ulotki. Pojawiaj─ů si─Ö wahania ÔÇô czy pos┼éa─ç czo┼égi? A co je┼Ťli b─Ödzie jak w Poznaniu? Strzela─ç? Ale w jakiej sytuacji? Do kogo? Kolejne w─ůtpliwo┼Ťci znikaj─ů, kiedy nadchodz─ů nowe informacje: ludzie si─Ö nie rozchodz─ů, rzucaj─ů ceg┼éami, p┼éonie komitet.

Tym, co porusza w tych nagraniach, jest absolutny brak innego podej┼Ťcia do sytuacji ni┼╝ st┼éumienie strajk├│w si┼é─ů. Cho─ç zdajemy sobie spraw─Ö, jakim krajem by┼é PRL, to jednocze┼Ťnie porusza ten absolutny brak innego pomys┼éu na z┼éagodzenie sytuacji. Cz┼éonkowie sztabu nawet przez moment nie zastanawiaj─ů si─Ö, czy mo┼╝na by┼éoby w jakikolwiek spos├│b roz┼éadowa─ç sytuacj─Ö rozmowami, negocjacjami, przychyleniem si─Ö do postulat├│w. W ich g┼éosach s┼éycha─ç niekiedy niemal zaskoczenie, ┼╝e spo┼éecze┼ästwo odnosi si─Ö do w┼éadzy z tak─ů agresj─ů czy nienawi┼Ťci─ů. Kilkukrotnie pada w rozmowie diagnoza, ┼╝e to zjawisko nowe, ale odpowiedzi─ů jest wys┼éanie kolejnego batalionu, amunicji i czo┼ég├│w. Ewentualnie w ostatnich dniach pojawia si─Ö pro┼Ťba, by w┼éadze polityczne przem├│wi┼éy do obywateli.

Stworzenie sp├│jnej narracji, gdy ma si─Ö do dyspozycji nagrania telefoniczne, jest trudniejsze ni┼╝ mo┼╝e si─Ö wydawa─ç ÔÇô trzeba przes┼éucha─ç i przejrze─ç bardzo wiele materia┼é├│w, by znale┼║─ç takie wymiany zda┼ä i takie fragmenty rozm├│w, kt├│re pozwoli┼éby stworzy─ç jak─ů┼Ť opowie┼Ť─ç. Do tego trzeba te┼╝ odpowiednio dobra─ç nagrania (kt├│re te┼╝ s─ů niezwykle ciekawe ÔÇô cz─Östo wr─Öcz zaskakuj─ů widza nawet nie sam─ů tre┼Ťci─ů, ale tym, ┼╝e istniej─ů, jak na przyk┼éad nagrania z aresztowa┼ä). Wolski nie tylko stopniuje napi─Öcie, ale te┼╝ wyszukuje te momenty, w kt├│rych czu─ç w g┼éosach cz┼éonk├│w sztabu prawdziwe emocje.

Najbardziej paradoksalny moment filmu to ten, w kt├│rym s┼éu┼╝by za wszelk─ů cen─Ö walcz─ů o to, by uratowa─ç z p┼éon─ůcego komitetu dw├│ch milicjant├│w. Dzia┼éania nie s─ů proste, t┼éum uniemo┼╝liwia akcj─Ö. G┼éosy w s┼éuchawkach brzmi─ů coraz bardziej dramatycznie ÔÇô ostatecznie akcja zako┼äczy si─Ö powodzeniem. Uda si─Ö uratowa─ç dwie osoby. Dzie┼ä p├│┼║niej b─Ödzie si─Ö ju┼╝ strzela─ç do cywil├│w. Warto tu zwr├│ci─ç uwag─Ö, jak bardzo film oddaje te┼╝ te elementy wydarze┼ä na Wybrze┼╝u, o kt├│rych niekiedy zapominamy. Na przyk┼éad wtedy, gdy w tle ka┼╝dego telefonu z Gda┼äska s┼éycha─ç okrzyki, rozbite szyby i czu─ç, ┼╝e, jak nigdy wcze┼Ťniej, w┼éadza mo┼╝e si─Ö fizycznie obawia─ç o sw├│j byt. W tych momentach jak nigdy czu─ç ducha ju┼╝ nie protestu, a rewolucji.

ilustr.: materia┼é promocyjny filmu ÔÇ×1970ÔÇŁ, re┼╝. Tomasz Wolski

Cho─ç mo┼╝emy rozpozna─ç, kto w danym momencie m├│wi (cz┼éonkowie sztabu, kt├│rzy nie stanowili pierwszego garnituru politycznego, s─ů nam z pocz─ůtku przedstawieni), to nie ma w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e re┼╝yserowi przede wszystkim zale┼╝y na zestawieniu w┼éadzy i obywateli. W┼éadza, kt├│r─ů s┼éyszymy, zupe┼énie nie jest w stanie tych obywateli rozumie─ç, nawet si─Ö nie stara. Za┼Ť frustracja obywateli ÔÇô kt├│rzy w tym filmie s─ů niemal podw├│jnie niemi ÔÇô przeradza si─Ö w coraz wi─Öksz─ů agresj─Ö. Nie trudno dostrzec, ┼╝e ta dynamika jest w┼éa┼Ťciwa nie tylko wydarzeniom na Wybrze┼╝u, ale jest te┼╝ szkicem o ka┼╝dym publicznym prote┼Ťcie, kt├│ry pr─Ödzej zostanie st┼éumiony ni┼╝ wys┼éuchany. Jednak nie tylko ten zupe┼ény brak zrozumienia wydaje si─Ö a┼╝ nadto wsp├│┼éczesny. Tak┼╝e to, jak w┼éadza m├│wi o protestuj─ůcych ÔÇô przedstawiaj─ůc ich jako grup─Ö anarchist├│w, przest─Öpc├│w i chuligan├│w. Ten mechanizm mo┼╝na odnale┼║─ç te┼╝ dzi┼Ť ÔÇô niezale┼╝nie od tego, czy m├│wimy o protestach w Polsce, w Rosji czy Stanach Zjednoczonych.

Przygl─ůdaj─ůc si─Ö strzelaj─ůcej do cywil├│w milicji, przys┼éuchuj─ůc si─Ö gratulacjom, jakie sk┼éadaj─ů sobie cz┼éonkowie sztabu po st┼éumieniu protest├│w, i w ko┼äcu patrz─ůc na kolejnych aresztowanych student├│w i strajkuj─ůcych, przychodzi do widza refleksja. P├│┼é wieku temu na ulicy jedni Polacy strzelali do drugich. Pytanie, czy to by┼éo a┼╝ pi─Ö─çdziesi─ůt lat temu, czy tylko.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy ┼Ťrodowisko zaanga┼╝owane w walk─Ö z podzia┼éami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi─Öki Waszemu wsparciu!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś